ヴァールミーキのラーマーヤナ · サルガ 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
傷つき心乱れたヴァーリにこのように荒々しく言われたとき、ラーマは法と利に適った有益な言葉を謙虚に返した。
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
光を失った太陽のように、水を放ち終えた雲のように、静まった火のように、猿の中の最良者は言葉を終えて静かになった。
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
その時、法と利と徳を備えたラーマは、比類なき猿王ヴァーリに責められた後、ヴァーリにこう言った。
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
法も利も欲も世の習わしも知らずに、ヴァーリよ、幼さゆえにどうして今ここで私を責めるのか。
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
善き者よ、賢者や長老、師に認められた者に相談せず、猿のような軽率さから、今ここで私に話しかけようとしている。
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
山々、森、園林を含むこの大地はイクシュヴァーク王家の王たちのものであり、獣、鳥、人間に対して罰するにも恵みを与えるにも、その権限は彼らにある。
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
法の魂を持ち、真実で直ぐな心のバラタが彼女を守る。法・欲・利の真理を知る彼は、罰と恩恵に専心している。
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
策略と謙遜、真実と勇猛がしっかりと定着し、見られたとおりである王こそ、場所と時を知る者である。
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
彼の法にかなった命令により、我らと他の王たちは法の継続を望み、全世界を巡り歩く。
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
王の中の虎、法を愛するバラタが全大地を守る時、誰が法に背く行いをするだろうか。
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
我らは至高の本分に立ち、バラタの命令を前に掲げ、道を外れた者を定めに従って懲らしめる。
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
だがお前は法が汚れ、行いによって非難され、欲の支配が主であり、王道に立っていない。
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
兄、父、そして学問を授ける者——法の道に歩むこの三者は父として知られるべきである。
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
幼い息子、自分の弟子、そして徳ゆえに称えられる者——この三者は息子と見なされるべきである。ここでは法こそが理由である。
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ああ跳躍する者よ、善人の法は微妙で、きわめて知りがたい。すべての生き物の心に宿る自己だけが、善と悪とを知る。
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
お前は軽薄なまま、軽薄で自制のない猿たちと相談している。生まれつきの盲人が生まれつきの盲人と共にいるようだ。いったい何を見ているのか。
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
だが、この言葉の明らかな意味をお前に説こう。ただ怒りに任せて私を非難するのは、お前にふさわしくない。
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
私がお前を討った理由を見よ。お前は永遠の法を捨て、兄の妻と共に暮らしている。
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
この大いなる魂のスグリーヴァの王国を保ちながら、おまえは欲情から息子の嫁ルマーと暮らしている、罪深き者よ。
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
それゆえ、ダルマから外れ欲情に従って振る舞ったヴァーナラよ、兄の妻に触れた罪のためにこの罰が定められている。
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
猿の群れの主よ、世の習いに逆らい世間の行いから外れた者には、罰以外に抑制は無いと私は考える。
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
高貴なクシャトリヤの家系に生まれた私は、おまえのこの罪を赦さない。それが実の妹であれ、弟の妻であれ。
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
欲情からこのように行動する人の罰は死であると定められている。バラタは大地を守る王であり、我々はその命令に従う者である。
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
おまえはダルマを踏み越えた。どうして見過ごすことができようか。年長者へのつとめに背いた者を、ダルマを守る賢者がどうして放置できよう。
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
バラタは欲望に囚われた者を罰することに専念している。我々は、猿王よ、バラタの命令の範囲を守り、お前のように分を越えた者を罰するために任命されている。
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
スグリーヴァとの友情は、ラクシュマナとのものと同じだ。妻と王国のために、それは私にとって至福をもたらすものである。
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
あの時、猿たちの前で私は誓いを立てた。私のような者が、どうして誓いを軽んじられようか。
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
ゆえに、法に根ざしたこれら大いなる理由のすべてから、お前にふさわしい裁定を受け入れてくれ。
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
お前の罰は、あらゆる意味で法と見なされるべきだ。友には恩を施すべきだが、ただ法のみを目にしつつ行うのだ。
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
ただ法に従えば、その行いはお前にもできる。善行を愛するマヌが歌ったという二つの詩句が伝えられており、法に長けた者たちがそれを採用し、私もまたそのように振る舞ったのだ。
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
罪を犯した人々は、王によって罰を受けて清められ、善人や徳行者と同じように天に至る。
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
盗人は罰を受けるか解放されるかによって罪から解かれる。しかし罪人を罰しない王は、その罪過を負う。
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
我が尊き マーンダートリは恐ろしい災厄を望んだ。苦行者が罪を犯したとき、お前が罪を犯したように。
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
ほかの不注意な王たちも罪を犯したが、彼らは贖罪を行う。それによって汚れは鎮まる。
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
ゆえに悲しみは要らない。彼の死は法（ダルマ）によって定められたものだ。ヴァーナラの虎よ、我々は自分の意のままにはなっていなかった。
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
もう一つの理由も聞け、猿の中の最良者よ。それを聞いたなら、勇士よ、お前は怒ってはならない。
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
猿の中の最上の者よ、そこで私は心の苦しみも怒りも感じない。人々は網、罠、そして様々な仕掛けで狩りをする。
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
隠れていても姿を見せていても、彼らは多くの鹿を捕らえる。逃げていても、怯えていても、無防備でも、じっと立ち止まっていても。
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
不注意でも注意深くても、顔をそむけていても、肉食の人々は多く射抜く。そこに咎はない。
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ここでは法に通じた王の聖者たちさえ狩りに出かける。ゆえに、猿よ、お前は戦いで私の矢に倒れた。お前は木の上に住む獣なのだから、戦わなかったにせよ、抵抗したにせよ。
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
猿の中の最上の者よ、王こそが稀なる法と命と吉祥を与える者である。疑いはない。
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
彼らを傷つけてはならず、罵ってはならず、侮ってはならず、不快な言葉を口にしてはならない。彼らは人間の姿で地上をさまよう神々なのだ。
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
しかしおまえは法を知らず、ただ怒りに囚われて、父祖から伝わった法に立つ私を非難している。
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
ラーマにこう言われ、ヴァーリーは深く苦しんだ。しかしラーガヴァに何の過ちも見いださず、法についての決意は固まった。
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
するとサルの王は合掌してラーマに答えた。「人の中の最上の方よ、あなたの言われたことはまさにその通りです。疑いはありません。」
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
身分の低い者は高貴な者に言い返すことはできない。そして私が以前、不注意から口にした不適切で不快な言葉は誤りであった。
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
それでもなお、ラーガヴァよ、私に過ちを負わせてはならない。あなたは見たものの真実の本性を知る者であり、人々の利益に専念している。原因と結果を確かめる際、あなたの知性は澄み、揺るぎない。
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
あなたは私をも法から逸れ、裁かれるべき者と見なした。おお法を知る者よ、法にかなった言葉で私を守りたまえ。
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
涙に喉を詰まらせたヴァーリンは、声をかすれさせ、ラーマを見つめ、泥にはまった象のようにゆっくりと語った。
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
私は自分のためにも、ターラーのためにも、親族のためにも嘆いてはいない。徳において年長の、金の腕輪をつけた我が息子アンガダのために嘆くのだ。
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
私に会えなくなれば、彼は悲しみに沈むだろう。幼い頃から慈しまれた彼は、水を飲み干された池のように干からびてしまうだろう。
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
彼は幼く、思慮も未熟な、私の一人息子で愛しい子だ。ラーマよ、ターラーの子で大力のあの子を、あなたはお守りください。
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
スグリーヴァとアンガダに、あなたの優れた心を向けてください。あなたこそ守護者であり統治者であり、為すべきことと為すべきでないことの規範に立つ方なのですから。
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
人の主よ、バラタとラクシュマナに対するあなたの振る舞い、王よ、その同じ振る舞いを、スグリーヴァとアンガダに対しても考えてくださるべきです。
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
私の過ちによって罪を負わされた苦行者の女性ターラーを、スグリーヴァが軽んじないように、あなたもそのように在るべきです。
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
あなたの恩寵を受け、あなたの支配のもとにあり、あなたの心に従う者であってこそ、王国を治めることができます。
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
天を征服することも、大地を治めることも可能だ。ターラーに止められたにもかかわらず、私はあなたの手による死を望んでいた。
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
「弟スグリーヴァと決闘するために来た」と言って、猿の王はラーマの前で口を閉ざした。
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
ラーマは、今や姿がはっきり見えるヴァーリンを、善人に認められ、ダルマの真理と意味に満ちた言葉で慰めた。
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
猿よ、このことで悲しんではならない。猿の中で最もすぐれた者よ、我々のことも君自身のことも心配する必要はない。君のために、我々は法に従って固く決意したのだ。
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
罰に値する者に罰を与える者と、罰を受ける者——行為と原因によって目的を成就した二人は、いずれも苦悩に沈むことはない。
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
ゆえに汝は、この罰の結びつきによって罪を離れ、罰が定めた道を通って、正法にかなう本来の性質へと戻ったのである。
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
猿の中の最上の者よ、心に宿る悲しみと迷いと恐れを捨てよ。この定めを、お前は越えることはできない。
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
猿の王よ、アンガダが常にお前に対して振る舞うように、スグリーヴァに対しても、私に対しても振る舞うであろう。それは疑いない。
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
戦いを砕くラーマ、法の道に従う大いなる魂の、甘美で落ち着いた言葉を聞いて、その猿は理にかなった言葉を語った。
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
矢に苦しめられ、心乱れた私は、知らずにあなたに言ってしまいました。主よ、インドラに等しい恐ろしい勇者、人の王よ、どうか私をお許しください。