ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಭರತನು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಂಗುದೀ ವೃಕ್ಷದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಮನ ಆ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
ಅವನು ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಈ ಮಹಾತ್ಮನು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದನು; ಇದು ಅವನು ಒತ್ತಿದ ಹಾಸಿಗೆ."
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿಯರೇ! ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಆದ ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಲು ಅರ್ಹನಲ್ಲ."
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"ಜಿಂಕೆ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನು ಈಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"ಯಾವಾಗಲೂ ಅರಮನೆಯ ಮೇಲಂತಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತ ನೆಲಗಳ ಮೇಲೆ, ಉತ್ತಮ ಹಾಸಿಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದವನು."
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"ಹೂವಿನ ರಾಶಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತ, ಚಂದನ ಅಗರು ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಮೋಡದಂತೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ, ಗಿಳಿಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಕೂಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದವನು."
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಭರಿತವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರಮನೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ, ಗೋಡೆಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಭವನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
ಗೀತ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಭರಣಗಳ ಝಣಝಣದಿಂದ, ಉತ್ತಮ ಮೃದಂಗದ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅವನು ನಿತ್ಯವೂ ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದನು.
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
ಹೇ ಶತ್ರುಸಂತಾಪಕನೇ! ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನೇಕ ಬಂದಿಗಳು, ಸೂತರು ಮತ್ತು ಮಾಗಧರು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಗಾಥೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
ಈ ವಿಷಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾಗದ್ದು, ನನಗೆ ಇದು ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮೋಹಗೊಂಡಿದೆ; ಇದು ಕನಸು ಎಂದು ನನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಿದೆ.
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ದೈವ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ; ದಶರಥನ ಮಗ ರಾಮನು ಹೀಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನಲ್ಲ.
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
ವಿದೇಹರಾಜನ ಮಗಳು, ನೋಡಲು ಮನೋಹರಳಾದ ಸೀತೆ, ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ದಶರಥನ ಸೊಸೆಯೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಳೆ.
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
ಇದು ನನ್ನ ಸಹೋದರನ ಹಾಸಿಗೆ; ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅವನ ದೇಹಗಳು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೀಗೆ ಬದಲಿಸಿವೆ.
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
ಆಗ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾದ ಸೀತೆ ಈ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಳೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹನಿಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯ ಉತ್ತರೀಯ ವಸ್ತ್ರ ಆಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿತ್ತು; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ರೇಷ್ಮೆ ದಾರಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
ಪತಿಯ ಹಾಸಿಗೆ ಸುಖಕರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಬಾಲೆ, ತಪಸ್ವಿನಿ, ಸುಕುಮಾರಿ, ಸತಿ ಮೈಥಿಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
ಅಯ್ಯೋ! ನಾನು ಎಷ್ಟು ಕ್ರೂರಿ; ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗಿರುವ ರಾಘವನು ಇಂತಹ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಅನಾಥನಂತೆ ಮಲಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆನಲ್ಲಾ.
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
ಸಾರ್ವಭೌಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಸುಖ ತರುವ, ಸರ್ವಲೋಕಪ್ರಿಯನಾದ ಅವನು, ತನಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅನುಪಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
ನೀಲೋತ್ಪಲದಂತೆ ಕಪ್ಪಗಿರುವ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣಿನ, ನೋಡಲು ಮನೋಹರನಾದ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾದ ರಾಘವನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗಿ ಹೇಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೆ?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳುಳ್ಳ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಧನ್ಯನು; ಕಷ್ಟಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಅಣ್ಣ ರಾಮನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದ ವೈದೇಹಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೆಯಾದಳು; ಆದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆ ಮಹಾತ್ಮನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಸಂದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ.
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
ದಶರಥನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ರಾಮನು ಕಾಡನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಈ ಭೂಮಿ ಹುಟ್ಟುಗೋಲಿಲ್ಲದ ನಾವೆಯಂತೆ, ಬರಿದಾಗಿ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ.
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಯಾರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
ರಾಜಧಾನಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಬರಿದಾಗಿದೆ; ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಇವೆ; ನಗರದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ತೆರೆದಿವೆ; ರಾಜಧಾನಿ ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಇದೆ.
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
ಸೈನ್ಯ ಉತ್ಸಾಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಕುಂದಿ, ಅಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಶತ್ರುಗಳು ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ವಿಷ ಬೆರೆಸಿದ ಆಹಾರದಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
ಇಂದಿನಿಂದ ನಾನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತೇನೆ; ಸದಾ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ, ಜಡೆ ಮತ್ತು ನಾರುಡೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
ಅವನಿಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತೇನೆ; ಆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದರ ಮಾತು ಸುಳ್ಳಾಗುತ್ತದೆ.
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
ಸಹೋದರನಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಶತ್ರುಘ್ನ ನನ್ನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಯನು ಅಯೋಧ್ಯೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನನ್ನು (ರಾಮನನ್ನು) ಅಭಿಷೇಕಿಸುವರು; ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನ ಈ ಮನೋರಥವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸಲಿ; ಅವನು ತಲೆಬಾಗಿ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ—.
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
ಆಗ ನಾನು ರಾಘವನಿಗಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಅವನು ನನ್ನ ಸಂಕಟವನ್ನು ಕಂಡು ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾರ.