ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.78.1
अत्र यात्राम् समीहन्तम् शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७८.१ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಚ್ಛಿಸಿದ, ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತನಾದ ಭರತನಿಗೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತಮ್ಮನಾದ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
2.78.2
गतिर् यः सर्व भूतानाम् दुह्खे किम् पुनर् आत्मनः ।
स रामः सत्त्व सम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७८.२ ॥
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವಾದವನು, ತನ್ನ ದುಃಖದಲ್ಲಂತೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಶ್ರಯವಾದವನು, ಸತ್ತ್ವಗುಣಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ರಾಮನು ಒಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
2.78.3
बलवान् वीर्य सम्पन्नो लक्ष्मणो नाम यो अपि असौ ।
किम् न मोचयते रामम् कृत्वा अपि पितृ निग्रहम् ॥ २.७८.३ ॥
ಬಲಶಾಲಿ, ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸಹ ತಂದೆಯನ್ನು ತಡೆದು ರಾಮನನ್ನು ಏಕೆ ಬಿಡಿಸಲಿಲ್ಲ?
2.78.4
पूर्वम् एव तु निग्राह्यः समवेक्ष्य नय अनयौ ।
उत्पथम् यः समारूढो नार्या राजा वशम् गतः ॥ २.७८.४ ॥
ನೀತಿ ಅನೀತಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕೆಟ್ಟ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಶವಾದ ರಾಜನನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು.
2.78.5
प्राग् द्वारे अभूत् तदा कुब्जा सर्व आभरण भूषिता ॥ २.७८.५ ॥
ಆಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಕುಬ್ಜೆ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿದ್ದಳು.
2.78.6
लिप्ता चन्दन सारेण राज वस्त्राणि बिभ्रती ।
विविधम् विविधैस्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ २.७८.६ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂದನದ ಸಾರವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡು, ರಾಜವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿದ್ದಳು.
2.78.7
मेखला दामभिः चित्रै रज्जु बद्धा इव वानरी ।
बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्देव वानरी ॥ २.७८.७ ॥
ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ದಾರಗಳ ಮೇಖಲೆಯಿಂದ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣು ಕೋತಿಯಂತೆ ಅವಳು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು; ಹಲವು ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಣ್ಣು ಕೋತಿಯಂತೆ ಅವಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು.
2.78.8
ताम् समीक्ष्य तदा द्वाह्स्थो भृशम् पापस्य कारिणीम् ।
गृहीत्वा अकरुणम् कुब्जाम् शत्रुघ्नाय न्यवेदयत् ॥ २.७८.८ ॥
ಆಗ ದ್ವಾರಪಾಲಕನು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಾಪಾಪ ಮಾಡಿದ ಆ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ವರದಿಮಾಡಿದನು.
2.78.9
यस्याः कृते वने रामः न्यस्त देहः च वः पिता ।
सा इयम् पापा नृशम्सा च तस्याः कुरु यथा मति ॥ २.७८.९ ॥
ಯಾರ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಮನೂ ನಿಮ್ಮ ತಂದೆಯೂ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೋ, ಆ ಪಾಪಿಣಿ ಕ್ರೂರಿ ಇವಳೇ; ಅವಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ ಮಾಡಿ.
2.78.10
शत्रुघ्नः च तत् आज्ञाय वचनम् भृश दुह्खितः ।
अन्तः पुर चरान् सर्वान् इति उवाच धृत व्रतः ॥ २.७८.१० ॥
ಶತ್ರುಘ್ನನು ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ವ್ರತನಿಷ್ಠನಾಗಿ ಅಂತಃಪುರದ ಎಲ್ಲ ಸೇವಕರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.
2.78.11
तीव्रम् उत्पादितम् दुह्खम् भ्रातृऋणाम् मे तथा पितुः ।
यया सा इयम् नृशम्सस्य कर्मणः फलम् अश्नुताम् ॥ २.७८.११ ॥
ನನ್ನ ಸಹೋದರರಿಗೂ ತಂದೆಗೂ ತೀವ್ರ ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ ಈಕೆ ತನ್ನ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲಿ.
2.78.12
एवम् उक्ता च तेन आशु सखी जन समावृता ।
गृहीता बलवत् कुब्जा सा तत् गृहम् अनादयत् ॥ २.७८.१२ ॥
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ತಕ್ಷಣ ಗೆಳತಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು; ಅವಳು ಆ ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದಳು.
2.78.13
ततः सुभृश सम्तप्तः तस्याः सर्वः सखी जनः ।
क्रुद्धम् आज्ञाय शत्रुघ्नम् व्यपलायत सर्वशः ॥ २.७८.१३ ॥
ಆಗ ಅವಳ ಸಖಿಯರೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತರಾದರು; ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.
2.78.14
अमन्त्रयत कृत्स्नः च तस्याः सर्व सखी जनः ।
यथा अयम् समुपक्रान्तः निह्शेषम् नः करिष्यति ॥ २.७८.१४ ॥
ಅವಳ ಸಖಿಯರೆಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದರು: ಇವನು ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು.
2.78.15
सानुक्रोशाम् वदान्याम् च धर्मज्ञाम् च यशस्विनीम् ।
कौसल्याम् शरणम् यामः सा हि नो अस्तु ध्रुवा गतिः ॥ २.७८.१५ ॥
ಕರುಣೆ, ಉದಾರತೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ ಯಶಸ್ವಿನಿ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಶರಣು ಹೋಗೋಣ; ಅವಳೇ ನಮಗೆ ಖಚಿತ ಆಶ್ರಯವಾಗಲಿ.
2.78.16
स च रोषेण ताम्र अक्षः शत्रुघ्नः शत्रु तापनः ।
विचकर्ष तदा कुब्जाम् क्रोशन्तीम् पृथिवी तले ॥ २.७८.१६ ॥
ಆಗ ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಕುಬ್ಜೆಯನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಎಳೆದೊಯ್ದನು.
2.78.17
तस्या हि आकृष्यमाणाया मन्थरायाः ततः ततः ।
चित्रम् बहु विधम् भाण्डम् पृथिव्याम् तत् व्यशीर्यत ॥ २.७८.१७ ॥
ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಎಳೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವಳ ಬಳಿಯಿದ್ದ ನಾನಾ ವಿಧದ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರೆಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಒಡೆದು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದವು.
2.78.18
तेन भाण्डेन सम्कीर्णम् श्रीमद् राज निवेशनम् ।
अशोभत तदा भूयः शारदम् गगनम् यथा ॥ २.७८.१८ ॥
ಆ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಸುಂದರ ರಾಜಭವನವು ಶರತ್ಕಾಲದ ಆಕಾಶದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಶೋಭಿಸಿತು.
2.78.19
स बली बलवत् क्रोधात् गृहीत्वा पुरुष ऋषभः ।
कैकेयीम् अभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषम् वचः ॥ २.७८.१९ ॥
ಆ ಬಲಶಾಲಿ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನು ಕೋಪದಿಂದ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅವಳನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾ ಕಠೋರ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು.
2.78.20
तैः वाक्यैः परुषैः दुह्खैः कैकेयी भृश दुह्हिता ।
शत्रुघ्न भय सम्त्रस्ता पुत्रम् शरणम् आगता ॥ २.७८.२० ॥
ಆ ಕಠೋರ ಮತ್ತು ದುಃಖಕರ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾದ ಕೈಕೇಯಿ, ಶತ್ರುಘ್ನನ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ ಮಗನ ಶರಣು ಬಂದಳು.
2.78.21
ताम् प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धम् शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ।
अवध्याः सर्व भूतानाम् प्रमदाः क्षम्यताम् इति ॥ २.७८.२१ ॥
ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಭರತನು, ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಸ್ತ್ರೀಯರು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ವಧ್ಯರಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು.'
2.78.22
हन्याम् अहम् इमाम् पापाम् कैकेयीम् दुष्ट चारिणीम् ।
यदि माम् धार्मिको रामः न असूयेन् मातृ घातकम् ॥ २.७८.२२ ॥
ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ರಾಮನು 'ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದವನು' ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಈ ಪಾಪಿನಿ, ದುಷ್ಟ ನಡತೆಯ ಕೈಕೇಯಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೆ.
2.78.23
इमाम् अपि हताम् कुब्जाम् यदि जानाति राघवः ।
त्वाम् च माम् चैव धर्म आत्मा न अभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ २.७८.२३ ॥
ಈ ಕುಬ್ಜೆಯೂ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಳೆಂದು ರಾಘವನು ತಿಳಿದರೆ, ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ನಿನ್ನೊಡನೆಯೂ ನನ್ನೊಡನೆಯೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
2.78.24
भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
न्यवर्तत ततः रोषात् ताम् मुमोच च मन्थराम् ॥ २.७८.२४ ॥
ಭರತನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಘ್ನನು ಕೋಪದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ಮಂಥರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟನು.
2.78.25
सा पाद मूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।
निह्श्वसन्ती सुदुह्ख आर्ता कृपणम् विललाप च ॥ २.७८.२५ ॥
ಆ ಮಂಥರೆ ಕೈಕೇಯಿಯ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು; ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ದೀನಳಾಗಿ ಪ್ರಲಾಪಿಸಿದಳು.
2.78.26
शत्रुघ्न विक्षेप विमूढ सम्ज्ञाम् ।
समीक्ष्य कुब्जाम् भरतस्य माता ।
शनैः समाश्वासयद् आर्त रूपाम् ।
क्रौन्चीम् विलग्नाम् इव वीक्षमाणाम् ॥ २.७८.२६ ॥
ಶತ್ರುಘ್ನನ ತಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕುಬ್ಜೆ ಮಂಥರೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಂತೈಸಿದಳು; ದುಃಖಿತ ರೂಪದಿಂದ, ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಕ್ರೌಂಚಿ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಕೆಯನ್ನು.