ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
ଏପରି ଆହତ ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ମନ ବାଳି କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବାରୁ, ରାମ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ହିତକର ବାକ୍ୟ ବିନୟରେ କହିଲେ।
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
ପ୍ରଭାହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ବର୍ଷା ଢାଳି ସାରିଥିବା ମେଘ ପରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ସେ କପିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ।
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ରାମ, ସେଇ ଅନୁପମ ବାନରେଶ୍ୱର ବାଳି ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପରେ ବାଳିଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ଲୋକାଚାର ନ ଜାଣି, ହେ ବାଳି, ବାଳସୁଲଭ ଅଜ୍ଞାନତାରେ ଆଜି ଏଠାରେ ମୋତେ କାହିଁକି ନିନ୍ଦୁଛ?
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କୁ ନ ପଚାରି, ବାନରର ଚଞ୍ଚଳତାରେ ତୁମେ ଏଠାରେ ମୋ ସହିତ କଥା କହିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଉପବନ ସହିତ ଏହି ଭୂମି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜାମାନଙ୍କର; ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାର ଅଧିକାର ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର।
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
ଧର୍ମାତ୍ମା, ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଋଜୁ ଭରତ ତାଙ୍କୁ (ପୃଥିବୀକୁ) ପାଳନ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ସେ ଦଣ୍ଡ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରତ।
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
ନୀତି ଓ ବିନୟ ଉଭୟ, ସତ୍ୟ ଓ ପରାକ୍ରମ ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଛି, ଯାହାଠାରେ ସୁସ୍ଥିତ, ସେ ରାଜା ଦେଶକାଳଜ୍ଞ।
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
ତାଙ୍କ ଧର୍ମାନୁକୂଳ ଆଦେଶରେ ଆମେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଧର୍ମପରମ୍ପରା ଇଚ୍ଛା କରି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁ।
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ରତୁଲ୍ୟ, ଧର୍ମପ୍ରିୟ ସେ ଭରତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ପାଳନ କଲେ, କିଏ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରିବ?
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
ଆମେ ଆମର ପରମ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ସାମନାରେ ରଖି, ପଥଭ୍ରଷ୍ଟଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଦଣ୍ଡ ଦେଉ।
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମଭ୍ରଷ୍ଟ, କର୍ମରେ ନିନ୍ଦିତ, କାମତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଧାନ, ଓ ରାଜମାର୍ଗରେ ସ୍ଥିତ ନୁହଁ।
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
ବଡ଼ ଭାଇ, ପିତା, କିମ୍ବା ଯିଏ ବିଦ୍ୟା ଦିଏ — ଧର୍ମପଥରେ ଥିବା ଏହି ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ପିତା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍।
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
ସାନ ପୁତ୍ର, ନିଜର ଶିଷ୍ୟ, ଏବଂ ଗୁଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ — ଏହି ତିନି ଜଣଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ପରି ଭାବିବା ଉଚିତ୍; ଏଠାରେ ଧର୍ମ ହିଁ କାରଣ।
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ହେ ପ୍ଲବଙ୍ଗମ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଧର୍ମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟ; ସର୍ବଭୂତର ହୃଦୟରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ହିଁ ଶୁଭାଶୁଭ ଜାଣେ।
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ, ଅସଂଯମୀ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ, ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଯେପରି ଜନ୍ମାନ୍ଧମାନଙ୍କ ସହିତ — ମନ୍ତ୍ରଣା କରି ତୁମେ କ'ଣ ଦେଖୁଛ?
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
ମାତ୍ର ଏହି ବଚନର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; କେବଳ କ୍ରୋଧବଶରେ ମୋର ନିନ୍ଦା କରିବା ତୁମ ପକ୍ଷରେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ କାରଣରୁ ବଧ କଲି, ସେହି କାରଣ ଦେଖ: ସନାତନ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଭାଇର ପତ୍ନୀ ସହିତ ବାସ କରୁଛ।
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
ଏହି ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଧାରଣ କରି ତୁମେ କାମବଶରେ ପୁତ୍ରବଧୂ ରୁମା ସହିତ ରହୁଛ, ହେ ପାପକର୍ମୀ।
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
ତେଣୁ ଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ କାମବଶରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ହେ ବାନର, ଭ୍ରାତୃପତ୍ନୀ ସ୍ପର୍ଶର ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଏହି ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
ହେ ବାନର-ଯୂଥପତି, ଲୋକାଚାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚାଲୁଥିବା ଓ ଲୋକମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ ଖସିଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବିନା ଅନ୍ୟ ନିଗ୍ରହ ମୁଁ ଦେଖେ ନାହିଁ।
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
ଉଚ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ ମୁଁ ତୁମର ଏହି ପାପ କ୍ଷମା କରିବି ନାହିଁ; ତାହା ନିଜ ଭଉଣୀ ହେଉ କି ଅନୁଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ।
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
କାମବଶରେ ଏପରି ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମଣିଷ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ବଧ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଭରତ ତ ପୃଥିବୀ ପାଳକ ରାଜା; ଆମେ ତାଙ୍କ ଆଦେଶବର୍ତ୍ତୀ।
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
ତୁମେ ତ ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନ କରିଛ; ତାହାକୁ କିପରି ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଇପାରିବ? ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ଧର୍ମ ଲଙ୍ଘନକାରୀକୁ, ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଛାଡ଼ିପାରିବ?
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
କାମାସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡଦାନରେ ଭରତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଆମେ କିନ୍ତୁ, ହେ ହରୀଶ୍ୱର, ଭରତଙ୍କ ଆଦେଶର ସୀମା ମାନି ତୁମ ପରି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଙ୍ଘନକାରୀଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ନିଯୁକ୍ତ।
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହ ମୋ ବନ୍ଧୁତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଭଳି। ପତ୍ନୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ନିମିତ୍ତ ତାହା ମୋ ପାଇଁ କଲ୍ୟାଣକାରୀ।
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
ସେତେବେଳେ ବାନରମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି। ମୋ ପରି ଲୋକ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ କିପରି ଅବହେଳା କରିପାରିବ?
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
ଅତଏବ ଧର୍ମାଶ୍ରିତ ଏହି ସବୁ ମହତ୍ କାରଣରୁ, ତୁମ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ୍ ସେହି ଶାସନକୁ ତୁମେ ସ୍ୱୀକାର କର।
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
ତୁମ ଦଣ୍ଡକୁ ସର୍ବଥା ଧର୍ମ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଉପକାର କରିବାକୁ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମକୁ ହିଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି।
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
କେବଳ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କଲେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ। ସଦାଚାରପ୍ରିୟ ଦୁଇଟି ଶ୍ଳୋକ ମନୁ ଗାନ କରିଥିବା ଶୁଣାଯାଏ; ଧର୍ମକୁଶଳମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଆଚରଣ କରିଛି।
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇ, ପାପ କରିଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ସଜ୍ଜନ ଓ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀମାନଙ୍କ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ବା ମୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ପାପୀକୁ ଶାସନ ନ କରୁଥିବା ରାଜା ସେହି ପାପର ଦୋଷ ପାଆନ୍ତି।
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
ମୋ ଆର୍ଯ ମାନ୍ଧାତା ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ; ଜଣେ ଶ୍ରମଣ ପାପ କରିବାରେ ତୁମେ ପାପ କରିଥିଲ ସେପରି।
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
ଅନ୍ୟ ଅସାବଧାନ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରିଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରନ୍ତି; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ କଳଙ୍କ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
ତେଣୁ ଅନୁତାପ ନ କର; ଧର୍ମାନୁସାରେ ତାହାର ବଧ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା। ହେ ବାନରଶାର୍ଦୂଳ, ଆମେ ଆମ ବଶରେ ନଥିଲୁ।
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
ହେ ହରିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଉ ଏକ କାରଣ ଶୁଣ। ହେ ମହାବୀର, ତାହା ଶୁଣି ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମୋର ମନସ୍ତାପ ନାହିଁ କି କ୍ରୋଧ ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଜାଲ, ଫାଶ ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଛଳନାରେ (ଶିକାର କରନ୍ତି)।
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
ଲୁଚି ଓ ଦେଖାଯାଇ (ଶିକାରୀମାନେ) ପଳାୟମାନ, ଭୀତ, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥିର ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ହରିଣ ଧରନ୍ତି।
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ସାବଧାନ, ମୁଖ ଫେରାଇଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାଂସାଶୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ବାଣ ମାରନ୍ତି; ଏଥିରେ ଦୋଷ ନାହିଁ।
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିକାର ପାଇଁ ଯାଆନ୍ତି। ଅତଏବ, ହେ ବାନର, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ବାଣରେ ତୁମେ ନିହତ ହୋଇଛ; ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ ନ କଲେ ବା ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଶାଖାମୃଗ।
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଲଭ ଧର୍ମ, ଜୀବନ ଓ ଶୁଭର ଦାତା ରାଜାମାନେ ହିଁ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ହିଂସା ନ କରିବ, ନିନ୍ଦା ନ କରିବ, ଅପମାନ ନ କରିବ, ଅପ୍ରିୟ କଥା ନ କହିବ; ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା।
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଧର୍ମ ନ ଜାଣି କେବଳ କ୍ରୋଧରେ ରହି, ପିତୃ-ପିତାମହଙ୍କ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିତ ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରୁଛ।
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
ରାମ ଏହା କହିବାରୁ ବାଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟଥିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ରାଘବଙ୍କଠାରେ ଦୋଷ ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ଧର୍ମ ବିଷୟରେ ତାର ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ ହେଲା।
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
ତେବେ ବାନରେଶ୍ୱର ହାତ ଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲା: 'ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯାହା କହିଲେ ତାହା ସେହିପରି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
ଉଚ୍ଚକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନୀଚର ନ ଥାଏ; ଏବଂ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅସାବଧାନତାରେ କହିଥିବା ଅନୁଚିତ ଓ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ ଭୁଲ ଥିଲା।
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
ତଥାପି, ହେ ରାଘବ, ମୋ ଉପରେ ଦୋଷ ଆରୋପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ବସ୍ତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା; ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତରେ ରତ; କାର୍ଯ୍ୟ-କାରଣ ସିଦ୍ଧିରେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଅବ୍ୟୟ।
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ଖସିଥିବା ଓ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ତୁମେ ଜାଣିଛ; ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଧର୍ମସମ୍ମତ ବାଣୀରେ ମୋର ରକ୍ଷା କର।
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
ଲୁହରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବାଳୀ, ଭଙ୍ଗା ସ୍ୱରରେ, କାଦୁଅରେ ଫସିଥିବା ହାତୀ ପରି ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲା।
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତାରା ପାଇଁ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁନାହିଁ; ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁନାର ବାଜୁବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଥିବା ମୋ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ପାଇଁ ହିଁ ଶୋକ କରୁଛି।
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
ମୋତେ ନ ଦେଖିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ଦୀନ ହେବ, ଶୈଶବରୁ ଆଦରରେ ପାଳିତ ସେ, ପିଇ ଦିଆଯାଇଥିବା ପାଣିର ପୋଖରୀ ପରି ଶୁଖିଯିବ।
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
ସେ ବାଳକ, ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିର, ମୋର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର। ହେ ରାମ, ତାରାର ସେ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ରକୁ ଆପଣ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି ରଖନ୍ତୁ। ଆପଣ ହିଁ ରକ୍ଷକ ଓ ଶାସକ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟର ବିଧାନରେ ସ୍ଥିତ।
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
ହେ ନରପତି, ଭରତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣଙ୍କ ଯେଉଁ ଆଚରଣ, ହେ ରାଜନ, ସେହି ଆଚରଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ପ୍ରତି ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
ମୋ ଦୋଷରେ ଦୋଷୀ ହୋଇଥିବା ସେହି ତପସ୍ଵିନୀ ତାରାକୁ ସୁଗ୍ରୀବ ଅବମାନନା ନ କରନ୍ତୁ, ସେହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ।
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ, ତୁମ ବଶରେ ରହି ଓ ତୁମ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରି ହିଁ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଇବା ସମ୍ଭବ।
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
ସ୍ଵର୍ଗ ଜିତିବା ଓ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ; ତାରା ବାରଣ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ହାତରେ ମୃତ୍ୟୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମୁଁ।
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
"ସୁଗ୍ରୀବ ସହ, ମୋ ଭାଇ ସହ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛି" ଏହା କହି ବାନରରାଜ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ନୀରବ ହେଲେ।
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
ରାମ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବାଳୀଙ୍କୁ ସାଧୁ ସମ୍ମତ, ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ବାଣୀରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ।
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
ହେ ବାନର, ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ସନ୍ତାପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ଓ ତୁମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛୁ।
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟକୁ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଦିଏ ଏବଂ ଯେ ଦଣ୍ଡ ପାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣରୁ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣ ଦୁଃଖରେ ମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
ଅତଏବ ଆପଣ ଏହି ଦଣ୍ଡ ସଂଯୋଗରୁ ପାପରହିତ ହୋଇ, ଦଣ୍ଡ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପଥରେ ନିଜ ଧର୍ମସଙ୍ଗତ ସ୍ୱଭାବକୁ ଫେରିଛନ୍ତି।
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶୋକ, ମୋହ ଓ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କର; ଏହି ବିଧାନ ଲଂଘନ କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
ହେ ବାନରେଶ୍ୱର, ଅଙ୍ଗଦ ଯେପରି ସର୍ବଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଆଚରଣ କରେ, ସେପରି ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରତି ଓ ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
ରଣମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ ରାମଙ୍କର, ଧର୍ମପଥାନୁବର୍ତ୍ତୀ, ମଧୁର, ସମାହିତ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେହି ବାନର ସୁଯୁକ୍ତ ବାକ୍ୟ କହିଲା।
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
ବାଣରେ ପୀଡ଼ିତ, ବିଚଳିତ ଚିତ୍ତ ମୁଁ ଅଜ୍ଞାତରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲି — ହେ ପ୍ରଭୁ, ଇନ୍ଦ୍ରସମ ଭୀଷଣ ପରାକ୍ରମୀ, ନରେଶ୍ୱର, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।