ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਵਿਚਲਿਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹੇ।
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਵਾਏ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾ ਚੁੱਕੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਈ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
ਤਦ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਰਾਮ, ਉਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਾਨਰਰਾਜ ਵਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬੋਲਿਆ।
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਰੀਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਹੇ ਵਾਲੀ, ਬਚਪਨੇ ਦੀ ਨਾਸਮਝੀ ਨਾਲ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈਂ?
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
ਹੇ ਸੌਮਿਆ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨੇ ਗਏ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ, ਵਾਨਰ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਧਰਤੀ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹੈ; ਮ੍ਰਿਗਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ।
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ, ਸੱਚਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਭਰਤ ਉਸ (ਧਰਤੀ) ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ।
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਯ ਦੋਵੇਂ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਜਿਵੇਂ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਾਂ।
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ, ਧਰਮ-ਪ੍ਰਿਆ ਉਸ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਾਲਦਿਆਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ?
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਹੋਂ ਭਟਕੇ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈਂ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈਂ, ਕਾਮਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੈਂ।
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਪਿਤਾ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਚੇਲਾ, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ।
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਲਵੰਗਮ, ਸਜਣਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਸੂਖਮ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ।
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
ਚੰਚਲ ਹੋ ਕੇ ਚੰਚਲ, ਅਸੰਜਮੀ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਜਨਮ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ — ਸਲਾਹ ਕਰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਕੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
ਪਰ ਇਸ ਬਚਨ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਰਥ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਕੇਵਲ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ।
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
ਮੈਂ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਵੇਖ: ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਰਾਜ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਤੂੰ ਕਾਮ ਵੱਸ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਰੁਮਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਾਪੀ।
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕੇ, ਕਾਮ ਵੱਸ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਹੇ ਵਾਨਰ, ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਠਹਿਰਾਈ ਗਈ ਹੈ।
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਯੂਥਪਤੀ, ਲੋਕਾਚਾਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਰਿਆਦਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਲਈ ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ।
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
ਉੱਚ ਖੱਤਰੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪਾਪ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ।
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
ਕਾਮ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਵਧ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਭਰਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਕ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਧੀਨ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ।
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਹੱਦ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਉਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਣਡਿੱਠ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵੱਡੇ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ?
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
ਕਾਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਅਡੋਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਹਰੀਸ਼ਵਰ, ਭਰਤ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਹੱਦ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਰਿਆਦਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹਾਂ।
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
ਉਦੋਂ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ ਉਸ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੰਨ ਲੈ।
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
ਤੇਰੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਪਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ।
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਦਾਚਾਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕ ਮਨੂ ਨੇ ਗਾਏ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਪਣਾਏ ਹਨ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਜ਼ਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜਾਂ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਚੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
ਮੇਰੇ ਆਰਯ ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਪਤਾ ਚਾਹੀ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰਮਣ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਤੇ ਤੂੰ ਪਾਪ ਕੀਤਾ।
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
ਹੋਰ ਲਾਪਰਵਾਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੈਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸੰਤਾਪ ਨਾ ਕਰ; ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਸਦਾ ਵਧ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ।
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
ਹੇ ਹਰੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਵੀ ਸੁਣ। ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ, ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਮਨ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗੁੱਸਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਾਲਾਂ, ਫੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛਲਾਂ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ)।
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
ਲੁਕ ਕੇ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਮ (ਸ਼ਿਕਾਰੀ) ਭੱਜਦੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਥਿਰ ਖੜ੍ਹੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
ਬੇਖ਼ਬਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਚੌਕਸ, ਮੂੰਹ ਫੇਰੇ ਹੋਏ ਹੋਣ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਬਹੁਤ ਤੀਰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਾਨਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਲੜਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਟੱਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਹੈਂ।
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦੁਰਲੱਭ ਧਰਮ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇ ਦਾਤੇ ਰਾਜੇ ਹੀ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਇਹ ਦੇਵਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
ਪਰ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦਿਆਂ, ਕੇਵਲ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਪਿਤਾ-ਦਾਦਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ।
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਬਾਲੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਉਸਨੇ ਰਾਘਵ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ।
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
ਤਦ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।'
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
ਉੱਚੇ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੀਵੇਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਹ ਗਲਤ ਸਨ।
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਲਗਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਪਰਜਾ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ; ਕਾਰਜ-ਕਾਰਨ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਬੁੱਧੀ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ।
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ, ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਧੇ ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਵਾਲੀ, ਟੁੱਟੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ।
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਤਾਰਾ ਲਈ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ੂਬੰਦ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲਾਡਾਂ ਨਾਲ ਪਲਿਆ ਉਹ, ਪੀਤੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਤਲਾਬ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਜਾਵੇਗਾ।
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
ਉਹ ਬਾਲਕ ਹੈ, ਅਪੱਕੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਮ, ਤਾਰਾ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈ।
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਬਾਰੇ ਉੱਤਮ ਸੋਚ ਰੱਖੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਕ ਹੋ, ਕਰਨ ਯੋਗ ਅਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ।
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
ਹੇ ਨਰਪਤੀ, ਭਰਤ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡਾ ਜੋ ਵਰਤਾਵਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹੀ ਵਰਤਾਵਾ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
ਮੇਰੇ ਦੋਸ਼ ਕਾਰਨ ਦੋਸ਼ੀ ਬਣੀ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਤਾਰਾ ਦਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਕੇ ਹੀ ਰਾਜ ਚਲਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣਾ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ; ਤਾਰਾ ਰੋਕਦੀ ਰਹੀ ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਮੈਂ।
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
"ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਰਾਮ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਤੱਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
ਹੇ ਬਾਂਦਰ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਡੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ; ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਜੋ ਦੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੰਡ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਮਨੋਰਥ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ।
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੰਡ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੰਡ ਦੁਆਰਾ ਠਹਿਰਾਏ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਧਰਮਯੁਕਤ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪਰਤ ਆਏ ਹੋ।
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਾਨਰ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸ਼ੋਕ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਭੈ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਤੂੰ ਲੰਘ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
ਹੇ ਵਾਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਦ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁਗਰੀਵ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵਰਤੇ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
ਰਣ ਨੂੰ ਮਸਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਦੇ, ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰੀ, ਮਿੱਠੇ, ਸੰਜਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਨੇ ਸੁਯੁਕਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
ਤੀਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ।