వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.78
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.78.1
अत्र यात्राम् समीहन्तम् शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
भरतम् शोक सम्तप्तम् इदम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.७८.१ ॥
ఇక్కడ ప్రయాణం చేయాలనుకున్న, శోకంతో బాధపడుతున్న భరతునితో లక్ష్మణుని తమ్ముడైన శత్రుఘ్నుడు ఈ మాటలు చెప్పాడు.
2.78.2
गतिर् यः सर्व भूतानाम् दुह्खे किम् पुनर् आत्मनः ।
स रामः सत्त्व सम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितः वनम् ॥ २.७८.२ ॥
సర్వప్రాణులకు దుఃఖంలో ఆశ్రయమైనవాడు, తన దుఃఖంలో మరింతగా ఆశ్రయమైనవాడు, సత్త్వగుణసంపన్నుడైన ఆ రాముడు ఒక స్త్రీ కారణంగా అడవికి పంపబడ్డాడు.
2.78.3
बलवान् वीर्य सम्पन्नो लक्ष्मणो नाम यो अपि असौ ।
किम् न मोचयते रामम् कृत्वा अपि पितृ निग्रहम् ॥ २.७८.३ ॥
బలవంతుడు, వీర్యసంపన్నుడు అయిన లక్ష్మణుడు కూడా తండ్రిని అడ్డుకొని రాముని ఎందుకు విడిపించలేదు?
2.78.4
पूर्वम् एव तु निग्राह्यः समवेक्ष्य नय अनयौ ।
उत्पथम् यः समारूढो नार्या राजा वशम् गतः ॥ २.७८.४ ॥
నీతిని అనీతిని బాగా పరిశీలించి, దుర్మార్గంలో పడి స్త్రీ వశమైన రాజును ముందే అడ్డుకోవలసింది.
2.78.5
प्राग् द्वारे अभूत् तदा कुब्जा सर्व आभरण भूषिता ॥ २.७८.५ ॥
అప్పుడు ద్వారం వద్ద ముందుగా కుబ్జ ఉంది; ఆమె అన్ని ఆభరణాలతో అలంకరించబడి ఉంది.
2.78.6
लिप्ता चन्दन सारेण राज वस्त्राणि बिभ्रती ।
विविधम् विविधैस्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता ॥ २.७८.६ ॥
ఉత్తమ చందనసారాన్ని పూసుకొని, రాజవస్త్రాలు ధరించి, రకరకాల ఆభరణాలతో అలంకరించబడినది.
2.78.7
मेखला दामभिः चित्रै रज्जु बद्धा इव वानरी ।
बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्देव वानरी ॥ २.७८.७ ॥
రంగురంగుల దారాలతో కట్టిన మేఖలతో తాడుకు కట్టబడిన ఆడకోతిలా ఆమె కనిపించింది; అనేక బంధనాలతో తాడుకు కట్టబడిన ఆడకోతిలా ఆమె ప్రకాశించింది.
2.78.8
ताम् समीक्ष्य तदा द्वाह्स्थो भृशम् पापस्य कारिणीम् ।
गृहीत्वा अकरुणम् कुब्जाम् शत्रुघ्नाय न्यवेदयत् ॥ २.७८.८ ॥
అప్పుడు ద్వారపాలకుడు ఆమెను చూసి, మహా పాపం చేసిన ఆ కుబ్జను కనికరం లేకుండా పట్టుకుని శత్రుఘ్నునకు విన్నవించాడు.
2.78.9
यस्याः कृते वने रामः न्यस्त देहः च वः पिता ।
सा इयम् पापा नृशम्सा च तस्याः कुरु यथा मति ॥ २.७८.९ ॥
ఎవరి కారణంగా అడవిలో రాముడూ మీ తండ్రీ దేహత్యాగం చేశారో, ఈ పాపాత్మురాలు, క్రూరురాలు ఆమెనే; ఆమె పట్ల మీ మనసుకు తోచినట్లు చేయండి.
2.78.10
शत्रुघ्नः च तत् आज्ञाय वचनम् भृश दुह्खितः ।
अन्तः पुर चरान् सर्वान् इति उवाच धृत व्रतः ॥ २.७८.१० ॥
శత్రుఘ్నుడు ఆ మాటను విని మిక్కిలి దుఃఖించి, వ్రతనిష్ఠుడై అంతఃపుర సేవకులందరితో ఇలా అన్నాడు.
2.78.11
तीव्रम् उत्पादितम् दुह्खम् भ्रातृऋणाम् मे तथा पितुः ।
यया सा इयम् नृशम्सस्य कर्मणः फलम् अश्नुताम् ॥ २.७८.११ ॥
నా సోదరులకు, తండ్రికి తీవ్ర దుఃఖం కలిగించిన ఈమె, తన క్రూరకర్మ ఫలాన్ని అనుభవించుగాక.
2.78.12
एवम् उक्ता च तेन आशु सखी जन समावृता ।
गृहीता बलवत् कुब्जा सा तत् गृहम् अनादयत् ॥ २.७८.१२ ॥
అతడు ఇలా చెప్పగానే, చెలికత్తెలతో చుట్టుముట్టబడిన ఆ కుబ్జను వెంటనే బలవంతంగా పట్టుకున్నారు; ఆమె ఆ గృహాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేసింది.
2.78.13
ततः सुभृश सम्तप्तः तस्याः सर्वः सखी जनः ।
क्रुद्धम् आज्ञाय शत्रुघ्नम् व्यपलायत सर्वशः ॥ २.७८.१३ ॥
అప్పుడు ఆమె సఖీజనులందరూ అత్యంత దుఃఖితులై, శత్రుఘ్నుడు కోపంగా ఉన్నాడని తెలిసి అన్ని వైపులా పారిపోయారు.
2.78.14
अमन्त्रयत कृत्स्नः च तस्याः सर्व सखी जनः ।
यथा अयम् समुपक्रान्तः निह्शेषम् नः करिष्यति ॥ २.७८.१४ ॥
ఆమె సఖీజనులందరూ కలిసి ఆలోచించారు: ఇతడు మనలందరినీ పూర్తిగా నాశనం చేస్తాడని.
2.78.15
सानुक्रोशाम् वदान्याम् च धर्मज्ञाम् च यशस्विनीम् ।
कौसल्याम् शरणम् यामः सा हि नो अस्तु ध्रुवा गतिः ॥ २.७८.१५ ॥
కరుణ, ఔదార్యం, ధర్మజ్ఞత కలిగిన యశస్విని కౌసల్యను శరణు వేడుదాం; ఆమెయే మనకు నిశ్చయమైన ఆశ్రయం కావాలి.
2.78.16
स च रोषेण ताम्र अक्षः शत्रुघ्नः शत्रु तापनः ।
विचकर्ष तदा कुब्जाम् क्रोशन्तीम् पृथिवी तले ॥ २.७८.१६ ॥
అప్పుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో, శత్రువులను దహించే శత్రుఘ్నుడు అరుస్తున్న కుబ్జను నేలపై ఈడ్చాడు.
2.78.17
तस्या हि आकृष्यमाणाया मन्थरायाः ततः ततः ।
चित्रम् बहु विधम् भाण्डम् पृथिव्याम् तत् व्यशीर्यत ॥ २.७८.१७ ॥
మంథర ఈడ్చబడుతున్నప్పుడు ఆమె వద్ద ఉన్న రకరకాల అనేక పాత్రలు నేలపై పడి ముక్కలై చెల్లాచెదరయ్యాయి.
2.78.18
तेन भाण्डेन सम्कीर्णम् श्रीमद् राज निवेशनम् ।
अशोभत तदा भूयः शारदम् गगनम् यथा ॥ २.७८.१८ ॥
ఆ పాత్రలతో నిండి చెల్లాచెదరైన ఆ శ్రీమంతమైన రాజభవనం శరదృతువు ఆకాశంలా మళ్లీ ప్రకాశించింది.
2.78.19
स बली बलवत् क्रोधात् गृहीत्वा पुरुष ऋषभः ।
कैकेयीम् अभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषम् वचः ॥ २.७८.१९ ॥
బలవంతుడైన ఆ పురుషశ్రేష్ఠుడు కోపంతో కైకేయిని బలంగా పట్టుకుని, ఆమెను నిందిస్తూ కఠిన వచనాలు పలికాడు.
2.78.20
तैः वाक्यैः परुषैः दुह्खैः कैकेयी भृश दुह्हिता ।
शत्रुघ्न भय सम्त्रस्ता पुत्रम् शरणम् आगता ॥ २.७८.२० ॥
ఆ కఠినమైన, దుఃఖకరమైన మాటలతో కైకేయి అత్యంతం దుఃఖించి, శత్రుఘ్నుని భయంతో వణికి, కుమారుని శరణు కోరి వచ్చింది.
2.78.21
ताम् प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धम् शत्रुघ्नम् इदम् अब्रवीत् ।
अवध्याः सर्व भूतानाम् प्रमदाः क्षम्यताम् इति ॥ २.७८.२१ ॥
ఆమెను చూసిన భరతుడు, కోపంతో ఉన్న శత్రుఘ్నునితో ఇలా అన్నాడు: 'స్త్రీలు సర్వప్రాణులకు అవధ్యులు; కాబట్టి ఆమెను క్షమించాలి.'
2.78.22
हन्याम् अहम् इमाम् पापाम् कैकेयीम् दुष्ट चारिणीम् ।
यदि माम् धार्मिको रामः न असूयेन् मातृ घातकम् ॥ २.७८.२२ ॥
ధార్మికుడైన రాముడు 'తల్లిని చంపినవాడు' అని నన్ను అసూయపడకపోతే, ఈ పాపిని, దుష్ట ప్రవర్తన గల కైకేయిని నేను చంపేవాడిని.
2.78.23
इमाम् अपि हताम् कुब्जाम् यदि जानाति राघवः ।
त्वाम् च माम् चैव धर्म आत्मा न अभिभाषिष्यते ध्रुवम् ॥ २.७८.२३ ॥
ఈ కుబ్జను కూడా చంపారని రాఘవుడు తెలుసుకుంటే, ఆ ధర్మాత్ముడు నీతోనూ నాతోనూ ఖచ్చితంగా మాట్లాడడు.
2.78.24
भरतस्य वचः श्रुत्वा शत्रुघ्नः लक्ष्मण अनुजः ।
न्यवर्तत ततः रोषात् ताम् मुमोच च मन्थराम् ॥ २.७८.२४ ॥
భరతుని మాటలు విని, లక్ష్మణుని తమ్ముడైన శత్రుఘ్నుడు కోపం నుండి వెనక్కి తగ్గి, మంథరను విడిచిపెట్టాడు.
2.78.25
सा पाद मूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह ।
निह्श्वसन्ती सुदुह्ख आर्ता कृपणम् विललाप च ॥ २.७८.२५ ॥
ఆ మంథర కైకేయి పాదాల మీద పడిపోయింది; అత్యంత దుఃఖంతో బాధపడుతూ, నిట్టూర్పులు విడుస్తూ దీనంగా విలపించింది.
2.78.26
शत्रुघ्न विक्षेप विमूढ सम्ज्ञाम् ।
समीक्ष्य कुब्जाम् भरतस्य माता ।
शनैः समाश्वासयद् आर्त रूपाम् ।
क्रौन्चीम् विलग्नाम् इव वीक्षमाणाम् ॥ २.७८.२६ ॥
శత్రుఘ్నుడు తోసివేయడంతో స్పృహ తప్పిన ఆ కుబ్జను చూసి, భరతుని తల్లి కైకేయి మెల్లగా ఓదార్చింది; దుఃఖిత రూపంతో, ఉచ్చులో చిక్కిన క్రౌంచి పక్షిలా చూస్తున్న ఆమెను.