والمیکی رامائن · سرگ 2.75
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.75.1
दीर्घकालात्समुत्थाय सम्ज्ञाम् लब्ध्वा च वीर्यवान् ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्याम् दीनामुद्वीक्ष्य मातरम् ॥ २.७५.१ ॥
طویل عرصے بعد ہوش میں آ کر اٹھنے والے بہادر بھرت نے آنسوؤں سے بھری آنکھوں سے غمزدہ ماں کی طرف دیکھا۔
2.75.2
सोऽमात्यमध्येभरतो जननीमभ्यकुत्सयत् ।
राज्यम् न कामये जातु मन्त्रये नापि मातरम् ॥ २.७५.२ ॥
وزیروں کے درمیان بھرت نے ماں کو ملامت کی: میں کبھی بادشاہت کی خواہش نہیں رکھتا، اور نہ ہی ماں کے ساتھ کوئی مشورہ کرتا ہوں۔
2.75.3
अभिषेकम् न जानामि योऽभूद्राज्ञा समीक्षितः ।
विप्रकृष्टे ह्यहम् देशे शत्रुघ्न सहितोऽवसम् ॥ २.७५.३ ॥
بادشاہ نے جس تاج پوشی کا فیصلہ کیا تھا، میں اس سے واقف نہ تھا، کیونکہ میں شتروghna کے ساتھ دور کے ملک میں تھا۔
2.75.4
वनवासम् न जानामि रामस्यहम् महात्मनः ।
विवासनम् वा सौमित्रेः सीतायाश्च यथाभवत् ॥ २.७५.४ ॥
مہاتما رام کے بن باس کو، اور سومتری (لکشمن) اور سیتا کی جلاوطنی کو، جیسا وہ ہوئی، میں نہیں جانتا۔
2.75.5
तथैव क्रोशतः तस्य भरतस्य महात्मनः ।
कौसल्या शब्दम् आज्ञाय सुमित्राम् इदम् अब्रवीत् ॥ २.७५.५ ॥
مہاتما بھرت یوں نالہ کر رہے تھے تو کوسلیا نے ان کی آواز پہچان کر سمترا سے یہ کہا۔
2.75.6
आगतः क्रूर कार्यायाः कैकेय्या भरतः सुतः ।
तम् अहम् द्रष्टुम् इच्चामि भरतम् दीर्घ दर्शिनम् ॥ २.७५.६ ॥
ظالمانہ کام کرنے والی کیکئی کا بیٹا بھرت آیا ہے۔ میں اس دور اندیش بھرت کو دیکھنا چاہتی ہوں۔
2.75.7
एवम् उक्त्वा सुमित्राम् सा विवर्णा मलिन अम्बरा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र वेपमाना विचेतना ॥ २.७५.७ ॥
یہ کہہ کر سمترا سے وہ بے رنگ، میلے کپڑوں میں، کانپتی اور بے ہوش سی ہو کر وہاں چل پڑی جہاں بھرت تھے۔
2.75.8
स तु राम अनुजः च अपि शत्रुघ्न सहितः तदा ।
प्रतस्थे भरतः यत्र कौसल्याया निवेशनम् ॥ २.७५.८ ॥
تب رام کے چھوٹے بھائی بھرت بھی شترُدھن کے ساتھ کوشلیا کی رہائش گاہ کی طرف روانہ ہوئے۔
2.75.9
ततः शत्रुघ्न भरतौ कौसल्याम् प्रेक्ष्य दुह्खितौ ।
पर्यष्वजेताम् दुह्ख आर्ताम् पतिताम् नष्ट चेतनाम् ॥ २.७५.९ ॥
پھر شترُدھن اور بھرت نے دکھ میں ڈوب کر، غم سے نڈھال، گری ہوئی اور بے ہوش کوشلیا کو دیکھا اور اسے گلے لگا لیا۔
2.75.10
रुदन्तौ रुदतीम् दुःखात्समेत्यार्याम् मनस्स्विनीम् ।
भरतम् प्रत्युवाच इदम् कौसल्या भृश दुह्खिता ॥ २.७५.१० ॥
روتی ہوئی اس بلند ہمت آریہ سے مل کر، دونوں کے رونے کے دوران، بے حد غمگین کوشلیا نے بھرت سے یہ کہا۔
2.75.11
इदम् ते राज्य कामस्य राज्यम् प्राप्तम् अकण्टकम् ।
सम्प्राप्तम् बत कैकेय्या शीघ्रम् क्रूरेण कर्मणा ॥ २.७५.११ ॥
ریاست کے طالب تمہیں یہ بے خار سلطنت مل گئی ہے۔ افسوس! کیکئی نے ظالمانہ عمل سے اسے جلد حاصل کر لیا۔
2.75.12
प्रस्थाप्य चीर वसनम् पुत्रम् मे वन वासिनम् ।
कैकेयी कम् गुणम् तत्र पश्यति क्रूर दर्शिनी ॥ २.७५.१२ ॥
میرے بیٹے کو چیر پہنا کر جنگل بھیج کر، ظالم نظر رکھنے والی کیکئی اس میں کون سی خوبی دیکھتی ہے؟
2.75.13
क्षिप्रम् माम् अपि कैकेयी प्रस्थापयितुम् अर्हति ।
हिरण्य नाभो यत्र आस्ते सुतः मे सुमहा यशाः ॥ २.७५.१३ ॥
کیکئی کو مجھے بھی جلد وہاں بھیج دینا چاہیے، جہاں میرا مہایشسوی بیٹا ہرنیہ نابھ ہے۔
2.75.14
अथवा स्वयम् एव अहम् सुमित्र अनुचरा सुखम् ।
अग्नि होत्रम् पुरः कृत्य प्रस्थास्ये यत्र राघवः ॥ २.७५.१४ ॥
یا میں خود ہی سمترا کے بیٹے کے ساتھ خوشی سے، اگنی ہوتر کو آگے رکھ کر وہاں روانہ ہوں گا جہاں راگھو ہیں۔
2.75.15
कामम् वा स्वयम् एव अद्य तत्र माम् नेतुम् अर्हसि ।
यत्र असौ पुरुष व्याघ्रः तप्यते मे तपः सुतः ॥ २.७५.१५ ॥
یا تم خود ہی آج مجھے وہاں لے چلو، جہاں وہ پُرش شریشٹھ میرا بیٹا تپسیا کر رہا ہے۔
2.75.16
इदम् हि तव विस्तीर्णम् धन धान्य समाचितम् ।
हस्ति अश्व रथ सम्पूर्णम् राज्यम् निर्यातितम् तया ॥ २.७५.१६ ॥
یہ تمہاری وسیع سلطنت ہے، دھن اور اناج سے بھری ہوئی، ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں سے پُر؛ جسے اُس نے تمہارے لیے حاصل کیا ہے۔
2.75.17
इत्यादिबहुभिर्वाक्यैः क्रूरैः सम्भर्स्तितोऽनघः ।
विव्यथे भरतस्तीव्रम् व्रणे तुद्येव सूचिना ॥ २.७५.१७ ॥
اِس طرح اور بہت سے سخت کلمات سے ملامت کیا گیا بے گناہ بھرت زخم میں سوئی چبھونے کی طرح شدید اذیت میں مبتلا ہوا۔
2.75.18
पपात चरणौ तस्यास्तदा सम्भ्रान्तचेतनः ।
विलप्य बहुधाऽसम्ज्ञो लब्धसम्ज्ञ्स्ततः स्थितः ॥ २.७५.१८ ॥
تب گھبرائے ہوئے ذہن والا بھرت اس کے پیروں پر گر پڑا؛ کئی طرح سے ماتم کرکے بے ہوش ہوگیا، پھر ہوش میں آکر کھڑا ہوا۔
2.75.19
एवम् विलपमानाम् ताम् भरतः प्रान्जलिस् तदा ।
कौसल्याम् प्रत्युवाच इदम् शोकैः बहुभिर् आवृताम् ॥ २.७५.१९ ॥
اس طرح بین کرتی ہوئی، بہت سے غموں میں گھری کوشلیا سے تب ہاتھ جوڑے ہوئے بھرت نے یہ کہا۔
2.75.20
आर्ये कस्मात् अजानन्तम् गर्हसे माम् अकिल्बिषम् ।
विपुलाम् च मम प्रीतिम् स्थिराम् जानासि राघवे ॥ २.७५.२० ॥
اے آریہ! جو کچھ نہیں جانتا، بے قصور ایسے مجھ پر آپ کیوں الزام لگاتی ہیں؟ راघو (رام) کے لیے میری عظیم اور پختہ محبت آپ جانتی ہیں۔
2.75.21
कृता शास्त्र अनुगा बुद्धिर् मा भूत् तस्य कदाचन ।
सत्य सम्धः सताम् श्रेष्ठो यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२१ ॥
جو آریہ کی اجازت سے گیا، اس کی عقل کبھی شاستر کے خلاف نہ ہو؛ وہ سچے عہد والا اور نیکوں میں سب سے بہتر ہے۔
2.75.22
प्रैष्यम् पापीयसाम् यातु सूर्यम् च प्रति मेहतु ।
हन्तु पादेन गाम् सुप्ताम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२२ ॥
جو آریہ کی اجازت سے گیا، وہ گناہ گاروں کا غلام ہو؛ سورج کی طرف تھوکے؛ اور سوتی ہوئی گائے کو پاؤں سے مارے۔
2.75.23
कारयित्वा महत् कर्म भर्ता भृत्यम् अनर्थकम् ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्याः तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२३ ॥
جو آریہ کی اجازت سے گیا، آقا کا نوکر سے بیکار بڑا کام کروانے کا جو گناہ ہے، وہ اسی (کیکئی) کا ہو جو اس کا ہے، اور وہی اس پر پڑے۔
2.75.24
परिपालयमानस्य राज्ञो भूतानि पुत्रवत् ।
ततः तु द्रुह्यताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२४ ॥
رعایا کو بیٹوں کی طرح پالنے والے بادشاہ سے دشمنی کرنے والوں کا جو گناہ ہے، وہ آریہ کی اجازت سے گئے ہوئے کو لگے۔
2.75.25
बलि षड् भागम् उद्धृत्य नृपस्य अरक्षतः प्रजाः ।
अधर्मः यो अस्य सो अस्य अस्तु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२५ ॥
جو بادشاہ رعایا کی حفاظت نہ کرے اور چھٹا حصہ محصول کے طور پر لے، اسے جو گناہ لگے وہ اسی کو لگے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، اسی کو لگے۔
2.75.26
सम्श्रुत्य च तपस्विभ्यः सत्रे वै यज्ञ दक्षिणाम् ।
ताम् विप्रलपताम् पापम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२६ ॥
جو تپسویوں سے ستر یگیہ میں دکشنا دینے کا وعدہ کر کے اسے جھٹلائے، اس کا گناہ اسی کو لگے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، اسی کو لگے۔
2.75.27
हस्ति अश्व रथ सम्बाधे युद्धे शस्त्र समाकुले ।
मा स्म कार्षीत् सताम् धर्मम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२७ ॥
ہاتھیوں، گھوڑوں اور رتھوں سے بھری، ہتھیاروں سے لبریز جنگ میں جو نیک لوگوں کا دھرم نہ نبھائے، اسی کو وہ گناہ لگے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، اسی کو لگے۔
2.75.28
उपदिष्टम् सुसूक्ष्म अर्थम् शास्त्रम् यत्नेन धीमता ।
स नाशयतु दुष्ट आत्मा यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.२८ ॥
دانا نے کوشش سے جو نہایت باریک معنی والا شاستر سکھایا، اسے وہ بدنیت برباد کرے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، وہی۔
2.75.29
मा च तम् प्यूढबाह्वम्सम् चन्द्रार्कसम्तेजनम् ।
द्राक्षीद्राज्यस्थमासीनम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.२९ ॥
چوڑے کندھوں اور مضبوط بازوؤں والے، چاند اور سورج جیسے تیجسوی کو تخت شاہی پر بیٹھا ہوا وہ نہ دیکھے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، وہی۔
2.75.30
पायसम् कृसरम् चागम् वृथा सो अश्नातु निर्घृणः ।
गुरूमः च अपि अवजानातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३० ॥
وہ بے رحم پایس، کرسر اور دیگر کھانا بیکار کھائے، اور بزرگوں کی بھی توہین کرے؛ جس کی رضامندی سے آریہ (رام) گئے، وہی۔
2.75.31
गाश्च स्पृशतु पादेन गुरून् परिवदेत्स्वयम् ।
मित्रे द्रुह्येत सोऽत्यन्तम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३१ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ گایوں کو پاؤں سے چھوئے، خود بزرگوں کی برائی کرے، اور دوست سے نہایت دغا کرے۔
2.75.32
विश्वासात्कथितम् किम्चित्परिवादम् मिथः क्वचित् ।
विवृणोतु स दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३२ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ بدطینت اعتماد سے دو کے درمیان کہی گئی کوئی بھی برائی کبھی ظاہر کر دے۔
2.75.33
अकर्ता ह्यकृतज्ञश्च त्यक्तात्मा निरपत्रपः ।
लोके भवतु विद्वेष्यो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३३ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ بے عمل، ناشکرا، عزتِ نفس کھویا ہوا اور بے شرم ہو کر دنیا میں نفرت کا مستحق بنے۔
2.75.34
पुत्रैः दारैः च भृत्यैः च स्व गृहे परिवारितः ।
स एको मृष्टम् अश्नातु यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.३४ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ اپنے گھر میں بیٹوں، بیویوں اور خادموں میں گھرا ہوا اکیلا ہی لذیذ کھانا کھائے۔
2.75.35
अप्राप्य सदृशान् दाराननपत्यः प्रमीयताम् ।
अनवाप्य क्रियाम् धर्म्याम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३५ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ مناسب بیویاں نہ پا کر، بے اولاد ہو کر، دینی و شرعی رسومات ادا کیے بغیر مر جائے۔
2.75.36
मात्मनः सम्ततिम् द्राक्षीत्स्वेषु दारेषु दुःखितः ।
आयुः समग्रमप्राप्य यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.३६ ॥
جس کے بارے میں آریہ (باپ) اجازت دے چکے ہیں، وہ اپنی بیویوں میں غمگین ہو کر اپنی نسل دیکھے، اور پوری عمر نہ پائے۔
2.75.37
राज स्त्री बाल वृद्धानाम् वधे यत् पापम् उच्यते ।
भृत्य त्यागे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.३७ ॥
بادشاہ، عورت، بچوں اور بوڑھوں کے قتل میں جو گناہ کہا گیا ہے، اور نوکر کو چھوڑنے میں جو گناہ ہے، وہی گناہ اسے لگے۔
2.75.38
लाक्षया मधुमाम्सेन लोहेन च विषेण च ।
सदैव बिभृयाद्भृत्यान् यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.३८ ॥
لاکھ، شہد-گوشت، لوہے اور زہر سے ہمیشہ نوکروں کو پالے؛ جس کا آریہ جان سے گیا۔
2.75.39
सम्ग्रामे समुपोढे स शत्रुपक्ष्भयम्करे ।
पलायामानो वध्येत यस्यार्योऽनुमे गतः ॥ २.७५.३९ ॥
جب دشمن کے لیے خوفناک جنگ آن پہنچے تو بھاگتا ہوا وہ مارا جائے؛ جس کا آریہ جان سے گیا۔
2.75.40
कपालपाणिः पृथिवीमटताम् चीरसम्वृतः ।
भिक्समाणो यथोन्मत्तो यस्यार्योऽनुमते गतह् ॥ २.७५.४० ॥
ہاتھ میں کھوپڑی لیے، زمین پر بھٹکتا، چھال کا لباس پہنے، دیوانے کی طرح بھیک مانگتا — جس کا آریہ جان سے گیا۔
2.75.41
पाने प्रसक्तो भवतु स्त्रीष्वक्षेषु च नित्यशः ।
काम्क्रोधाभिभूतस्तु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४१ ॥
شراب، عورتوں اور جوئے میں ہمیشہ آسکت رہے، کام اور غصے سے مغلوب ہو کر؛ جس کا آریہ جان سے گیا۔
2.75.42
यस्य धर्मे मनो भूयादधर्मम् स निषेवताम् ।
अपात्रवर्षी भवतु यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४२ ॥
جس کا دل دھرم میں نہ ہو، وہ ادھرم کی خدمت کرے؛ نااہلوں پر برسانے والا ہو؛ جس کا آریہ جان سے گیا۔
2.75.43
सम्चितान्यस्य वित्तानि विविधानि सहस्रशः ।
दस्युभिर्विप्रलुप्यन्ताम् यश्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४३ ॥
آریہ (رام) جس کی اجازت سے گئے، اُس کے جمع کیے ہوئے ہزاروں طرح کے مال ڈاکوؤں کے ہاتھوں لُٹ جائیں۔
2.75.44
उभे सम्ध्ये शयानस्य यत् पापम् परिकल्प्यते ।
तच् च पापम् भवेत् तस्य यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४४ ॥
دونوں سندھیاؤں میں سونے والے کو جو گناہ ٹھہرایا جاتا ہے، وہی گناہ اُس پر ہو جس کی رضا سے آریہ (رام) گئے۔
2.75.45
यद् अग्नि दायके पापम् यत् पापम् गुरु तल्पगे ।
मित्र द्रोहे च यत् पापम् तत् पापम् प्रतिपद्यताम् ॥ २.७५.४५ ॥
آگ لگانے والے کا جو گناہ ہے، استاد کی بیوی سے صحبت کرنے والے کا جو بڑا گناہ ہے، دوست سے دغا میں جو گناہ ہے — وہی گناہ اُسے حاصل ہو۔
2.75.46
देवतानाम् पितृऋणाम् च माता पित्रोस् तथैव च ।
मा स्म कार्षीत् स शुश्रूषाम् यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४६ ॥
دیوتاؤں، پتری قرض اور ماں باپ کی خدمت وہ کبھی نہ کرے — وہ جس کی رضا سے آریہ (رام) گئے۔
2.75.47
सताम् लोकात् सताम् कीर्त्याः सज् जुष्टात् कर्मणः तथा ।
भ्रश्यतु क्षिप्रम् अद्य एव यस्य आर्यो अनुमते गतः ॥ २.७५.४७ ॥
نیک لوگوں کے عالم سے، نیک لوگوں کی شہرت سے، اور نیک لوگوں کے اپنائے ہوئے عمل سے — جس کی رضا سے آریہ (رام) گئے، وہ آج ہی جلد گر پڑے۔
2.75.48
अपास्य मातृशुश्रूषामनर्थे सोऽवतिष्ठताम् ।
दीर्घबाहुर्महावक्षा यस्यार्योऽसुमते गतः ॥ २.७५.४८ ॥
ماں کی خدمت ترک کر کے وہ بدبختی میں پڑا رہے — لمبے بازوؤں اور کشادہ سینے والا، جس کی رضا سے آریہ (رام) گئے۔
2.75.49
बहुपुत्रो दरिद्रश्च ज्वररोगसमन्वितः ।
स भूयात्सततक्लेशी यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.४९ ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ بہت بیٹوں والا ہو کر بھی مفلس اور بخار و بیماری میں مبتلا ہو کر ہمیشہ مصیبت جھیلے۔
2.75.50
आशामाशम् समानानाम् दीनानामूर्ध्वचक्षुषाम् ।
आर्थिनाम् वितथाम् कुर्याद्यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५० ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ ہم سروں، دکھیاروں اور اوپر نظر جمائے سائلوں کی ہر امید کو بے سود کر دے۔
2.75.51
मायया रमताम् नित्यम् परुषः पिशुनोऽशुचिः ।
राज्ञो भीत स्त्वधर्मात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५१ ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ ہمیشہ فریب میں مگن رہے، سخت گو، چغل خور، ناپاک، بادشاہ سے ڈرنے والا اور بے دھرم فطرت والا ہو۔
2.75.52
ऋतुस्नाताम् सतीम् भार्यामृतुकालानुरोधिनीम् ।
अतिवर्तेत दुष्टात्मा यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५२ ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ بدنیت ایامِ حیض کے بعد غسل کرنے والی، ایام کے وقت محبت کی طالب، پاک دامن بیوی کو ٹھکرا دے۔
2.75.53
धर्मदारान् परित्यज्य परदारान्नि षेवताम् ।
त्यक्तधर्मरतिर्मूढो यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५३ ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ دھرم کی بیویوں کو چھوڑ کر پرائی عورتوں کی خدمت کرے؛ دھرم سے محبت ترک کر کے احمق بنا رہے۔
2.75.54
विप्रलु प्तप्रजातस्य दुष्कृतम् ब्राह्मणस्य यत् ।
तदेव प्रतिपद्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५४ ॥
جس کی اجازت سے آریہ چلے گئے، وہ برہمن کی اولاد چھیننے کا جو بُرا عمل ہے، وہی خود بھگتے۔
2.75.55
पानीयदूषके पापम् तथैव विषदायके ।
यत्तदेकः स लभताम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५५ ॥
پانی کو آلودہ کرنے والے کو جو گناہ لگتا ہے، اور اسی طرح زہر دینے والے کو، وہ گناہ وہی اکیلا پائے جس کے آریہ کی اجازت سے وہ گیا ہو۔
2.75.56
ब्राह्मणायोद्यताम् पूजाम् विहन्तु कलुषेन्द्रियः ।
बालवत्साम् च गाम् दोग्दु यस्यर्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५६ ॥
جو کلوشت دل والا برہمن کے لیے پیش کی جانے والی پوجا میں رکاوٹ ڈالے، یا بچھڑے والی گائے کو دوہنے سے روکے، تو وہی اس گناہ کو پائے جس کے آریہ کی اجازت سے وہ گیا ہو۔
2.75.57
तृष्णार्तम् सति पानीये विप्रलम्भेन योजयेत् ।
लभेत तस्य यत्पापम् यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५७ ॥
پانی موجود ہونے کے باوجود پیاس سے بے تاب شخص کو دھوکے سے روکنے والے کو جو گناہ لگتا ہے، وہی اس شخص کو ملے جو آریہ کی اجازت سے گیا ہو۔
2.75.58
भक्त्या विवदमानेषु मार्गमाश्रित्य पश्यतः ।
तस्य पापेन युज्येत यस्यार्योऽनुमते गतः ॥ २.७५.५८ ॥
جھگڑنے والوں کے درمیان جانبداری سے راستہ اختیار کر کے دیکھنے والے کے گناہ سے وہ جڑے جو آریہ کی اجازت سے گیا ہو۔
2.75.59
विहीनाम् पति पुत्राभ्याम् कौसल्याम् पार्थिव आत्मजः ।
एवम् आश्वसयन्न् एव दुह्ख आर्तः निपपात ह ॥ २.७५.५९ ॥
شوہر اور بیٹے دونوں سے محروم کوشلیہ کو اس طرح تسلی دیتے ہی، شہزادہ غم سے بے حال ہو کر گر پڑا۔
2.75.60
तथा तु शपथैः कष्टैः शपमानम् अचेतनम् ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् कौसल्या वाक्यम् अब्रवीत् ॥ २.७५.६० ॥
تب دردناک قسموں سے قسم کھاتے، بے سدھ سے اور غم سے جلتے ہوئے بھرت سے کوشلیہ نے یہ بات کہی۔
2.75.61
मम दुह्खम् इदम् पुत्र भूयः समुपजायते ।
शपथैः शपमानो हि प्राणान् उपरुणत्सि मे ॥ २.७५.६१ ॥
بیٹا! میرا یہ دکھ بار بار جنم لیتا ہے۔ قسموں پر قسمیں کھا کر تم میری سانسوں ہی کو روک رہے ہو۔
2.75.62
दिष्ट्या न चलितः धर्मात् आत्मा ते सह लक्ष्मणः ।
वत्स सत्य प्रतिज्ञो मे सताम् लोकान् अवाप्स्यसि ॥ २.७५.६२ ॥
خوش قسمتی سے تم اور لکشمن کے ساتھ تمہارا نفس دھرم سے نہیں ڈگا۔ بیٹا! سچی قسم والے تم نیک لوگوں کے عالم پاؤ گے۔
2.75.63
इत्युक्त्वा चाङ्कमानीय भरतम् भ्रातृवत्सलम् ।
परिष्वज्य महाबाहुम् रुरोद भृशदुःखिता ॥ २.७५.६३ ॥
یہ کہہ کر، بھائیوں سے محبت کرنے والے مہابازو بھرت کو گود میں کھینچ کر، گلے لگا کر، وہ شدید غم زدہ ہو کر رو پڑی۔
2.75.64
एवम् विलपमानस्य दुह्ख आर्तस्य महात्मनः ।
मोहाच् च शोक सम्रोधात् बभूव लुलितम् मनः ॥ २.७५.६४ ॥
اس طرح نوحہ کرتے، غم سے بیحال اس مہاتما کا دل فریب اور غم کو دبانے کے باعث درہم برہم ہو گیا۔
2.75.65
लालप्यमानस्य विचेतनस्य ।
प्रनष्ट बुद्धेः पतितस्य भूमौ ।
मुहुर् मुहुर् निह्श्वसतः च दीर्घम् ।
सा तस्य शोकेन जगाम रात्रिः ॥ २.७५.६५ ॥
نوحہ کرتے، بے ہوش، عقل کھو کر زمین پر گرے ہوئے، بار بار گہری آہیں بھرتے اس کی وہ رات غم میں ہی گزر گئی۔