Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
Habiendo oído todo esto con atención, Bharata llegó con sus ministros a la raíz del árbol iṅgudī y contempló el lecho de Rāma.
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
Dijo a todas las madres: "Aquí, en el suelo, este magnánimo pasó la noche; este es el lecho que él aplastó."
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"¡Oh madres de gran fortuna! Rāma, nacido de noble linaje de Daśaratha, el afortunado y sabio, no merece dormir sobre la tierra."
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"¿Cómo yace ahora sobre la tierra desnuda Rāma, el tigre entre los hombres, que solía acostarse sobre un montón de pieles de ciervo y finas mantas?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"Él, que siempre dormía en las partes altas de los palacios, en mansiones y terrazas, sobre suelos de oro y plata, en cámaras llenas de finas mantas."
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"Él, que dormía en cámaras adornadas con montones de flores, perfumadas de sándalo y áloe, brillantes como nubes blancas, resonantes con los cantos de bandadas de loros."
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
Habiendo residido en los mejores de los excelentes palacios, frescos y fragantes, semejantes al monte Meru, con muros de oro,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
Siempre era despertado por el sonido del canto y de los instrumentos, por el tintineo de las buenas joyas y por el sonido de excelentes tambores.
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
¡Oh abrasador de enemigos! A la hora debida era alabado por muchos bardos, cocheros y panegiristas, con versos y alabanzas apropiadas.
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
Esto es increíble en el mundo; no me parece verdadero. Mi mente está en verdad confundida; mi pensamiento es que esto es un sueño.
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
Ciertamente no hay dios más poderoso que el tiempo, pues Rāma, hijo de Daśaratha, yace así sobre el suelo.
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
Sītā, hija del rey de Videha, de hermoso aspecto, amada y nuera de Daśaratha, también yace en el suelo.
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
Esta es la cama de mi hermano, pues sobre el suelo duro sus miembros han aplastado por completo la hierba y la han cambiado así.
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
Creo que Sītā, adornada con joyas, dormía en esta cama en aquel momento, pues aquí y allá se ven adheridas gotas de oro.
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
Aquí el manto superior de Sītā estaba claramente enganchado en aquel momento, y así se ven brillar estos hilos de seda adheridos.
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
Creo que la cama de su esposo era tan cómoda que esta joven, austera, delicada y fiel Maithilī no conoce el sufrimiento.
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
¡Ay! Soy cruel, pues he hecho que Rāghava, con su esposa, yazca en un lecho así, como un huérfano sin protector.
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
Nacido en el linaje de soberanos universales, dador de dicha a todos los mundos, querido por todo el pueblo, ha abandonado el reino, lo más querido y supremo...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
¿Cómo puede Rāghava, oscuro como un loto azul, de ojos rojos, agradable a la vista, digno de felicidad, yacer en el suelo, digno solo de dolor?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
Verdaderamente bendito y muy afortunado es Lakṣmaṇa, de marcas auspiciosas, que sigue a su hermano Rāma incluso en tiempos difíciles.
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
Verdaderamente realizada está Vaidehī, que siguió a su esposo al bosque; pero todos nosotros estamos sumidos en la duda, privados de aquel magnánimo.
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
Habiendo ido Daśaratha al cielo y tomado Rāma refugio en el bosque, la tierra me parece vacía, como una barca sin timón.
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
Aunque él habita en el bosque, nadie ni siquiera en su mente codicia esta tierra, protegida por el poder de sus brazos.
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
La capital real está desprotegida: sus defensas vacías, sus caballos y elefantes sin control, sus puertas de la ciudad abiertas, sin protección.
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
Los enemigos no respetan a un reino cuyo ejército ha perdido el ánimo, está disminuido, se halla en una situación precaria y carece de protección; se convierte en su presa, como alimento envenenado.
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
Desde hoy dormiré en el suelo o sobre la hierba, comiendo siempre frutos y raíces, vistiendo cabello enmarañado y ropas de corteza.
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
Por su bien viviré felizmente en el bosque durante un tiempo más; si se abandonara aquella promesa, sus palabras se volverían falsas.
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
Śatrughna, que permanece por el bien de su hermano, me seguirá; y el noble, junto con Lakṣmaṇa, protegerá Ayodhyā.
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
En Ayodhyā los brahmanes ungirán al descendiente de Kakutstha; que los dioses hagan realidad este anhelo mío, aunque él, aplacado por mí mismo de muchas maneras con la cabeza inclinada, no lo obtenga—.
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
Entonces viviré en el bosque mucho tiempo por Rāghava; él, que recorre el bosque, no podrá desatenderme al ver mi aflicción.