വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
ഇതെല്ലാം സൂക്ഷ്മമായി കേട്ട ഭരതൻ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ഇംഗുദീ വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിനരികെ എത്തി, രാമന്റെ ആ ശയ്യ കണ്ടു.
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
അദ്ദേഹം എല്ലാ മാതാക്കളോടും പറഞ്ഞു: "ഈ മഹാത്മാവ് ഇവിടെ നിലത്ത് രാത്രി കഴിച്ചു; ഇത് അദ്ദേഹം ഞെരിച്ച കിടക്കയാണ്."
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"മഹാഭാഗ്യവതികളേ! ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച, മഹാഭാഗ്യവാനും ബുദ്ധിമാനുമായ ദശരഥന്റെ പുത്രൻ രാമൻ നിലത്ത് ഉറങ്ങാൻ യോഗ്യനല്ല."
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"മാൻതോലുകളും ശ്രേഷ്ഠമായ വിരികളും നിറഞ്ഞ ശയ്യയിൽ കിടന്നിരുന്ന ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ രാമൻ ഇപ്പോൾ നിലത്ത് എങ്ങനെ കിടക്കുന്നു?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"രാജമന്ദിരങ്ങളുടെ മുകളിലെ നിലകളിലും വിമാനങ്ങളിലും മേൽപ്പുരകളിലും, സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും പതിച്ച തറകളിൽ, ശ്രേഷ്ഠമായ വിരികൾ നിറഞ്ഞ മുറികളിൽ എപ്പോഴും കിടന്നിരുന്നവൻ."
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"പൂക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ, ചന്ദനത്തിന്റെയും അകിലിന്റെയും സുഗന്ധമുള്ള, മേഘം പോലെ വെളുത്തു തിളങ്ങുന്ന, തത്തക്കൂട്ടങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന മുറികളിൽ കിടന്നിരുന്നവൻ."
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
തണുത്തതും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ ശ്രേഷ്ഠ കൊട്ടാരങ്ങളിൽ, മേരുപർവതത്തിന് തുല്യമായ, ചുവരുകൾ സ്വർണ്ണം കൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച മന്ദിരങ്ങളിൽ വസിച്ച്,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
ഗാനങ്ങളുടെയും വാദ്യങ്ങളുടെയും ഒച്ചകൊണ്ടും ശ്രേഷ്ഠ ആഭരണങ്ങളുടെ കിലുക്കംകൊണ്ടും ഉത്തമ മൃദംഗശബ്ദംകൊണ്ടും അദ്ദേഹം എപ്പോഴും ഉണർത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
ശത്രുതാപകനേ! ശരിയായ സമയത്ത് ബന്ദികളും സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരുമായ പലരാൽ, യോജിച്ച ഗാഥകളാലും സ്തുതികളാലും അദ്ദേഹം വാഴ്ത്തപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
ഇത് ലോകത്തിൽ വിശ്വസിക്കാനാവാത്തതാണ്; ഇത് സത്യമായി എനിക്കു തോന്നുന്നില്ല. എന്റെ മനസ്സ് തീർച്ചയായും മോഹിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് ഒരു സ്വപ്നമാണെന്ന് എന്റെ ബുദ്ധി കരുതുന്നു.
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
കാലത്തെക്കാൾ ശക്തമായ ദൈവം തീർച്ചയായും മറ്റൊന്നില്ല; ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ നിലത്തു കിടക്കുന്നുവല്ലോ.
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
വിദേഹരാജാവിന്റെ പുത്രിയും കാണാൻ മനോഹരിയും പ്രിയപത്നിയും ദശരഥന്റെ മരുമകളുമായ സീതയും നിലത്തു കിടക്കുന്നു.
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
ഇത് എന്റെ സഹോദരന്റെ കിടക്കയാണ്; കഠിനമായ നിലത്ത് അവന്റെ ശരീരങ്ങൾ പുല്ലിനെ പൂർണ്ണമായി അമർത്തി ഇങ്ങനെ മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
അന്ന് ആഭരണങ്ങളോടെ സീത ഈ കിടക്കയിൽ ഉറങ്ങിക്കിടന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; കാരണം ഇവിടെയും അവിടെയും സ്വർണ്ണത്തുള്ളികൾ പറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നതു കാണാം.
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
ഇവിടെ സീതയുടെ ഉത്തരീയം അന്ന് വ്യക്തമായി കുടുങ്ങിക്കിടന്നിരുന്നു; അതുപോലെ ഈ പട്ടുനൂലുകൾ പറ്റിപ്പിടിച്ച് തിളങ്ങുന്നു.
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
ഭർത്താവിന്റെ കിടക്ക സുഖകരമായിരുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; അതുകൊണ്ട് ഈ ബാല, തപസ്വിനി, സുകുമാരി, സതിയായ മൈഥിലി ദുഃഖം അറിഞ്ഞില്ല.
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
അയ്യോ! ഞാൻ എത്ര ക്രൂരനാണ്; ഭാര്യയോടൊപ്പമുള്ള രാഘവനെ ഇത്തരം കിടക്കയിൽ അനാഥനെപ്പോലെ കിടത്തിയല്ലോ.
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
സാർവഭൗമ കുലത്തിൽ ജനിച്ച, എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്ന, സർവലോകപ്രിയനായ അവൻ, തനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയമായ അതുല്യ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച്...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
നീലത്താമരപോലെ കറുത്തവനും ചുവന്ന കണ്ണുള്ളവനും കാണാൻ മനോഹരനും സുഖത്തിന് അർഹനുമായ രാഘവൻ ദുഃഖത്തിന് അർഹനായി എങ്ങനെ നിലത്ത് കിടക്കുന്നു?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
ശുഭലക്ഷണങ്ങളുള്ള മഹാഭാഗ്യവാനായ ലക്ഷ്മണൻ തീർച്ചയായും ധന്യനാണ്; വിഷമകാലത്തും അവൻ സഹോദരൻ രാമനെ അനുഗമിക്കുന്നു.
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്ന് വനത്തിലേക്ക് പോയ വൈദേഹി ശരിക്കും ലക്ഷ്യം നേടിയവളാണ്; എന്നാൽ ആ മഹാത്മാവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ട് നാമെല്ലാവരും സംശയത്തിലായിരിക്കുന്നു.
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
ദശരഥൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയതിനുശേഷവും രാമൻ വനത്തിൽ അഭയം തേടിയതിനുശേഷവും ഈ ഭൂമി ചുക്കാനില്ലാത്ത തോണിപോലെ ശൂന്യമായി എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
വനത്തിൽ വസിക്കുമ്പോഴും അവന്റെ ബാഹുബലത്താൽ സംരക്ഷിതമായ ഈ ഭൂമിയെ ആരും മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
തലസ്ഥാനത്തിന്റെ കാവൽ ശൂന്യമായി; കുതിരകളും ആനകളും നിയന്ത്രണമില്ലാതെ; നഗരവാതിലുകൾ തുറന്നുകിടക്കുന്നു; രാജധാനി കാവലില്ലാതെ ആയിരിക്കുന്നു.
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
സൈന്യം ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ടതും ക്ഷീണിച്ചതും അസ്ഥിരവും കാവലില്ലാത്തതുമായ നഗരത്തെ ശത്രുക്കൾ മാനിക്കുന്നില്ല; വിഷം കലർന്ന ഭക്ഷണംപോലെ അത് അവർക്ക് ഇരയാകുന്നു.
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ നിലത്തോ പുല്ലിലോ ഉറങ്ങും; എപ്പോഴും പഴങ്ങളും കിഴങ്ങുകളും മാത്രം കഴിച്ച്, ജടയും മരവുരിയും ധരിച്ചു കഴിയും.
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
അതിനുവേണ്ടി ഇനിയും കാലം വനത്തിൽ സുഖമായി വസിക്കും; ആ വാഗ്ദാനം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അതിന്റെ വാക്ക് വ്യാജമാകും.
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
സഹോദരനുവേണ്ടി വസിക്കുന്ന ശത്രുഘ്നൻ എന്നെ അനുഗമിക്കും; ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആര്യൻ അയോധ്യയെ പാലിക്കും.
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
അയോധ്യയിൽ ബ്രാഹ്മണർ കാകുത്സ്ഥനെ (രാമനെ) അഭിഷേകം ചെയ്യും; ദേവന്മാർ എന്റെ ഈ മനോരഥം സത്യമാക്കട്ടെ; തല കുനിച്ച് പലവിധത്തിൽ സ്വയം അനുനയിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൻ അത് നേടാതിരുന്നാൽ—.
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
അപ്പോൾ ഞാൻ രാഘവനുവേണ്ടി ദീർഘകാലം വനത്തിൽ വസിക്കും; വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന അവൻ എന്റെ ദുഃഖം കണ്ട് എന്നെ അവഗണിക്കില്ല.