ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.78.1
अत्र यात्राम् समीहन्तम् शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७८.१ ॥
ଏଠାରେ ଯାତ୍ରା ଇଚ୍ଛୁକ, ଶୋକସନ୍ତପ୍ତ ଭରତଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.78.2
गतिर् यः सर्व भूतानाम् दुह्खे किम् पुनर् आत्मनः ।
स रामः सत्त्व सम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७८.२ ॥
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ଯିଏ ଆଶ୍ରୟ, ନିଜ ଦୁଃଖରେ ତ ଆହୁରି, ସେହି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ରାମ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଯୋଗୁଁ ବନକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
2.78.3
बलवान् वीर्य सम्पन्नो लक्ष्मणो नाम यो अपि असौ ।
किम् न मोचयते रामम् कृत्वा अपि पितृ निग्रहम् ॥ २.७८.३ ॥
ବଳବାନ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାମକ ଯେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ରୋକି ରାମଙ୍କୁ କାହିଁକି ମୁକ୍ତ କଲେନି?
2.78.4
पूर्वम् एव तु निग्राह्यः समवेक्ष्य नय अनयौ ।
उत्पथम् यः समारूढो नार्या राजा वशम् गतः ॥ २.७८.४ ॥
ନୀତି ଓ ଅନୀତି ଭଲ ଭାବେ ବିଚାରି, ଯେଉଁ ରାଜା କୁପଥରେ ଚଢ଼ି ସ୍ତ୍ରୀର ବଶରେ ଗଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ରୋକିବା ଉଚିତ ଥିଲା।
2.78.5
प्राग् द्वारे अभूत् तदा कुब्जा सर्व आभरण भूषिता ॥ २.७८.५ ॥
ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାରରେ ପୂର୍ବରୁ କୁବ୍ଜା ଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତା ଥିଲା।
2.78.6
लिप्ता चन्दन सारेण राज वस्त्राणि बिभ्रती ।
विविधम् विविधैस्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ २.७८.६ ॥
ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନସାର ଲେପି, ରାଜବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବିବିଧ ଅଳଙ୍କାରରେ ଭୂଷିତା।
2.78.7
मेखला दामभिः चित्रै रज्जु बद्धा इव वानरी ।
बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्देव वानरी ॥ २.७८.७ ॥
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ସୂତାରେ ଗୁନ୍ଥା ମେଖଳାରେ ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ବାନରୀ ଭଳି ସେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ବହୁ ବନ୍ଧନରେ ଦଉଡ଼ିରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ବାନରୀ ଭଳି ସେ ଝଲସୁଥିଲେ।
2.78.8
ताम् समीक्ष्य तदा द्वाह्स्थो भृशम् पापस्य कारिणीम् ।
गृहीत्वा अकरुणम् कुब्जाम् शत्रुघ्नाय न्यवेदयत् ॥ २.७८.८ ॥
ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାପାପ କରିଥିବା ସେହି କୁବ୍ଜାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଧରି ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।
2.78.9
यस्याः कृते वने रामः न्यस्त देहः च वः पिता ।
सा इयम् पापा नृशम्सा च तस्याः कुरु यथा मति ॥ २.७८.९ ॥
ଯାହାର କାରଣରୁ ବନରେ ରାମ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପିତା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେହି ପାପିନୀ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୟା ଏହି ନାରୀ; ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ମନ ଯେପରି ଚାହେଁ ସେପରି କରନ୍ତୁ।
2.78.10
शत्रुघ्नः च तत् आज्ञाय वचनम् भृश दुह्खितः ।
अन्तः पुर चरान् सर्वान् इति उवाच धृत व्रतः ॥ २.७८.१० ॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସେହି କଥା ଶୁଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ସେ ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ସେବକଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
2.78.11
तीव्रम् उत्पादितम् दुह्खम् भ्रातृऋणाम् मे तथा पितुः ।
यया सा इयम् नृशम्सस्य कर्मणः फलम् अश्नुताम् ॥ २.७८.११ ॥
ମୋ ଭାଇ ଓ ପିତାଙ୍କୁ ତୀବ୍ର ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଏହି ନାରୀ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୟ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରୁ।
2.78.12
एवम् उक्ता च तेन आशु सखी जन समावृता ।
गृहीता बलवत् कुब्जा सा तत् गृहम् अनादयत् ॥ २.७८.१२ ॥
ସେ ଏପରି କହିବାମାତ୍ରେ ସଖୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇଥିବା ସେହି କୁବ୍ଜାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରାଗଲା; ସେ ସେହି ଗୃହକୁ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ କଲା।
2.78.13
ततः सुभृश सम्तप्तः तस्याः सर्वः सखी जनः ।
क्रुद्धम् आज्ञाय शत्रुघ्नम् व्यपलायत सर्वशः ॥ २.७८.१३ ॥
ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କ୍ରୋଧିତ ଅଛନ୍ତି ଜାଣି ସେମାନେ ସବୁଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।
2.78.14
अमन्त्रयत कृत्स्नः च तस्याः सर्व सखी जनः ।
यथा अयम् समुपक्रान्तः निह्शेषम् नः करिष्यति ॥ २.७८.१४ ॥
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ ମିଶି ପରାମର୍ଶ କଲେ ଯେ ଏ ତ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ କରିଦେବ।
2.78.15
सानुक्रोशाम् वदान्याम् च धर्मज्ञाम् च यशस्विनीम् ।
कौसल्याम् शरणम् यामः सा हि नो अस्तु ध्रुवा गतिः ॥ २.७८.१५ ॥
ଦୟାଳୁ, ଦାନଶୀଳା, ଧର୍ମଜ୍ଞା ଓ ଯଶସ୍ୱିନୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା; ସେ ହିଁ ଆମର ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
2.78.16
स च रोषेण ताम्र अक्षः शत्रुघ्नः शत्रु तापनः ।
विचकर्ष तदा कुब्जाम् क्रोशन्तीम् पृथिवी तले ॥ २.७८.१६ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିର ଶତ୍ରୁତାପନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା କୁବ୍ଜାକୁ ଭୂମି ଉପରେ ଟାଣି ନେଲେ।
2.78.17
तस्या हि आकृष्यमाणाया मन्थरायाः ततः ततः ।
चित्रम् बहु विधम् भाण्डम् पृथिव्याम् तत् व्यशीर्यत ॥ २.७८.१७ ॥
ମନ୍ଥରାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେବାବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ନାନା ପ୍ରକାରର ଅନେକ ପାତ୍ର ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଭାଙ୍ଗି ବିଖରି ଗଲା।
2.78.18
तेन भाण्डेन सम्कीर्णम् श्रीमद् राज निवेशनम् ।
अशोभत तदा भूयः शारदम् गगनम् यथा ॥ २.७८.१८ ॥
ସେହି ପାତ୍ରମାନଙ୍କରେ ବିଖରି ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ରାଜଭବନ ଶରତ ଋତୁର ଆକାଶ ପରି ପୁଣି ଶୋଭା ପାଇଲା।
2.78.19
स बली बलवत् क्रोधात् गृहीत्वा पुरुष ऋषभः ।
कैकेयीम् अभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषम् वचः ॥ २.७८.१९ ॥
ସେ ବଳବାନ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରୋଧରେ କୈକେୟୀକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.78.20
तैः वाक्यैः परुषैः दुह्खैः कैकेयी भृश दुह्हिता ।
शत्रुघ्न भय सम्त्रस्ता पुत्रम् शरणम् आगता ॥ २.७८.२० ॥
ସେହି କଠୋର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ବାକ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା କୈକେୟୀ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶରଣରେ ଆସିଲେ।
2.78.21
ताम् प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धम् शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ।
अवध्याः सर्व भूतानाम् प्रमदाः क्षम्यताम् इति ॥ २.७८.२१ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭରତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ନାରୀମାନେ ସବୁ ଭୂତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବଧ୍ୟ; ଏଣୁ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରାଯାଉ।'
2.78.22
हन्याम् अहम् इमाम् पापाम् कैकेयीम् दुष्ट चारिणीम् ।
यदि माम् धार्मिको रामः न असूयेन् मातृ घातकम् ॥ २.७८.२२ ॥
ଧାର୍ମିକ ରାମ ଯଦି 'ମାତୃଘାତକ' ବୋଲି ମୋତେ ଘୃଣା ନ କରନ୍ତେ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ପାପିନୀ ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀ କୈକେୟୀକୁ ବଧ କରିଥାଆନ୍ତି।
2.78.23
इमाम् अपि हताम् कुब्जाम् यदि जानाति राघवः ।
त्वाम् च माम् चैव धर्म आत्मा न अभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ २.७८.२३ ॥
ଏହି କୁବ୍ଜାକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରାଯାଇଛି ବୋଲି ଯଦି ରାଘବ ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ସହିତ ଓ ମୋ ସହିତ କଥା କହିବେ ନାହିଁ।
2.78.24
भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
न्यवर्तत ततः रोषात् ताम् मुमोच च मन्थराम् ॥ २.७८.२४ ॥
ଭରତଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କ୍ରୋଧରୁ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମନ୍ଥରାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
2.78.25
सा पाद मूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।
निह्श्वसन्ती सुदुह्ख आर्ता कृपणम् विललाप च ॥ २.७८.२५ ॥
ସେ ମନ୍ଥରା କୈକେୟୀଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲା; ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଦୀନଭାବେ ବିଳାପ କଲା ।
2.78.26
शत्रुघ्न विक्षेप विमूढ सम्ज्ञाम् ।
समीक्ष्य कुब्जाम् भरतस्य माता ।
शनैः समाश्वासयद् आर्त रूपाम् ।
क्रौन्चीम् विलग्नाम् इव वीक्षमाणाम् ॥ २.७८.२६ ॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ଠେଲାରେ ଚେତନା ହଜାଇଥିବା କୁବ୍ଜା ମନ୍ଥରାକୁ ଦେଖି, ଭରତଙ୍କ ମାତା କୈକେୟୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ଦୁଃଖିତ ରୂପରେ, ଫାନ୍ଦରେ ପଡ଼ିଥିବା କ୍ରୌଞ୍ଚୀ ପକ୍ଷିଣୀ ପରି ଚାହୁଁଥିବା ତାକୁ ।