વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.78.1
अत्र यात्राम् समीहन्तम् शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७८.१ ॥
અહીં પ્રવાસની ઇચ્છા રાખનાર, શોકથી સંતપ્ત ભરતને લક્ષ્મણના નાનાભાઈ શત્રુઘ્ને આ વચન કહ્યું.
2.78.2
गतिर् यः सर्व भूतानाम् दुह्खे किम् पुनर् आत्मनः ।
स रामः सत्त्व सम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७८.२ ॥
સર્વ પ્રાણીઓના દુઃખમાં જે આશ્રય છે, પોતાના દુઃખમાં તો વધુ, તે સત્ત્વગુણસંપન્ન રામ એક સ્ત્રીથી વનમાં કાઢી મુકાયા.
2.78.3
बलवान् वीर्य सम्पन्नो लक्ष्मणो नाम यो अपि असौ ।
किम् न मोचयते रामम् कृत्वा अपि पितृ निग्रहम् ॥ २.७८.३ ॥
બળવાન અને વીર્યસંપન્ન એવો લક્ષ્મણ નામનો જે છે, તે પણ પિતાને રોકીને રામને કેમ છોડાવતો નથી?
2.78.4
पूर्वम् एव तु निग्राह्यः समवेक्ष्य नय अनयौ ।
उत्पथम् यः समारूढो नार्या राजा वशम् गतः ॥ २.७८.४ ॥
નીતિ અને અનીતિ બરાબર વિચારીને, જે રાજા ઉન્માર્ગે ચઢીને સ્ત્રીને વશ થયો, તેને પહેલેથી જ રોકવો જોઈતો હતો.
2.78.5
प्राग् द्वारे अभूत् तदा कुब्जा सर्व आभरण भूषिता ॥ २.७८.५ ॥
ત્યારે દ્વાર પર પહેલેથી કુબ્જા હતી; તે બધા અલંકારોથી શણગારેલી હતી.
2.78.6
लिप्ता चन्दन सारेण राज वस्त्राणि बिभ्रती ।
विविधम् विविधैस्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ २.७८.६ ॥
ઉત્તમ ચંદનનો સાર લગાવેલી, રાજવસ્ત્રો પહેરેલી, વિવિધ પ્રકારનાં આભૂષણોથી શણગારેલી.
2.78.7
मेखला दामभिः चित्रै रज्जु बद्धा इव वानरी ।
बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्देव वानरी ॥ २.७८.७ ॥
રંગબેરંગી દોરીઓવાળી મેખલાથી દોરડામાં બાંધેલી વાનરી જેવી તે દેખાતી હતી; અનેક બંધનોથી દોરડે બાંધેલી વાનરી જેવી તે શોભતી હતી.
2.78.8
ताम् समीक्ष्य तदा द्वाह्स्थो भृशम् पापस्य कारिणीम् ।
गृहीत्वा अकरुणम् कुब्जाम् शत्रुघ्नाय न्यवेदयत् ॥ २.७८.८ ॥
ત્યારે દ્વારપાલે તેને જોઈ, ઘોર પાપ કરનારી તે કુબ્જાને નિર્દયતાથી પકડીને શત્રુઘ્નને નિવેદન કર્યું.
2.78.9
यस्याः कृते वने रामः न्यस्त देहः च वः पिता ।
सा इयम् पापा नृशम्सा च तस्याः कुरु यथा मति ॥ २.७८.९ ॥
જેના કારણે વનમાં રામ અને તમારા પિતાએ દેહત્યાગ કર્યો, તે આ પાપી અને ક્રૂર સ્ત્રી છે; તેના વિશે તમારા મનમાં જેમ લાગે તેમ કરો.
2.78.10
शत्रुघ्नः च तत् आज्ञाय वचनम् भृश दुह्खितः ।
अन्तः पुर चरान् सर्वान् इति उवाच धृत व्रतः ॥ २.७८.१० ॥
શત્રુઘ્ને તે વચન સમજીને અત્યંત દુઃખી થઈને, વ્રતમાં દૃઢ રહેતા, અંતઃપુરના સર્વ સેવકોને આ પ્રમાણે કહ્યું.
2.78.11
तीव्रम् उत्पादितम् दुह्खम् भ्रातृऋणाम् मे तथा पितुः ।
यया सा इयम् नृशम्सस्य कर्मणः फलम् अश्नुताम् ॥ २.७८.११ ॥
મારા ભાઈઓ અને પિતાને તીવ્ર દુઃખ પહોંચાડનારી આ સ્ત્રી પોતાના ક્રૂર કર્મનું ફળ ભોગવે.
2.78.12
एवम् उक्ता च तेन आशु सखी जन समावृता ।
गृहीता बलवत् कुब्जा सा तत् गृहम् अनादयत् ॥ २.७८.१२ ॥
તેણે એમ કહેતાં જ સખીઓથી ઘેરાયેલી તે કુબ્જાને તરત બળપૂર્વક પકડવામાં આવી; તેણે તે ઘરને ગજાવી મૂક્યું.
2.78.13
ततः सुभृश सम्तप्तः तस्याः सर्वः सखी जनः ।
क्रुद्धम् आज्ञाय शत्रुघ्नम् व्यपलायत सर्वशः ॥ २.७८.१३ ॥
ત્યારે તેની બધી સખીઓ અત્યંત દુઃખી થઈ; શત્રુઘ્નને ક્રોધિત જાણીને તેઓ ચારેય દિશાએ ભાગી ગઈ.
2.78.14
अमन्त्रयत कृत्स्नः च तस्याः सर्व सखी जनः ।
यथा अयम् समुपक्रान्तः निह्शेषम् नः करिष्यति ॥ २.७८.१४ ॥
તેની બધી સખીઓએ ભેગા મળીને વિચાર્યું કે આ તો આપણા સૌનો સંપૂર્ણ નાશ કરશે.
2.78.15
सानुक्रोशाम् वदान्याम् च धर्मज्ञाम् च यशस्विनीम् ।
कौसल्याम् शरणम् यामः सा हि नो अस्तु ध्रुवा गतिः ॥ २.७८.१५ ॥
દયાળુ, ઉદાર, ધર્મજ્ઞ અને યશસ્વી કૌસલ્યાની શરણે જઈએ; તે જ આપણો નિશ્ચિત આશરો બને.
2.78.16
स च रोषेण ताम्र अक्षः शत्रुघ्नः शत्रु तापनः ।
विचकर्ष तदा कुब्जाम् क्रोशन्तीम् पृथिवी तले ॥ २.७८.१६ ॥
ત્યારે ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો, શત્રુઓને તપાવનાર શત્રુઘ્ન ચીસો પાડતી કુબ્જાને ધરતી પર ઘસડી લઈ ગયો.
2.78.17
तस्या हि आकृष्यमाणाया मन्थरायाः ततः ततः ।
चित्रम् बहु विधम् भाण्डम् पृथिव्याम् तत् व्यशीर्यत ॥ २.७८.१७ ॥
મંથરાને ઘસડાતી વખતે તેની પાસેના વિવિધ પ્રકારનાં ઘણાં વાસણો ધરતી પર પડીને તૂટી વિખેરાઈ ગયાં.
2.78.18
तेन भाण्डेन सम्कीर्णम् श्रीमद् राज निवेशनम् ।
अशोभत तदा भूयः शारदम् गगनम् यथा ॥ २.७८.१८ ॥
તે વાસણોથી વિખરાયેલો તે શ્રીમાન રાજમહેલ શરદઋતુના આકાશ જેવો ફરી શોભવા લાગ્યો.
2.78.19
स बली बलवत् क्रोधात् गृहीत्वा पुरुष ऋषभः ।
कैकेयीम् अभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषम् वचः ॥ २.७८.१९ ॥
તે બળવાન પુરુષશ્રેષ્ઠ ક્રોધથી કૈકેયીને બળપૂર્વક પકડીને, તેની નિંદા કરતાં કઠોર વચન બોલ્યા.
2.78.20
तैः वाक्यैः परुषैः दुह्खैः कैकेयी भृश दुह्हिता ।
शत्रुघ्न भय सम्त्रस्ता पुत्रम् शरणम् आगता ॥ २.७८.२० ॥
તે કઠોર અને દુઃખદાયક વચનોથી અત્યંત દુઃખી થયેલી કૈકેયી, શત્રુઘ્નના ભયથી ત્રસ્ત થઈ પુત્રના શરણે આવી.
2.78.21
ताम् प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धम् शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ।
अवध्याः सर्व भूतानाम् प्रमदाः क्षम्यताम् इति ॥ २.७८.२१ ॥
તેને જોઈને ભરતે ક્રોધિત શત્રુઘ્નને કહ્યું: 'સ્ત્રીઓ સર્વ પ્રાણીઓ માટે અવધ્ય છે; તેથી તેને ક્ષમા કરવામાં આવે.'
2.78.22
हन्याम् अहम् इमाम् पापाम् कैकेयीम् दुष्ट चारिणीम् ।
यदि माम् धार्मिको रामः न असूयेन् मातृ घातकम् ॥ २.७८.२२ ॥
ધાર્મિક રામ 'માતૃઘાતક' કહીને મારો દ્વેષ ન કરતા હોત, તો હું આ પાપી, દુષ્ટ આચરણવાળી કૈકેયીને મારી નાખત.
2.78.23
इमाम् अपि हताम् कुब्जाम् यदि जानाति राघवः ।
त्वाम् च माम् चैव धर्म आत्मा न अभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ २.७८.२३ ॥
આ કુબ્જાને પણ મારી નાખવામાં આવી છે એવું જો રાઘવ જાણે, તો તે ધર્માત્મા ચોક્કસપણે તારી સાથે અને મારી સાથે પણ વાત નહીં કરે.
2.78.24
भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
न्यवर्तत ततः रोषात् ताम् मुमोच च मन्थराम् ॥ २.७८.२४ ॥
ભરતનાં વચન સાંભળીને લક્ષ્મણના નાના ભાઈ શત્રુઘ્ન ક્રોધથી પાછા ફર્યા અને મંથરાને છોડી મૂકી.
2.78.25
सा पाद मूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।
निह्श्वसन्ती सुदुह्ख आर्ता कृपणम् विललाप च ॥ २.७८.२५ ॥
તે મંથરા કૈકેયીના ચરણોમાં પડી ગઈ; અત્યંત દુઃખથી પીડિત થઈ, નિસાસા નાખતી દીનતાથી વિલાપ કરવા લાગી.
2.78.26
शत्रुघ्न विक्षेप विमूढ सम्ज्ञाम् ।
समीक्ष्य कुब्जाम् भरतस्य माता ।
शनैः समाश्वासयद् आर्त रूपाम् ।
क्रौन्चीम् विलग्नाम् इव वीक्षमाणाम् ॥ २.७८.२६ ॥
શત્રુઘ્નના ધક્કાથી ચેતના ગુમાવી બેઠેલી કુબ્જા મંથરાને જોઈ, ભરતની માતા કૈકેયીએ ધીમેથી તેને સાંત્વન આપ્યું; દુઃખી રૂપવાળી, ફાંદામાં ફસાયેલી ક્રૌંચી પક્ષિણીની જેમ જોઈ રહેલી તેને.