వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
ఇదంతా శ్రద్ధగా విని భరతుడు మంత్రులతో కలిసి ఇంగుదీ వృక్షం మూలానికి వచ్చి, రాముని ఆ శయ్యను చూశాడు.
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
ఆయన తల్లులందరితో ఇలా అన్నాడు: "ఈ మహాత్ముడు ఇక్కడ నేలపై రాత్రి గడిపాడు; ఇది ఆయన నలిపిన శయ్య."
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"ఓ మహాభాగ్యవతులారా! ఉత్తమ కులంలో జన్మించిన, మహాభాగ్యవంతుడు, బుద్ధిమంతుడు అయిన దశరథుని కుమారుడు రాముడు నేలపై నిద్రించడానికి తగినవాడు కాదు."
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"జింకచర్మాలు, మేలైన శయ్యాస్తరణల కుప్పలతో పరచిన శయ్యపై పడుకున్న ఆ పురుషోత్తముడు రాముడు ఇప్పుడు నేలపై ఎలా పడుకున్నాడు?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"ఎల్లప్పుడూ రాజభవనాల ఎత్తైన భాగాలలో, విమానాలలో, మేడలలో, బంగారం వెండితో అలంకరించిన భూతలాలపై, మేలైన శయ్యాస్తరణలతో కూడిన గదులలో పడుకునేవాడు."
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"పూల కుప్పలతో అలంకరించిన, చందనం అగరు సుగంధాలతో నిండిన, మేఘాల వలె తెల్లని కాంతితో మెరిసే, చిలుకల గుంపుల కూతలతో ప్రతిధ్వనించే గదులలో పడుకున్నవాడు."
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
చల్లగా సుగంధభరితంగా ఉన్న శ్రేష్ఠమైన రాజభవనాలలో, మేరు పర్వతంతో సమానమైన, గోడలు బంగారంతో కట్టబడిన మందిరాలలో నివసించి,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
గీతాల, వాద్యాల ధ్వనులతో, శ్రేష్ఠ ఆభరణాల గలగలలతో, ఉత్తమ మృదంగ నాదాలతో అతడు నిత్యం మేల్కొల్పబడేవాడు.
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
ఓ శత్రుతాపనా! సమయానుసారం అనేక బంది జనులు, సూతులు, మాగధులు తగిన గాథలతో, స్తోత్రాలతో అతడిని కీర్తించేవారు.
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
ఈ విషయం లోకంలో నమ్మశక్యం కానిది, నాకు సత్యంగా అనిపించడం లేదు. నా మనస్సు నిజంగా భ్రమకు గురవుతోంది; ఇది కలే అని నా బుద్ధి భావిస్తోంది.
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
కాలం కంటే బలమైన దైవం నిజంగా ఏదీ లేదు; దశరథుని కుమారుడైన రాముడు ఇలా నేలపై పడుకొని ఉన్నాడే.
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
విదేహరాజు కుమార్తె, చూడముచ్చటైన సీత, ప్రియురాలు, దశరథుని కోడలు కూడా నేలపై పడుకొని ఉంది.
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
ఇది నా సోదరుని పడక; గట్టి నేలపై అతని అవయవాలు గడ్డిని పూర్తిగా నలిపి ఇలా మార్చాయి.
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
ఆ సమయంలో ఆభరణాలతో అలంకరించుకున్న సీత ఈ పడకపై నిద్రించిందని నేను భావిస్తున్నాను; ఇక్కడక్కడ బంగారు బిందువులు అంటుకుని కనిపిస్తున్నాయి.
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
ఇక్కడ సీత ఉత్తరీయం అప్పుడు స్పష్టంగా చిక్కుకొని ఉంది; అలాగే ఈ పట్టు దారాలు అంటుకొని ప్రకాశిస్తున్నాయి.
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
భర్త పడక సుఖకరమైనదని నేను భావిస్తున్నాను; అందువల్ల ఈ బాల, తపస్విని, సుకుమారి, పతివ్రత అయిన మైథిలి దుఃఖాన్ని తెలుసుకోలేదు.
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
అయ్యో! నేను ఎంత క్రూరుడను; భార్యతో ఉన్న రాఘవుడు ఇలాంటి పడకపై అనాథలా పడుకునేలా చేశాను.
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
సార్వభౌముని వంశంలో జన్మించి, సర్వలోకాలకు సుఖాన్నిచ్చే, సమస్తలోకానికి ప్రియుడైన అతడు, తనకు అత్యంత ప్రియమైన, సాటిలేని రాజ్యాన్ని త్యజించి...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
నీలోత్పలం వంటి నల్లని వర్ణం, ఎర్రని కన్నులు, చూడ ముచ్చటైన రూపం కలిగిన రాఘవుడు, సుఖానికి అర్హుడై, దుఃఖానికి అర్హుడై ఎలా నేలపై పడుకొని ఉన్నాడు?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
శుభలక్షణాలు కలిగిన మహాభాగ్యుడైన లక్ష్మణుడు నిజంగా ధన్యుడు; కష్టకాలంలో కూడా అన్నయ్య రాముణ్ణి అనుసరిస్తున్నాడు.
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
భర్తను అనుసరించి అడవికి వెళ్ళిన వైదేహి నిజంగా సఫలమైన లక్ష్యం కలది; కానీ మనమందరం ఆ మహాత్ముని కోల్పోయి సందేహంలో పడ్డాం.
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
దశరథుడు స్వర్గానికి వెళ్ళగా, రాముడు అరణ్యాన్ని ఆశ్రయించగా, ఈ భూమి చుక్కాని లేని నావలా, శూన్యంగా నాకు కనిపిస్తోంది.
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
అడవిలో నివసిస్తున్నప్పటికీ, అతని బాహుబలంతో రక్షింపబడిన ఈ భూమిని ఎవరూ మనసులో కూడా కోరుకోవడం లేదు.
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
రాజధాని రక్షణ శూన్యమైంది; గుర్రాలు, ఏనుగులు నియంత్రణ లేకుండా ఉన్నాయి; నగర ద్వారాలు తెరిచి ఉన్నాయి; రాజధాని రక్షణ లేకుండా ఉంది.
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
సైన్యం ఉత్సాహం కోల్పోయి, తగ్గి, అస్థిర స్థితిలో, రక్షణ లేకుండా ఉన్నప్పుడు శత్రువులు దానిని గౌరవించరు; అది విషం కలిపిన ఆహారంలా వారికి భక్ష్యమవుతుంది.
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
ఈ రోజు నుండి నేను నేలపై లేదా గడ్డిపై పడుకుంటాను; ఎల్లప్పుడూ పండ్లు, వేళ్లు తింటూ, జటలు, నారచీరలు ధరిస్తాను.
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
ఆయన కొరకు ఇంకా కాలం అడవిలో సుఖంగా నివసిస్తాను; ఆ ప్రతిజ్ఞను విడిచిపెడితే దాని మాట అసత్యమవుతుంది.
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
సోదరుడి కొరకు నివసిస్తున్న శత్రుఘ్నుడు నన్ను అనుసరిస్తాడు; లక్ష్మణుడితో కలిసి ఆర్యుడు అయోధ్యను పాలిస్తాడు.
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
అయోధ్యలో బ్రాహ్మణులు కాకుత్స్థుడిని (రాముడిని) అభిషేకిస్తారు; దేవతలు నా ఈ మనోరథాన్ని నిజం చేయుదురు గాక; ఆయన తలవంచి, అనేక విధాలుగా స్వయంగా ప్రసన్నం చేసినా అది పొందకపోతే—.
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
అప్పుడు నేను రాఘవుని కొరకు చాలా కాలం అడవిలో నివసిస్తాను; అడవిలో తిరిగే ఆయన నా బాధను చూసి నన్ను విస్మరించలేడు.