વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
આ બધું ધ્યાનથી સાંભળીને ભરત મંત્રીઓ સાથે ઇંગુદી વૃક્ષના મૂળ પાસે આવ્યા અને રામની તે શય્યા જોઈ.
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
તેણે બધી માતાઓને કહ્યું, "આ મહાત્માએ અહીં ભૂમિ પર રાત વિતાવી હતી; આ તેમણે દબાવેલી શય્યા છે."
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"હે મહાભાગ્યવતી માતાઓ! ઉચ્ચ કુળમાં જન્મેલા, મહાભાગ્યવાન અને બુદ્ધિમાન દશરથનો પુત્ર રામ ભૂમિ પર સૂવા યોગ્ય નથી."
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"મૃગચર્મ અને ઉત્તમ બિછાનાંના ઢગલા પર સૂતા એ પુરુષશ્રેષ્ઠ રામ હવે ધરતી પર કેવી રીતે સૂઈ રહ્યા છે?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"જે હંમેશાં મહેલના ઉપલા માળ પર, વિમાનોમાં, અગાસીઓમાં, સોના-ચાંદીથી શોભતી ભૂમિઓ પર, ઉત્તમ બિછાનાંથી ભરેલા ઓરડાઓમાં સૂતા હતા."
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"ફૂલોના ઢગલાથી શણગારેલા, ચંદન-અગરુની સુગંધથી ભરેલા, વાદળ જેવા ઉજળા પ્રકાશવાળા, પોપટોના ટોળાંના કલરવથી ગુંજતા ઓરડાઓમાં જે સૂતા હતા."
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
ઠંડા અને સુગંધિત શ્રેષ્ઠ મહેલોમાં, મેરુ પર્વત જેવા, જેની દીવાલો સુવર્ણની બનેલી હતી એવા ભવનોમાં નિવાસ કરીને,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
ગીત અને વાદ્યોના ઘોષથી, શ્રેષ્ઠ આભૂષણોના રણકારથી તથા ઉત્તમ મૃદંગના શબ્દોથી તેઓ સતત જગાડાતા.
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
હે પરંતપ! યોગ્ય સમયે ઘણા બંદીજનો, સૂતો અને માગધો અનુરૂપ ગાથાઓ અને સ્તુતિઓથી તેમની વંદના કરતા.
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
આ જગતમાં અવિશ્વસનીય છે, મને આ સત્ય લાગતું નથી. મારું મન ખરેખર મૂંઝાઈ ગયું છે; મારી બુદ્ધિ માને છે કે આ સ્વપ્ન છે.
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
કાળથી વધુ બળવાન કોઈ દેવ ખરેખર નથી; જ્યાં દશરથપુત્ર રામ આ રીતે ભૂમિ પર સૂતા છે.
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
વિદેહરાજની પુત્રી, જોવામાં પ્રિય, પ્રિયતમા અને દશરથની પુત્રવધૂ સીતા પણ ભૂમિ પર સૂતી છે.
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
આ મારા ભાઈની શય્યા છે; કઠણ ભૂમિ પર તેમના શરીરોએ ઘાસને સંપૂર્ણ દબાવીને આ રીતે બદલી નાખ્યું છે.
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
મને લાગે છે કે ત્યારે આભૂષણોથી શણગારેલી સીતા આ શય્યા પર સૂતી હતી, કારણ કે અહીં-તહીં સોનાનાં ટીપાં ચોંટેલાં દેખાય છે.
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
અહીં સીતાનું ઉત્તરીય ત્યારે સ્પષ્ટ રીતે ભરાયેલું હતું; અને એ જ રીતે આ રેશમી તાર ચોંટેલા ચમકી રહ્યા છે.
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
પતિની શય્યા સુખદાયક હતી એમ મને લાગે છે, તેથી આ બાળા, તપસ્વિની, સુકુમારી, સતી મૈથિલી દુઃખ જાણતી નથી.
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
અરેરે! હું કેટલો નિષ્ઠુર છું; પત્ની સાથે રહેલા રાઘવ આવી શય્યા પર અનાથની જેમ સૂએ છે, એ મેં કરાવ્યું.
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
સાર્વભૌમ કુળમાં જન્મેલા, સર્વ લોકોને સુખ આપનારા, સર્વલોકપ્રિય તેઓ, પોતાનું અતિ પ્રિય અનુત્તમ રાજ્ય ત્યજીને...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
નીલકમળ જેવો શ્યામ, લાલ નેત્રોવાળો, દર્શનમાં પ્રિય, સુખનો અધિકારી રાઘવ દુઃખને યોગ્ય બનીને ભૂમિ પર કેમ સૂતો છે?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
શુભ લક્ષણોવાળો મહાભાગ્યશાળી લક્ષ્મણ ખરેખર ધન્ય છે; વિષમ કાળમાં પણ તે ભાઈ રામને અનુસરે છે.
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
પતિની પાછળ વનમાં ગયેલી વૈદેહી ખરેખર સિદ્ધાર્થા છે; પણ તે મહાત્માથી વંચિત થઈને આપણે સૌ સંશયમાં પડ્યા છીએ.
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
દશરથ સ્વર્ગે ગયા પછી અને રામે વનનો આશરો લીધા પછી, આ પૃથ્વી સુકાન વગરની નાવ જેવી ખાલી મને લાગે છે.
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
વનમાં વસવા છતાં તેના બાહુબળથી રક્ષિત આ પૃથ્વીને કોઈ મનમાં પણ ઇચ્છતું નથી.
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
રાજધાનીનું રક્ષણ ખાલી છે; ઘોડા અને હાથી નિયંત્રણ વગરના છે; નગરના દરવાજા ખુલ્લા છે; રાજધાની અરક્ષિત છે.
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
જેનું સૈન્ય ઉત્સાહહીન, ઘટેલું, વિષમ સ્થિતિમાં અને અરક્ષિત હોય, તેને શત્રુઓ માન આપતા નથી; તે ઝેર ભેળવેલા ભોજન જેવો તેમનો શિકાર બને છે.
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
આજથી હું ભૂમિ પર કે ઘાસ પર સૂઈશ; સદા ફળ અને મૂળ ખાઈને, જટા અને વલ્કળ ધારણ કરીશ.
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
તેમના માટે આગળનો સમય હું વનમાં સુખપૂર્વક રહીશ; એ વચન છોડી દેવાય તો તેમનું વચન ખોટું થશે.
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
ભાઈ માટે રહેલો શત્રુઘ્ન મને અનુસરશે; લક્ષ્મણ સાથે આર્ય અયોધ્યાનું પાલન કરશે.
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
અયોધ્યામાં બ્રાહ્મણો કાકુત્સ્થ (રામ)નો અભિષેક કરશે; દેવતાઓ મારી આ મનોકામના સત્ય કરે; તેઓ માથું નમાવીને અનેક પ્રકારે પોતે મનાવાયેલા છતાં જો તે પ્રાપ્ત ન કરે—.
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
પછી હું રાઘવ માટે લાંબા સમય સુધી વનમાં રહીશ; વનચર એવા તેઓ મારા દુઃખને જોઈને મને અવગણી શકે નહીં.