ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
ಹೀಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡು ಕಲಕಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಾಲಿಯಿಂದ ಕಠೋರವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಮನು, ಧರ್ಮಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಿತಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
ಪ್ರಭೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸೂರ್ಯನಂತೆ, ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೋಡದಂತೆ, ಶಾಂತಗೊಂಡ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಆ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಸ್ಥಬ್ದನಾದನು.
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
ಆಗ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಮನು, ಆ ಅನುಪಮ ವಾನರೇಶ್ವರ ವಾಲಿಯಿಂದ ನಿಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಂತರ ವಾಲಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಬಾಲಿಶತೆಯಿಂದ ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿಂದಿಸುತ್ತಿರುವೆ?
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
ಸೌಮ್ಯನೇ, ಬುದ್ಧಿವಂತರನ್ನು, ಹಿರಿಯರನ್ನು, ಆಚಾರ್ಯರು ಮೆಚ್ಚಿದ ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಕೇಳದೆ, ವಾನರನ ಚಪಲತೆಯಿಂದ ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವೆ.
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
ಬೆಟ್ಟ, ಕಾಡು, ತೋಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಭೂಮಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಜರದು; ಮೃಗ, ಪಕ್ಷಿ, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ದಂಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವೂ ಅವರದೇ.
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
ಧರ್ಮಾತ್ಮನೂ, ಸತ್ಯವಂತನೂ, ಋಜುವೂ ಆದ ಭರತನು ಆಕೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಅರ್ಥಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ದಂಡನೆ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
ನೀತಿ ಮತ್ತು ವಿನಯ ಎರಡೂ, ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮ ಕಂಡಂತೆ ಯಾರಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆಯೋ, ಅವನು ದೇಶಕಾಲಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ರಾಜ.
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
ಅವನ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾದ ಆಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ನಾವೂ ಇತರ ರಾಜರೂ ಧರ್ಮಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇವೆ.
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
ರಾಜರಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಂತಿರುವ, ಧರ್ಮಪ್ರಿಯನಾದ ಆ ಭರತನು ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಧರ್ಮ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
ನಾವು ನಮ್ಮ ಪರಮ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರು; ಭರತನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮಾರ್ಗಭ್ರಷ್ಟನನ್ನು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ದಂಡಿಸುತ್ತೇವೆ.
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
ಆದರೆ ನೀನು ಧರ್ಮ ಕೆಟ್ಟವನು, ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿಂದಿತನು, ಕಾಮತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನನಾದವನು; ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿಲ್ಲ.
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ, ತಂದೆ, ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವವನು — ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಮೂವರೂ ತಂದೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
ಕಿರಿಯ ಮಗ, ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯ, ಗುಣಗಳಿಂದ ಹೊಗಳಲ್ಪಟ್ಟವನು — ಈ ಮೂವರನ್ನೂ ಮಗನಂತೆ ಭಾವಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೇ ಕಾರಣ.
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ಓ ಪ್ಲವಂಗಮ, ಸಜ್ಜನರ ಧರ್ಮವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದುದು, ಅತ್ಯಂತ ತಿಳಿಯಲಾಗದುದು; ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಆತ್ಮವೇ ಶುಭಾಶುಭವನ್ನು ಬಲ್ಲದು.
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
ಚಂಚಲನಾಗಿ, ಚಂಚಲರಾದ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವಿಲ್ಲದ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ, ಹುಟ್ಟುಗುರುಡನು ಹುಟ್ಟುಗುರುಡರೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತ ನೀನು ಏನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆ?
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
ಆದರೆ ಈ ಮಾತಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಕೇವಲ ಕೋಪದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದ ಕಾರಣವನ್ನು ನೋಡು: ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ನಿನ್ನ ಸಹೋದರನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವೆ.
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
ಈ ಮಹಾತ್ಮ ಸುಗ್ರೀವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವಾಗ, ಕಾಮದಿಂದ ನಿನ್ನ ಸೊಸೆ ರುಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವೆ, ಪಾಪಕರ್ಮಿ.
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿ ಕಾಮವಶದಿಂದ ನಡೆದ ಓ ವಾನರನೇ, ಸಹೋದರನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಈ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಈ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
ಓ ವಾನರ ಯೂಥಪತಿಯೇ, ಲೋಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದು ಲೋಕಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ಜಾರಿದವನಿಗೆ ದಂಡವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
ಉದಾತ್ತ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾನು ನಿನ್ನ ಈ ಪಾಪವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸ್ವಂತ ತಂಗಿಯಾದರೂ ಸರಿ, ತಮ್ಮನ ಪತ್ನಿಯಾದರೂ ಸರಿ.
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
ಕಾಮವಶದಿಂದ ಇಂತಹ ನಡತೆ ತೋರುವ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ದಂಡ ವಧೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭರತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಜ; ನಾವು ಅವನ ಆಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವರು.
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿದ್ದೀಯೆ; ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ಹಿರಿಯನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಮೀರಿದವನನ್ನು, ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜ್ಞಾನಿ ಹೇಗೆ ಬಿಡಬಲ್ಲ?
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
ಕಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರನ್ನು ದಂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಭರತನು ನೆಲೆನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ನಾವಾದರೋ, ಹರೀಶ್ವರನೇ, ಭರತನ ಆಜ್ಞೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ನಿನ್ನಂತೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಮೀರಿದವರನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ನೇಮಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಗೆಳೆತನವು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ನನಗೆ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವಾಗಿದೆ.
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
ಆಗ ವಾನರರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ನನ್ನಂತಹವನು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡೆಗಣಿಸಬಲ್ಲ?
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಎಲ್ಲ ಮಹತ್ತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಶಾಸನವನ್ನು ನೀನು ಅಂಗೀಕರಿಸು.
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
ನಿನ್ನ ದಂಡವನ್ನು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮವೆಂದೇ ಕಾಣಬೇಕು. ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು; ಆದರೆ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು.
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಆ ಕಾರ್ಯ ನಿನಗೂ ಸಾಧ್ಯ. ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮನು ಹಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ; ಧರ್ಮಕುಶಲರು ಅವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನಾನೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
ರಾಜರಿಂದ ದಂಡನೆ ಹೊಂದಿ, ಪಾಪ ಮಾಡಿದ ಮಾನವರು ನಿರ್ಮಲರಾಗಿ, ಸಜ್ಜನರು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳಂತೆ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
ದಂಡನೆಯಿಂದಲಾಗಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದಲಾಗಲಿ ಕಳ್ಳ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಪಾಪಿಯನ್ನು ದಂಡಿಸದ ರಾಜನು ಆ ಪಾಪದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಾಂಧಾತೃವಿನಿಂದ ಭಯಂಕರ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಬಯಸಲಾಯಿತು; ಒಬ್ಬ ತಪಸ್ವಿ ಪಾಪ ಮಾಡಿದಾಗ ನೀನು ಪಾಪ ಮಾಡಿದಂತೆ.
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
ಇತರ ಅಜಾಗರೂಕ ರಾಜರೂ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅದರಿಂದ ಆ ಕಲ್ಮಷ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂತಾಪ ಬೇಡ; ಧರ್ಮದಂತೆಯೇ ಅವನ ವಧೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿತ್ತು. ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾವು ನಮ್ಮ ವಶದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
ಹರಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವನ್ನೂ ಕೇಳು. ಮಹಾವೀರನೇ, ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ನೀನು ಕೋಪ ಮಾಡಬಾರದು.
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
ಓ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಅಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮನಸ್ತಾಪವೂ ಕೋಪವೂ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರು ಬಲೆಗಳಿಂದ, ಪಾಶಗಳಿಂದ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ (ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಾರೆ).
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
ಮರೆಯಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡೂ (ಬೇಟೆಗಾರರು) ಓಡುವ, ಹೆದರಿದ, ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ನಿಂತ ಅನೇಕ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ.
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮೈಮರೆತಿರಲಿ, ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದರೂ, ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಮನುಷ್ಯರು ಬಹಳವಾಗಿ ಬಾಣ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ.
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಜ್ಞರಾದ ರಾಜರ್ಷಿಗಳೂ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ವಾನರನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ನೀನು ಹತನಾದೆ; ನೀನು ಹೋರಾಡದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ನೀನು ಮರದ ಕೊಂಬೆಗಳ ಪ್ರಾಣಿಯೇ.
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
ಓ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ದುರ್ಲಭವಾದ ಧರ್ಮವನ್ನು, ಜೀವನವನ್ನು, ಶುಭವನ್ನು ನೀಡುವವರು ರಾಜರೇ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
ಅವರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು, ನಿಂದಿಸಬಾರದು, ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು, ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತು ಆಡಬಾರದು; ಇವರು ಮನುಷ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ದೇವತೆಗಳು.
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
ಆದರೆ ನೀನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಕೇವಲ ಕೋಪವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ತಂದೆ-ತಾತಂದಿರಿಂದ ಬಂದ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ನನ್ನನ್ನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯ.
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ವಾಲಿಯು ಬಹಳ ವ್ಯಥೆಗೊಂಡನು; ಆದರೆ ರಾಘವನಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನು ಅವನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನ ನಿಶ್ಚಯವು ದೃಢವಾಯಿತು.
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
ಆಗ ವಾನರೇಶ್ವರನು ಕೈಮುಗಿದು ರಾಮನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಹೇ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಹೇಳಿದುದು ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.'
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
ಉನ್ನತನಿಗೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಸಲು ಕೀಳಾದವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ನಾನು ಹಿಂದೆ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಆಡಿದ ಅನುಚಿತ, ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದವು.
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
ಆದರೂ ಹೇ ರಾಘವ, ನನ್ನ ಮೇಲೆ ದೋಷ ಹೊರಿಸಬೇಡ. ನೀನು ಕಂಡ ವಸ್ತುಗಳ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನು; ಜನರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನು; ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಪ್ರಸನ್ನವೂ ಅಚಲವೂ ಆಗಿದೆ.
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
ನನ್ನನ್ನೂ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಚಲಿತನೆಂದೂ ದಂಡಾರ್ಹನೆಂದೂ ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ; ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು.
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಹೋದ ವಾಲಿ, ಒಡೆದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಆನೆಯಂತೆ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
ನಾನು ನನಗಾಗಿಯೋ, ತಾರೆಗಾಗಿಯೋ, ಬಂಧುಗಳಿಗಾಗಿಯೋ ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಗುಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಚಿನ್ನದ ತೋಳ್ಬಳೆ ಧರಿಸಿದ ನನ್ನ ಮಗ ಅಂಗದನಿಗಾಗಿಯೇ ದುಃಖಿಸುತ್ತೇನೆ.
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
ನಾನು ಕಾಣದಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ದೀನನಾಗಿ, ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಮುದ್ದಾಗಿ ಬೆಳೆದವನು, ನೀರು ಕುಡಿದು ಬರಿದಾದ ಕೊಳದಂತೆ ಬತ್ತಿಹೋಗುವನು.
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
ಅವನು ಬಾಲಕ, ಅಪಕ್ವ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಪ್ರಿಯ ಮಗ. ರಾಮ, ತಾರೆಯ ಆ ಮಹಾಬಲಿ ಮಗನನ್ನು ನೀನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಅಂಗದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನಿಡು. ನೀನೇ ರಕ್ಷಕನೂ ಆಳುವವನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದುದರ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು.
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
ನರಪತಿಯೇ, ಭರತ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ಕುರಿತು ನಿನ್ನ ನಡೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಸುಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಅಂಗದರ ಕುರಿತು ನೀನು ಯೋಚಿಸಬೇಕು, ರಾಜನೇ.
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
ನನ್ನ ದೋಷದಿಂದ ದೋಷಿಯಾದ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ತಾರೆಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನು ಅವಮಾನಿಸದಂತೆ, ನೀನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು.
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
ನಿನ್ನ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದು, ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಲು ಸಾಧ್ಯ.
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲೂ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಲೂ ಸಾಧ್ಯ; ತಾರೆ ತಡೆದರೂ, ನಿನ್ನಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಬಯಸಿದ ನಾನು.
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
"ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ, ನನ್ನ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಾನರರಾಜನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಮೌನವಾದನು.
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
ರಾಮನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ವಾಲಿಯನ್ನು, ಸಜ್ಜನರು ಒಪ್ಪುವ, ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದನು.
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
ವಾನರನೇ, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ದುಃಖಿಸಬಾರದು. ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾವು ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ.
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
ದಂಡನೀಯನಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವವನು ಮತ್ತು ದಂಡಿಸಲ್ಪಡುವವನು — ಕಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಸಿದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ.
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಈ ದಂಡ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಪಾಪರಹಿತನಾಗಿ, ದಂಡ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ.
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾನರನೇ, ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶೋಕ, ಮೋಹ, ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ನೀನು ಮೀರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
ವಾನರೇಶ್ವರನೇ, ಅಂಗದನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸುಗ್ರೀವನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು — ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
ರಣವನ್ನು ಮರ್ದಿಸುವ ರಾಮನ, ಧರ್ಮಪಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ, ಮಧುರವಾದ, ಸಮಾಹಿತವಾದ, ಮಹಾತ್ಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ವಾನರನು ಸುಯುಕ್ತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
ಬಾಣದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ಚಿತ್ತ ಕಲಕಿದ ನಾನು ಅರಿಯದೆ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಆಡಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು — ಪ್ರಭುವೇ, ಇಂದ್ರನಂತಹ ಭೀಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೇ, ನರೇಶ್ವರನೇ, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು.