ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
ଏସବୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣି ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଇଙ୍ଗୁଦୀ ଗଛ ମୂଳକୁ ଆସି ରାମଙ୍କ ସେହି ଶଯ୍ୟା ଦେଖିଲେ।
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମହାତ୍ମା ଏଠାରେ ଭୂମିରେ ରାତି କାଟିଥିଲେ; ଏହା ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦବା ଯାଇଥିବା ଶଯ୍ୟା।"
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମାତାମାନେ! ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ ଭୂମିରେ ଶୋଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।"
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟାସ୍ତରଣ ରାଶି ଉପରେ ଶୋଉଥିବା ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୂମିରେ କିପରି ଶୋଇଛନ୍ତି?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"ଯିଏ ସର୍ବଦା ରାଜପ୍ରାସାଦର ଉପର ମହଲରେ, ବିମାନରେ, ଛାତରେ, ସୁନା ରୂପାରେ ସଜ୍ଜିତ ଭୂମିରେ, ଉତ୍ତମ ଶଯ୍ୟାସ୍ତରଣ ଭରା କକ୍ଷରେ ଶୋଉଥିଲେ।"
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"ଫୁଲରାଶିରେ ସଜ୍ଜିତ, ଚନ୍ଦନ ଅଗୁରୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ଭରା, ମେଘ ପରି ଧଳା ଆଲୋକମୟ, ଶୁକପକ୍ଷୀଙ୍କ ଝାଁକର କଳରବରେ ମୁଖରିତ କକ୍ଷରେ ଯିଏ ଶୋଉଥିଲେ।"
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାସାଦରେ, ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ, ଯାହାର କାନ୍ଥ ସୁନାର ନିର୍ମିତ ଥିଲା ସେହି ଭବନରେ ବାସ କରି,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ନିର୍ଘୋଷ, ଉତ୍ତମ ଅଳଙ୍କାରର ଝଙ୍କାର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମୃଦଙ୍ଗର ଶବ୍ଦରେ ସେ ସର୍ବଦା ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି।
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
ହେ ପରନ୍ତପ! ସମୟରେ ବହୁ ବନ୍ଦୀ, ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ଗାଥା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ।
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
ଏହା ଜଗତରେ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ, ମୋତେ ଏହା ସତ୍ୟ ପରି ଲାଗୁନାହିଁ। ମୋର ମନ ନିଶ୍ଚୟ ମୋହିତ ହେଉଛି; ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ବୋଲି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ମନେ କରୁଛି।
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
କାଳଠାରୁ ଅଧିକ ବଳବାନ କୌଣସି ଦେବତା ନିଶ୍ଚୟ ନାହାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଏହିପରି ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
ବିଦେହରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ, ପ୍ରିୟତମା ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଶୋଇଛନ୍ତି।
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
ଏହା ମୋ ଭାଇଙ୍କ ଶଯ୍ୟା; କଠିନ ମାଟିରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଘାସକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦବାଇ ଏହିପରି ବଦଳାଇଛି।
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
ମୋ ଭାବନାରେ ସେତେବେଳେ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜ୍ଜିତା ସୀତା ଏହି ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିଲେ, କାରଣ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବିନ୍ଦୁ ଲାଗି ରହିଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି।
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
ଏଠାରେ ସୀତାଙ୍କ ଉତ୍ତରୀୟ ସେତେବେଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲାଗି ରହିଥିଲା; ସେହିପରି ଏହି ରେଶମୀ ସୂତାଗୁଡ଼ିକ ଲାଗି ରହି ଝଲମଲ କରୁଛି।
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
ପତିଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ସୁଖଦାୟକ ଥିଲା ବୋଲି ମୋ ଭାବନା; ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବାଳିକା, ତପସ୍ବିନୀ, ସୁକୁମାରୀ, ସତୀ ମୈଥିଲୀ ଦୁଃଖ ଜାଣି ନାହାଁନ୍ତି।
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
ହାୟ! ମୁଁ କେତେ ନିଷ୍ଠୁର; ପତ୍ନୀ ସହିତ ଥିବା ରାଘବ ଏମିତି ଶଯ୍ୟାରେ ଅନାଥ ପରି ଶୋଉଛନ୍ତି, ଏହା ମୁଁ ଘଟାଇଛି।
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
ସାର୍ବଭୌମ ବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସୁଖ ଦେଉଥିବା, ସର୍ବଲୋକପ୍ରିୟ ସେ, ନିଜର ଅତି ପ୍ରିୟ ଅନୁପମ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
ନୀଳପଦ୍ମ ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, ଦେଖିବାକୁ ପ୍ରିୟ, ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ରାଘବ ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଭୂମିରେ କିପରି ଶୋଇଛନ୍ତି?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରକୃତରେ ଧନ୍ୟ; ବିଷମ ସମୟରେ ବି ସେ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି।
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ବନକୁ ଯାଇଥିବା ବୈଦେହୀ ପ୍ରକୃତରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥା; କିନ୍ତୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ।
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
ଦଶରଥ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ରାମ ବନର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ହାଲବିହୀନ ନାଆ ପରି ଶୂନ୍ୟ ମୋତେ ଲାଗୁଛି।
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
ବନରେ ବାସ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ରକ୍ଷିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ କେହି ମନରେ ବି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
ରାଜଧାନୀର ରକ୍ଷା ଶୂନ୍ୟ; ଘୋଡା ଓ ହାତୀ ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ; ନଗରଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି; ରାଜଧାନୀ ଅରକ୍ଷିତ।
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
ଯାହାର ସେନା ଉତ୍ସାହହୀନ, ହ୍ରାସପ୍ରାପ୍ତ, ବିଷମ ଅବସ୍ଥାରେ ଓ ଅରକ୍ଷିତ, ଶତ୍ରୁମାନେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ବିଷମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ ପରି ସେମାନଙ୍କର ଶିକାର ହୁଏ।
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଭୂମିରେ କିମ୍ବା ତୃଣ ଉପରେ ଶୋଇବି; ସଦା ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ଜଟା ଓ ବଲ୍କଳ ଧାରଣ କରିବି।
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
ତାହା ପାଇଁ ଆଗାମୀ କାଳ ମୁଁ ବନରେ ସୁଖରେ ରହିବି; ସେହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଛାଡ଼ିଲେ ତାଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
ଭାଇ ପାଇଁ ରହିଥିବା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମୋ ପଛେ ଅନୁସରଣ କରିବେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଆର୍ଯ୍ୟ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ପାଳନ କରିବେ।
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ (ରାମଙ୍କୁ) ଅଭିଷେକ କରିବେ; ଦେବତାମାନେ ମୋର ଏହି ମନୋରଥ ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ; ସେ ମସ୍ତକ ନତ କରି ବହୁ ପ୍ରକାରେ ନିଜେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ତାହା ନ ପାଆନ୍ତି—।
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
ତେବେ ମୁଁ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ବନରେ ରହିବି; ବନଚର ସେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୋତେ ଅବହେଳା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।