ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.88
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.88.1
तत् श्रुत्वा निपुणम् सर्वम् भरतः सह मन्त्रिभिः ।
इन्गुदी मूलम् आगम्य राम शय्याम् अवेक्ष्य ताम् ॥ २.८८.१ ॥
ਇਹ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਇੰਗੁਦੀ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਉਸ ਸੇਜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
2.88.2
अब्रवीद् जननीः सर्वा इह तेन महात्मना ।
शर्वरी शयिता भूमौ इदम् अस्य विमर्दितम् ॥ २.८८.२ ॥
ਉਸਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਕੱਟੀ ਸੀ; ਇਹ ਉਸੇ ਦੀ ਦਬੀ ਹੋਈ ਸੇਜ ਹੈ।"
2.88.3
महा भाग कुलीनेन महा भागेन धीमता ।
जातो दशरथेन ऊर्व्याम् न रामः स्वप्तुम् अर्हति ॥ २.८८.३ ॥
"ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਮਾਤਾਓ! ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਹਾਭਾਗ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
2.88.4
अजिन उत्तर सम्स्तीर्णे वर आस्तरण सम्चये ।
शयित्वा पुरुष व्याघ्रः कथम् शेते मही तले ॥ २.८८.४ ॥
"ਜੋ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੈ?"
2.88.5
प्रासाद अग्र विमानेषु वलभीषु च सर्वदा ।
हैम राजत भौमेषु वर आस्त्ररण शालिषु ॥ २.८८.५ ॥
"ਜੋ ਸਦਾ ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ, ਵਿਮਾਨਾਂ, ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਫਰਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਮ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਸੀ।"
2.88.6
पुष्प सम्चय चित्रेषु चन्दन अगरु गन्धिषु ।
पाण्डुर अभ्र प्रकाशेषु शुक सम्घ रुतेषु च ॥ २.८८.६ ॥
"ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਅਗਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਚਿੱਟੇ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ, ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਚਹਿਚਹਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੌਂਦਾ ਸੀ।"
2.88.7
प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु ।
उषित्वा मेरुकल्पेषु कृतकाम्चनभित्तिषु ॥ २.८८.७ ॥
ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਉੱਤਮ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ,
2.88.8
गीत वादित्र निर्घोषैर् वर आभरण निह्स्वनैः ।
मृदन्ग वर शब्दैः च सततम् प्रतिबोधितः ॥ २.८८.८ ॥
ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
2.88.9
बन्दिभिर् वन्दितः काले बहुभिः सूत मागधैः ।
गाथाभिर् अनुरूपाभिः स्तुतिभिः च परम्तपः ॥ २.८८.९ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ! ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੰਦੀਜਨਾਂ, ਸੂਤਾਂ ਅਤੇ ਮਾਗਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਢੁਕਵੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸਤਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
2.88.10
अश्रद्धेयम् इदम् लोके न सत्यम् प्रतिभाति मा ।
मुह्यते खलु मे भावः स्वप्नो अयम् इति मे मतिः ॥ २.८८.१० ॥
ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਜ਼ਰੂਰ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਮਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ।
2.88.11
न नूनम् दैवतम् किम्चित् कालेन बलवत्तरम् ।
यत्र दाशरथी रामो भूमौ एवम् शयीत सः ॥ २.८८.११ ॥
ਕਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਲਵਾਨ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਯਕੀਨਨ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
2.88.12
विदेह राजस्य सुता सीता च प्रिय दर्शना ।
दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च ॥ २.८८.१२ ॥
ਵਿਦੇਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੀ, ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸੀਤਾ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ।
2.88.13
इयम् शय्या मम भ्रातुर् इदम् हि परिवर्तितम् ।
स्थण्डिले कठिने सर्वम् गात्रैर् विमृदितम् तृणम् ॥ २.८८.१३ ॥
ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਸੇਜ ਹੈ; ਕਠੋਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬਾ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
2.88.14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीता अस्मिन् शयने तदा ।
तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनक बिन्दवः ॥ २.८८.१४ ॥
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀਤਾ ਇਸੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਚਿਪਕੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
2.88.15
उत्तरीयम् इह आसक्तम् सुव्यक्तम् सीतया तदा ।
तथा ह्य् एते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेय तन्तवः ॥ २.८८.१५ ॥
ਇੱਥੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਉੱਤਰੀਅ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਅਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗੇ ਚਿਪਕੇ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ।
2.88.16
मन्ये भर्तुः सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी ।
सुकुमारी सती दुह्खम् न विजानाति मैथिली ॥ २.८८.१६ ॥
ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਜ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਾਲਾ, ਤਪਸਵਿਨੀ, ਸੁਕੁਮਾਰੀ, ਸਤੀ ਮੈਥਿਲੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।
2.88.17
हा हन्तास्मि नृशम्सोऽहम् यत्सभार्यः कृतेमम ।
ईदृशीं राघवः शय्यामधिशेते ह्यानाथवत् ॥ २.८८.१७ ॥
ਹਾਏ! ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ; ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਸੌਣਾ ਪਿਆ, ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਕੀਤਾ।
2.88.18
सार्वभौम कुले जातः सर्व लोक सुख आवहः ।
सर्व लोक प्रियः त्यक्त्वा राज्यम् प्रियम् अनुत्तमम् ॥ २.८८.१८ ॥
ਸਾਰਭੌਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਬਲੋਕ ਪਿਆਰਾ ਉਹ, ਆਪਣਾ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਅਨੁੱਤਮ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਕੇ...
2.88.19
कथम् इन्दीवर श्यामो रक्त अक्षः प्रिय दर्शनः ।
सुख भागी च दुह्ख अर्हः शयितो भुवि राघवः ॥ २.८८.१९ ॥
ਨੀਲਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸਾਂਵਲਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ, ਸੁੱਖ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਰਾਘਵ ਦੁੱਖ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
2.88.20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मणः शुभलक्षमणः ।
भ्रातरम् विषमे काले यो राममनुवर्तते ॥ २.८८.२० ॥
ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਭਾਗੀ ਲੱਛਮਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੈ; ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।
2.88.21
सिद्ध अर्था खलु वैदेही पतिम् या अनुगता वनम् ।
वयम् सम्शयिताः सर्वे हीनाः तेन महात्मना ॥ २.८८.२१ ॥
ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵਨ ਗਈ ਵੈਦੇਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਫ਼ਲ-ਮਨੋਰਥ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਾਂ।
2.88.22
अकर्ण धारा पृथिवी शून्या इव प्रतिभाति मा ।
गते दशरथे स्वर्गे रामे च अरण्यम् आश्रिते ॥ २.८८.२२ ॥
ਦਸਰਥ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਕਾਨ ਦੀ ਬੇੜੀ ਵਾਂਗ ਸੁੰਨੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
2.88.23
न च प्रार्थयते कश्चिन् मनसा अपि वसुम्धराम् ।
वने अपि वसतः तस्य बाहु वीर्य अभिरक्षिताम् ॥ २.८८.२३ ॥
ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
2.88.24
शून्य सम्वरणा रक्षाम् अयन्त्रित हय द्विपाम् ।
अपावृत पुर द्वाराम् राज धानीम् अरक्षिताम् ॥ २.८८.२४ ॥
ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਸੁੰਨੀ ਹੈ; ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਬੇਕਾਬੂ ਹਨ; ਨਗਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ; ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੈ।
2.88.25
अप्रहृष्ट बलाम् न्यूनाम् विषमस्थाम् अनावृताम् ।
शत्रवो न अभिमन्यन्ते भक्ष्यान् विष कृतान् इव ॥ २.८८.२५ ॥
ਜਿਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹੌਸਲਾ ਹਾਰੀ ਹੋਈ, ਘਟੀ ਹੋਈ, ਅਸਥਿਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋਵੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਉਸਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
2.88.26
अद्य प्रभृति भूमौ तु शयिष्ये अहम् तृणेषु वा ।
फल मूल अशनो नित्यम् जटा चीराणि धारयन् ॥ २.८८.२६ ॥
ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਾਂ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਸੌਵਾਂਗਾ; ਸਦਾ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨਾਂਗਾ।
2.88.27
तस्य अर्थम् उत्तरम् कालम् निवत्स्यामि सुखम् वने ।
तम् प्रतिश्रवम् आमुच्य न अस्य मिथ्या भविष्यति ॥ २.८८.२७ ॥
ਉਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਬਨ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗਾ; ਉਹ ਵਚਨ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
2.88.28
वसन्तम् भ्रातुर् अर्थाय शत्रुघ्नो मा अनुवत्स्यति ।
लक्ष्मणेन सह तु आर्यो अयोध्याम् पालयिष्यति ॥ २.८८.२८ ॥
ਭਰਾ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇਗਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਿਆ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।
2.88.29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थम् अयोध्यायाम् द्विजातयः ।
अपि मे देवताः कुर्युर् इमम् सत्यम् मनो रथम् ।
प्रसाद्यमानः शिरसा मया स्वयम् ।
बहु प्रकारम् यदि न प्रपत्स्यते ॥ २.८८.२९ ॥
ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਾਕੁਤਸਥ (ਰਾਮ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਗੇ; ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਸੱਚੀ ਕਰਨ; ਜੇ ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਾ ਪਾਵੇ—।
2.88.30
ततोन्रुवत्सयामि चिराय राघवम् ।
वनेचरम् नह्रुति माम्रुपेक्षित्रुम् ॥ २.८८.३० ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਘਵ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ; ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।