ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.85
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.85.1
एवम् उक्तः तु भरतः निषाद
अधिपतिम् गुहम् ।
प्रत्युवाच महा प्राज्ञो वाक्यम् हेतु अर्थ सम्हितम् ॥ २.८५.१ ॥
ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਹ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਯ ਭਰਤ ਨੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
2.85.2
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतः
मम गुरोह् सखे ।
यो मे त्वम् ईदृशीम् सेनाम् एको अभ्यर्चितुम् इच्चसि ॥ २.८५.२ ॥
ਮਿੱਤਰਾ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
2.85.3
वचनम् उत्तमम् ।
अब्रवीद् भरतः श्रीमान् निषाद अधिपतिम् पुनः ॥ २.८५.३ ॥
ਸ਼ੋਭਾਵਾਨ ਭਰਤ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਦਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉੱਤਮ ਬੋਲ ਕਹੇ।
2.85.4
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाज
आश्रमम् गुह ।
गहनो अयम् भृशम् देशो गन्गा अनूपो दुरत्ययः ॥ २.८५.४ ॥
ਗੁਹ, ਭਰਦਵਾਜ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਰਸਤੇ ਜਾਵਾਂ? ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣਾ ਹੈ; ਗੰਗਾ ਦਾ ਦਲਦਲੀ ਕਿਨਾਰਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
2.85.5
तस्य तत् वचनम् श्रुत्वा राज
पुत्रस्य धीमतः ।
अब्रवीत् प्रान्जलिर् वाक्यम् गुहो गहन गोचरः ॥ २.८५.५ ॥
ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਧੀਮਾਨ ਭਰਤ ਦੇ ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਗੁਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲਿਆ।
2.85.6
दाशाः तु अनुगमिष्यन्ति
धन्विनः सुसमाहिताः ।
अहम् च अनुगमिष्यामि राज पुत्र महा यशः ॥ २.८५.६ ॥
ਦਾਸ਼ ਧਨੁੱਖਧਾਰੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜਮੀ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ; ਹੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।
2.85.7
कच्चिन् न दुष्टः व्रजसि रामस्य
अक्लिष्ट कर्मणः ।
इयम् ते महती सेना शन्काम् जनयति इव मे ॥ २.८५.७ ॥
ਕੀ ਤੂੰ ਅਕਲਿਸ਼ਟਕਰਮਾ ਰਾਮ ਕੋਲ ਮਾੜੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
2.85.8
तम् एवम् अभिभाषन्तम्
आकाशैव निर्मलः ।
भरतः श्लक्ष्णया वाचा गुहम् वचनम् अब्रवीत् ॥ २.८५.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਗੁਹ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਮਲ ਭਰਤ ਨੇ ਕੋਮਲ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।
2.85.9
मा भूत् स कालो यत् कष्टम् न
माम् शन्कितुम् अर्हसि ।
राघवः स हि मे भ्राता ज्येष्ठः पितृ समः मम ॥ २.८५.९ ॥
ਉਹ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਆਵੇ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰ। ਰਾਘਵ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਸਮਾਨ ਹੈ।
2.85.10
तम् निवर्तयितुम् यामि काकुत्स्थम्
वन वासिनम् ।
बुद्धिर् अन्या न ते कार्या गुह सत्यम् ब्रवीमि ते ॥ २.८५.१० ॥
ਬਨਵਾਸੀ ਉਸ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਗੁਹ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।
2.85.11
स तु सम्हृष्ट वदनः श्रुत्वा
भरत भाषितम् ।
पुनर् एव अब्रवीद् वाक्यम् भरतम् प्रति हर्षितः ॥ २.८५.११ ॥
ਭਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਹ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉੱਠਿਆ। ਹਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਕ ਕਿਹਾ।
2.85.12
धन्यः त्वम् न त्वया तुल्यम्
पश्यामि जगती तले ।
अयत्नात् आगतम् राज्यम् यः त्वम् त्यक्तुम् इह इच्चसि ॥ २.८५.१२ ॥
ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ! ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ; ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਆਇਆ ਰਾਜ ਤੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
2.85.13
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्
लोकान् अनुचरिष्यति ।
यः त्वम् कृच्च्र गतम् रामम् प्रत्यानयितुम् इच्चसि ॥ २.८५.१३ ॥
ਔਖੇ ਰਾਹ ਗਏ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇਗੀ।
2.85.14
एवम् सम्भाषमाणस्य गुहस्य
भरतम् तदा ।
बभौ नष्ट प्रभः सूर्यो रजनी च अभ्यवर्तत ॥ २.८५.१४ ॥
ਗੁਹ ਭਰਤ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਮੱਧਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ; ਰਾਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ।
2.85.15
सम्निवेश्य स ताम् सेनाम् गुहेन
परितोषितः ।
शत्रुघ्नेन सह श्रीमान् शयनम् पुनर् आगमत् ॥ २.८५.१५ ॥
ਗੁਹ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਭਰਤ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੱਈਆ ਵੱਲ ਗਏ।
2.85.16
राम चिन्तामयः शोको भरतस्य
महात्मनः ।
उपस्थितः हि अनर्हस्य धर्म प्रेक्षस्य तादृशः ॥ २.८५.१६ ॥
ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੋਕ ਮਹਾਤਮਾ ਭਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਐਸੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
2.85.17
अन्तर् दाहेन दहनः सम्तापयति
राघवम् ।
वन दाह अभिसम्तप्तम् गूढो अग्निर् इव पादपम् ॥ २.८५.१७ ॥
ਅੰਦਰਲੀ ਸਾੜ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤਪਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਅੰਗਾਰ ਤਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2.85.18
प्रस्रुतः सर्व गात्रेभ्यः स्वेदः
शोक अग्नि सम्भवः ।
यथा सूर्य अम्शु सम्तप्तः हिमवान् प्रस्रुतः हिमम् ॥ २.८५.१८ ॥
ਸ਼ੋਕ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪਸੀਨਾ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਗਣ ਲੱਗਾ; ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹਿਮਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਬਰਫ਼ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
2.85.19
ध्यान निर्दर शैलेन
विनिह्श्वसित धातुना ।
दैन्य पादप सम्घेन शोक आयास अधिशृन्गिणा ॥ २.८५.१९ ॥
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਨਿਡਰ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ, ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੈਨ੍ਯ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਹਿਤ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ।
2.85.20
प्रमोह अनन्त सत्त्वेन सम्ताप ओषधि वेणुना ।
आक्रान्तः दुह्ख शैलेन महता कैकयी सुतः ॥ २.८५.२० ॥
ਅਨੰਤ ਮੋਹ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਸੰਤਾਪ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਂਸਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ-ਪਰਬਤ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕੈਕਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ।
2.85.21
विनिश्श्वसन्वै
भृशदुर्मनास्ततः ।
प्रमूढसम्ज्ञः परमापदम् गतः ।
शमम् न लेभे हृदयज्वरार्दितो ।
नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः ॥ २.८५.२१ ॥
ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਹਗ੍ਰਸਤ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾ ਵਿਪਦਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾ ਮਿਲੀ, ਝੁੰਡ ਤੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬਲਦ ਵਾਂਗ। ਉਹ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ।
2.85.22
गुहेन सार्धम् भरतः
समागतः ।
महा अनुभावः सजनः समाहितः ।
सुदुर्मनाः तम् भरतम् तदा पुनर् ।
गुहः समाश्वासयद् अग्रजम् प्रति ॥ २.८५.२२ ॥
ਗੁਹ ਨਾਲ ਭਰਤ ਮਿਲਿਆ; ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਸੰਜਮੀ ਪਰ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ, ਉਸ ਭਰਤ ਨੂੰ ਤਦ ਗੁਹ ਨੇ ਫਿਰ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਾਰੇ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।