વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.85.1
एवम् उक्तः तु भरतः निषाद
अधिपतिम् गुहम् ।
प्रत्युवाच महा प्राज्ञो वाक्यम् हेतु अर्थ सम्हितम् ॥ २.८५.१ ॥
નિષાદોના અધિપતિ ગુહે આમ કહ્યું ત્યારે મહાપ્રાજ્ઞ ભરતે કારણ અને અર્થથી યુક્ત વચનોમાં ઉત્તર આપ્યો.
2.85.2
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः
मम गुरोह् सखे ।
यो मे त्वम् ईदृशीम् सेनाम् एको अभ्यर्चितुम् इच्चसि ॥ २.८५.२ ॥
મિત્ર, તારી ઇચ્છા ખરેખર મહાન છે; મારા ગુરુ માટે આવી સેનાનો સત્કાર તું એકલો કરવા ઇચ્છે છે.
2.85.3
वचनम् उत्तमम् ।
अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषाद अधिपतिम् पुनः ॥ २.८५.३ ॥
શ્રીમાન ભરતે નિષાદોના અધિપતિને ફરી ઉત્તમ વચનો કહ્યાં.
2.85.4
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाज
आश्रमम् गुह ।
गहनो अयम् भृशम् देशो गन्गा अनूपो दुरत्ययः ॥ २.८५.४ ॥
ગુહ, ભરદ્વાજના આશ્રમે કયા માર્ગે જાઉં? આ પ્રદેશ ખૂબ ગીચ છે; ગંગાનો કાદવિયો કિનારો પાર કરવો કઠિન છે.
2.85.5
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज
पुत्रस्य धीमतः ।
अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् गुहो गहन गोचरः ॥ २.८५.५ ॥
રાજપુત્ર ધીમાન ભરતનાં એ વચનો સાંભળી, ગહન વનમાં વિચરતો ગુહ હાથ જોડીને બોલ્યો.
2.85.6
दाशाः तु अनुगमिष्यन्ति
धन्विनः सुसमाहिताः ।
अहम् च अनुगमिष्यामि राज पुत्र महा यशः ॥ २.८५.६ ॥
દાશો ધનુર્ધર અને સુસંયમી થઈને તારી પાછળ ચાલશે; હે મહાયશસ્વી રાજપુત્ર, હું પણ તારી સાથે ચાલીશ.
2.85.7
कच्चिन् न दुष्टः व्रजसि रामस्य
अक्लिष्ट कर्मणः ।
इयम् ते महती सेना शन्काम् जनयति इव मे ॥ २.८५.७ ॥
શું તું અક્લિષ્ટકર્મા રામ પાસે દુષ્ટ ઇરાદાથી જઈ રહ્યો છે? તારી આ મહાન સેના મારા મનમાં શંકા જગાડે છે.
2.85.8
तम् एवम् अभिभाषन्तम्
आकाशैव निर्मलः ।
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८५.८ ॥
આ રીતે બોલતા ગુહને આકાશ સમાન નિર્મળ ભરતે કોમળ વાણીથી આ વચન કહ્યું.
2.85.9
मा भूत् स कालो यत् कष्टम् न
माम् शन्कितुम् अर्हसि ।
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृ समः मम ॥ २.८५.९ ॥
એવો દુઃખદ સમય ન આવે; તું મારા પર શંકા ન કરે. રાઘવ મારો મોટો ભાઈ છે, મારા માટે પિતા સમાન છે.
2.85.10
तम् निवर्तयितुम् यामि काकुत्स्थम्
वन वासिनम् ।
बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यम् ब्रवीमि ते ॥ २.८५.१० ॥
વનવાસી તે કાકુત્સ્થને પાછા લાવવા હું જાઉં છું. હે ગુહ, તારા મનમાં બીજો વિચાર ન હોય; હું સત્ય કહું છું.
2.85.11
स तु सम्हृष्ट वदनः श्रुत्वा
भरत भाषितम् ।
पुनर् एव अब्रवीद् वाक्यम् भरतम् प्रति हर्षितः ॥ २.८५.११ ॥
ભરતના વચન સાંભળીને ગુહનો ચહેરો આનંદથી ખીલી ઊઠ્યો. હર્ષિત થઈને તેણે ફરી ભરતને આ વાક્ય કહ્યું.
2.85.12
धन्यः त्वम् न त्वया तुल्यम्
पश्यामि जगती तले ।
अयत्नात् आगतम् राज्यम् यः त्वम् त्यक्तुम् इह इच्चसि ॥ २.८५.१२ ॥
તું ધન્ય છે! આ પૃથ્વી પર મને તારા સમાન કોઈ દેખાતું નથી; પ્રયત્ન વિના આવેલું રાજ્ય તું છોડવા ઇચ્છે છે.
2.85.13
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्
लोकान् अनुचरिष्यति ।
यः त्वम् कृच्च्र गतम् रामम् प्रत्यानयितुम् इच्चसि ॥ २.८५.१३ ॥
કઠિન માર્ગે ગયેલા રામને પાછા લાવવાની તું ઇચ્છા રાખે છે; તારી કીર્તિ શાશ્વત રહીને લોકોમાં ફેલાશે.
2.85.14
एवम् सम्भाषमाणस्य गुहस्य
भरतम् तदा ।
बभौ नष्ट प्रभः सूर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.८५.१४ ॥
ગુહ ભરત સાથે આ રીતે વાત કરતા હતા ત્યારે સૂર્ય તેજ ઝાંખું થઈને ચમક્યો; રાત્રિ નજીક આવી.
2.85.15
सम्निवेश्य स ताम् सेनाम् गुहेन
परितोषितः ।
शत्रुघ्नेन सह श्रीमान् शयनम् पुनर् आगमत् ॥ २.८५.१५ ॥
ગુહે સૈન્યની વ્યવસ્થા કરી આપવાથી સંતુષ્ટ થયેલા શ્રીમાન ભરત શત્રુઘ્ન સાથે ફરી શય્યા તરફ ગયા.
2.85.16
राम चिन्तामयः शोको भरतस्य
महात्मनः ।
उपस्थितः हि अनर्हस्य धर्म प्रेक्षस्य तादृशः ॥ २.८५.१६ ॥
રામની ચિંતાથી ઉત્પન્ન થયેલો શોક મહાત્મા ભરતમાં ઊભો થયો; તેઓ એવા દુઃખને લાયક નહોતા, ધર્મને જોનારા હતા.
2.85.17
अन्तर् दाहेन दहनः सम्तापयति
राघवम् ।
वन दाह अभिसम्तप्तम् गूढो अग्निर् इव पादपम् ॥ २.८५.१७ ॥
અંદરની બળતરા રાઘવને તપાવે છે, જેમ વનની આગથી દાઝેલા વૃક્ષને છુપાયેલો અગ્નિ તપાવે.
2.85.18
प्रस्रुतः सर्व गात्रेभ्यः स्वेदः
शोक अग्नि सम्भवः ।
यथा सूर्य अम्शु सम्तप्तः हिमवान् प्रस्रुतः हिमम् ॥ २.८५.१८ ॥
શોકાગ્નિથી ઉત્પન્ન પસીનો બધા અંગોમાંથી વહેવા લાગ્યો; સૂર્યકિરણોથી તપેલો હિમાલય બરફ ઓગાળીને વહાવે તેમ.
2.85.19
ध्यान निर्दर शैलेन
विनिह्श्वसित धातुना ।
दैन्य पादप सम्घेन शोक आयास अधिशृन्गिणा ॥ २.८५.१९ ॥
ધ્યાનમગ્ન, નિર્ભય પર્વત જેવો, ઊંડા નિઃશ્વાસ નાખતો, ધાતુઓથી ભરેલો, દૈન્ય અને વૃક્ષસમૂહ સહિત, શોક અને થાકનાં શિખરો ધરાવતો.
2.85.20
प्रमोह अनन्त सत्त्वेन सम्ताप ओषधि वेणुना ।
आक्रान्तः दुह्ख शैलेन महता कैकयी सुतः ॥ २.८५.२० ॥
અનંત મોહ અને જીવોથી ભરેલા, સંતાપની ઔષધિઓ અને વાંસવાળા મહાન દુઃખપર્વતથી આક્રાંત કૈકેયીપુત્ર.
2.85.21
विनिश्श्वसन्वै
भृशदुर्मनास्ततः ।
प्रमूढसम्ज्ञः परमापदम् गतः ।
शमम् न लेभे हृदयज्वरार्दितो ।
नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः ॥ २.८५.२१ ॥
ઊંડા નિઃશ્વાસ નાખતો, મન અત્યંત વ્યથિત થઈને, મોહગ્રસ્ત ચેતના સાથે તે પરમ આપત્તિમાં પડ્યો; હૃદયજ્વરથી પીડિત થઈને તેને શાંતિ ન મળી, ટોળામાંથી ઘવાયેલા બળદની જેમ. તે નરશ્રેષ્ઠ હતો.
2.85.22
गुहेन सार्धम् भरतः
समागतः ।
महा अनुभावः सजनः समाहितः ।
सुदुर्मनाः तम् भरतम् तदा पुनर् ।
गुहः समाश्वासयद् अग्रजम् प्रति ॥ २.८५.२२ ॥
ગુહ સાથે ભરત આવી મળ્યો; મહાપ્રભાવશાળી, પોતાના લોકો સાથે, સંયમી છતાં અત્યંત ખિન્ન એવા ભરતને ત્યારે ગુહે ફરી મોટા ભાઈ વિશે આશ્વાસન આપ્યું.