వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
ఇలా గాయపడి, చలించిన మనసుతో ఉన్న వాలి కఠినంగా పలికినప్పుడు, రాముడు ధర్మార్థయుక్తమైన, హితకరమైన మాటలను వినయంగా పలికాడు.
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
కాంతి తగ్గిన సూర్యునిలా, నీరు కురిసి ముగిసిన మేఘంలా, ఆరిపోయిన అగ్నిలా ఆ కపిశ్రేష్ఠుడు మాటలు ముగించి శాంతించాడు.
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
అప్పుడు ధర్మార్థగుణ సంపన్నుడైన రాముడు, ఆ అనుపమ వానరరాజైన వాలి చేత నిందింపబడి, తరువాత వాలితో ఇలా అన్నాడు.
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
ధర్మం, అర్థం, కామం, లోకాచారం—వీటిని తెలియకుండా, బాల్యబుద్ధితో ఈ రోజు ఇక్కడ నన్ను ఎలా నిందిస్తున్నావు?
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
ఓ సౌమ్యుడా, బుద్ధిమంతులు, వృద్ధులు, ఆచార్యులు ఆమోదించిన పెద్దలను అడగకుండానే, వానర చాపల్యంతో నువ్వు ఇక్కడ నాతో మాట్లాడాలనుకుంటున్నావు.
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
పర్వతాలు, అడవులు, ఉద్యానవనాలతో కూడిన ఈ భూమి ఇక్ష్వాకు రాజులది; మృగాలు, పక్షులు, మనుష్యులను శిక్షించడంలోనూ అనుగ్రహించడంలోనూ వారికే అధికారం.
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
ధర్మాత్ముడు, సత్యవంతుడు, ఋజువైన భరతుడు ఆ (భూమిని) పాలిస్తున్నాడు. ధర్మ, కామ, అర్థాల తత్త్వం తెలిసినవాడై, శిక్షలోనూ అనుగ్రహంలోనూ నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
నీతి, వినయం రెండూ, సత్యం, పరాక్రమం చూసినట్టుగానే ఎవనిలో సుస్థిరంగా ఉన్నాయో, అతడే దేశకాలాలను తెలిసిన రాజు.
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
అతని ధర్మబద్ధమైన ఆజ్ఞల ప్రకారం మేము, ఇతర రాజులు ధర్మపరంపర కోరుతూ సమస్త భూమిపై సంచరిస్తున్నాము.
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
రాజులలో శార్దూలుడైన, ధర్మప్రియుడైన ఆ భరతుడు సమస్త భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు, ధర్మవిరుద్ధమైనది ఎవరు చేస్తారు?
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
మేము మా పరమ ధర్మంలో నిలిచి, భరతుని ఆజ్ఞను ముందుంచుకొని, మార్గభ్రష్టుని యథావిధిగా శిక్షిస్తాము.
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
కాని నీవు ధర్మం చెడినవాడవు, కర్మ చేత నిందితుడవు, కామతంత్రానికే ప్రధానంగా లొంగినవాడవు; రాజమార్గంలో నిలిచినవాడివి కావు.
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
అన్నయ్య, తండ్రి, లేదా విద్యను ప్రసాదించువాడు — ధర్మమార్గంలో నడిచే ఈ ముగ్గురూ తండ్రులుగా తెలుసుకోదగినవారు.
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
చిన్న కొడుకు, తన శిష్యుడు, గుణాలతో ప్రశంసింపబడినవాడు — ఈ ముగ్గురినీ కుమారుల వలె భావించాలి; ఇక్కడ ధర్మమే కారణం.
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ఓ ప్లవంగమా, సత్పురుషుల ధర్మం సూక్ష్మమైనది, అత్యంత దుర్జ్ఞేయమైనది; సర్వ ప్రాణుల హృదయంలో ఉండే ఆత్మయే శుభాశుభాలను తెలుసుకుంటుంది.
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
చపలుడవై, చపలురైన, ఆత్మనిగ్రహం లేని వానరులతో కలిసి, పుట్టుకతో గుడ్డివాడు పుట్టుకతో గుడ్డివారితో ఉన్నట్లు మంత్రాలోచన చేస్తూ నీవు ఏమి చూస్తున్నావు?
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
కానీ ఈ మాటల స్పష్టార్థాన్ని నేను నీకు చెబుతున్నాను; కేవలం కోపంతో నన్ను నిందించడం నీకు తగదు.
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
నేను నిన్ను చంపడానికి కారణమైనది ఇదిగో చూడు: సనాతన ధర్మాన్ని విడిచి నీవు నీ సోదరుని భార్యతో జీవిస్తున్నావు.
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడి రాజ్యాన్ని పాలిస్తూ, కామవశంతో నీ కోడలు రుమతో నువ్వు కలిసి జీవిస్తున్నావు, పాపకర్మి.
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
కాబట్టి, ధర్మం నుంచి తప్పి కామవశంతో ప్రవర్తించిన ఓ వానరా, సోదరుని భార్యను తాకిన ఈ నేరానికి ఈ శిక్ష విధించబడింది.
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
ఓ వానర యూథపతీ, లోకాచారానికి విరుద్ధంగా నడిచి, లోక మర్యాద నుంచి తప్పినవానికి శిక్ష తప్ప వేరే నియంత్రణ నేను చూడను.
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
కులీన క్షత్రియ వంశంలో పుట్టిన నేను నీ ఈ పాపాన్ని క్షమించను; అది సొంత సోదరి అయినా, తమ్ముని భార్య అయినా సరే.
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
కామవశంతో ఇలా ప్రవర్తించే మనిషికి శిక్ష మరణం అని చెప్పబడింది. భరతుడు భూమిని పాలించే రాజు; మేము అతని ఆజ్ఞకు లోబడి నడిచేవారము.
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
నువ్వు ధర్మాన్ని అతిక్రమించావు; దానిని ఎలా ఉపేక్షించగలం? పెద్దవాని ధర్మాన్ని అతిక్రమించినవానిని, ధర్మాన్ని కాపాడే జ్ఞానవంతుడు ఎలా విడిచిపెట్టగలడు?
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
కామానికి లొంగినవారిని శిక్షించడంలో భరతుడు నిలిచి ఉన్నాడు. మేమైతే, ఓ హరీశ్వరా, భరతుని ఆజ్ఞ యొక్క హద్దును పాటిస్తూ, నీ వంటి మర్యాదలు మీరినవారిని శిక్షించడానికి నియమితులై ఉన్నాము.
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
సుగ్రీవునితో నాకున్న స్నేహం లక్ష్మణునితో ఉన్నట్లే. భార్య, రాజ్యం కోసం అది నాకు శ్రేయస్కరము.
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
ఆ సమయంలో వానరుల సమక్షంలో నేను ప్రతిజ్ఞ చేసాను. నాలాంటివాడు ప్రతిజ్ఞను ఎలా విస్మరించగలడు?
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
కాబట్టి ధర్మంలో నిలిచిన ఈ మహత్తర కారణాలన్నింటి వల్ల, నీకు తగిన శాసనాన్ని నీవు అంగీకరించుము.
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
నీ శిక్షను అన్ని విధాలుగా ధర్మమే అని భావించాలి. మిత్రునికి ఉపకారం చేయాలి; కానీ ధర్మాన్నే దృష్టిలో ఉంచుకొని.
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
ధర్మాన్నే అనుసరిస్తే ఆ పని నీకూ సాధ్యమే. సదాచారాన్ని ప్రేమించే రెండు శ్లోకాలను మనువు గానం చేసాడని వింటాము; ధర్మకుశలులు వాటిని స్వీకరించారు; నేనూ అలాగే ప్రవర్తించాను.
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
రాజుల చేత దండన పొంది, పాపములు చేసిన మానవులు నిర్మలులై, సజ్జనులు మరియు పుణ్యకర్మలు చేసినవారు వలె స్వర్గానికి వెళ్తారు.
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
దండనవలన గాని, విడుదలవలన గాని దొంగ పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు; కాని పాపిని శిక్షించని రాజు ఆ పాపదోషాన్ని పొందుతాడు.
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
నా పూజ్యుడైన మాంధాతచేత భయంకరమైన కష్టం కోరబడింది; ఒక శ్రమణుడు పాపం చేసినప్పుడు నీవు పాపం చేసినట్లే.
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
ఇతర అజాగ్రత్త రాజులు కూడా పాపం చేశారు; కాని వారు ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తారు; దానివలన ఆ మలినం శాంతిస్తుంది.
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
కావున దుఃఖం చెందనక్కరలేదు; ధర్మం ప్రకారమే అతని వధ నిర్ణయించబడింది. వానర శ్రేష్ఠుడా, మనం మన వశంలో లేము.
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
హరి శ్రేష్ఠుడా, మరొక కారణాన్ని కూడా వినుము. మహావీరా, అది విని నీవు కోపం చేయకూడదు.
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
ఓ వానరశ్రేష్ఠా, అక్కడ నాకు మనస్తాపమూ కోపమూ లేవు. మనుషులు వలలతో, ఉచ్చులతో, అనేక రకాల మోసపు ఉపాయాలతో (వేటాడతారు).
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
దాగి ఉండి, బహిరంగంగా కనిపిస్తూ (వేటగాళ్ళు) పారిపోయే, భయపడిన, నిర్భయంగా నిలిచిన అనేక లేళ్ళను పట్టుకుంటారు.
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
అప్రమత్తంగా ఉన్నవైనా, అజాగ్రత్తగా ఉన్నవైనా, ముఖం తిప్పుకున్నవైనా, మాంసాహారులైన మనుషులు బాగా బాణాలు వేస్తారు; ఇందులో దోషం లేదు.
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ఇక్కడ ధర్మజ్ఞులైన రాజర్షులు కూడా వేటకు వెళ్తారు. కాబట్టి, ఓ వానరా, యుద్ధంలో నా బాణంతో నువ్వు హతమయ్యావు; నువ్వు పోరాడకపోయినా, ఎదిరించి పోరాడినా, నువ్వు చెట్ల కొమ్మలపై తిరిగే జంతువువే.
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
ఓ వానరశ్రేష్ఠా, దుర్లభమైన ధర్మాన్ని, జీవితాన్ని, శుభాన్ని ప్రసాదించేవారు రాజులే; ఇందులో సందేహం లేదు.
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
వారిని హింసించకూడదు, దూషించకూడదు, అవమానించకూడదు, అప్రియమైన మాటలు పలకకూడదు; ఈ దేవతలే మానవ రూపంలో ఈ భూమిపై సంచరిస్తున్నారు.
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
కానీ నీవు ధర్మాన్ని తెలియక కేవలం కోపంతో నిలిచి, తండ్రులు పితామహులు నెలకొల్పిన ధర్మంలో ఉన్న నన్ను నిందిస్తున్నావు.
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
రాముడు ఇలా చెప్పగానే వాలి ఎంతో బాధపడ్డాడు; అయినా రాఘవునిలో దోషం ఉందని అతడు భావించలేదు. ధర్మంపై తన నిశ్చయాన్ని అతడు దృఢపరచుకున్నాడు.
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
అప్పుడు వానరరాజు చేతులు జోడించి రాముడికి ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: 'ఓ నరశ్రేష్ఠుడా, నీవు చెప్పినది అలాగే ఉంది; సందేహం లేదు.'
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
ఉన్నతునికి ఎదురు జవాబు ఇచ్చే శక్తి అల్పునికి ఉండదు; మరియు నేను ముందు అజాగ్రత్తతో పలికిన అనుచితమైన, అప్రియమైన మాటలు తప్పు.
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
అయినా, ఓ రాఘవా, నాపై దోషం మోపకూడదు. నీవు కనిపించే వస్తువుల తత్త్వం తెలిసినవాడవు; ప్రజల హితంలో నిమగ్నుడవు; కార్యకారణ సిద్ధిలో నీ బుద్ధి స్వచ్ఛంగా, చెడిపోనిదిగా ఉంది.
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
నన్ను కూడా ధర్మం నుండి తప్పినవానిగా, శిక్షార్హునిగా నీవు గ్రహించావు; ఓ ధర్మజ్ఞా, ధర్మసమ్మతమైన మాటలతో నన్ను రక్షించుము.
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
కన్నీటితో గొంతు రుద్ధమైన వాలి, విరిగిన స్వరంతో, బురదలో చిక్కుకున్న ఏనుగులా రాముణ్ణి చూస్తూ నెమ్మదిగా మాట్లాడాడు.
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
నేను నా కోసమో, తార కోసమో, బంధువుల కోసమో దుఃఖించను; గుణాల్లో జ్యేష్ఠుడైన, బంగారు భుజకీర్తులు ధరించిన నా కుమారుడు అంగదుడి కోసమే దుఃఖిస్తున్నాను.
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
నేను కనబడకపోవడంతో అతడు దీనుడై, బాల్యం నుంచి ముద్దుగా పెరిగినవాడు, తాగివేయబడిన నీళ్ల చెరువులా ఎండిపోతాడు.
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
అతడు బాలుడు, అపరిపక్వ బుద్ధి కలవాడు, నా ఏకైక ప్రియ కుమారుడు. రామా, తార కుమారుడైన ఆ మహాబలుడిని నువ్వు కాపాడాలి.
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
సుగ్రీవుడిపైనా అంగదుడిపైనా ఉత్తమమైన బుద్ధిని నిలుపు. ఎందుకంటే నువ్వే రక్షకుడివి, పాలకుడివి; చేయదగినది చేయదగనిది నిర్ణయించే ధర్మంలో నువ్వే స్థిరుడవు.
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
నరపతీ, భరతుడిపైనా లక్ష్మణుడిపైనా నీ వర్తనం ఎలా ఉందో, అలాగే సుగ్రీవుడిపైనా అంగదుడిపైనా నువ్వు ఆలోచించాలి, రాజా.
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
నా దోషం వల్ల దోషిణి అయిన ఆ తపస్విని తారను సుగ్రీవుడు అవమానించకుండా ఉండేలా, నీవు కూడా అలాగే స్థిరంగా ఉండాలి.
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
నీ అనుగ్రహం పొంది, నీ అధీనంలో ఉండి, నీ మనసును అనుసరించే వాడిగా ఉంటేనే రాజ్యాన్ని పాలించడం సాధ్యం.
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
స్వర్గాన్ని జయించడం, భూమిని పాలించడం కూడా సాధ్యమే; తార వారించినప్పటికీ, నీ చేతిలో మరణాన్ని కోరుకున్నవాడిని నేను.
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
"సుగ్రీవునితో, నా సోదరునితో ద్వంద్వయుద్ధానికి వచ్చాను" అని చెప్పి, వానరరాజు రాముడితో మౌనం వహించాడు.
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
రాముడు కనిపిస్తున్న వాలిని, సాధువులు ఆమోదించే, ధర్మతత్త్వార్థాలతో కూడిన మాటలతో ఓదార్చాడు.
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
వానరుడా, దీని కోసం నీవు సంతాపపడకూడదు. వానరులలో ఉత్తముడా, మా గురించి గాని నీ గురించి గాని చింతించవలసిన అవసరం లేదు; నీ కోసం మేము ధర్మప్రకారం నిశ్చయించుకున్నాము.
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
దండనార్హుడికి దండించువాడు, దండింపబడువాడు — కార్యకారణాలతో ప్రయోజనం సిద్ధించిన ఆ ఇద్దరూ దుఃఖంలో మునిగిపోరు.
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
కాబట్టి నీవు ఈ దండ సంబంధంతో పాపరహితుడవై, దండము నిర్దేశించిన మార్గంలో నీ ధర్మయుక్త స్వభావాన్ని పొందావు.
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
శ్రేష్ఠ వానరా, నీ హృదయంలో నిలిచిన శోకాన్ని, మోహాన్ని, భయాన్ని విడిచిపెట్టు; ఈ విధానాన్ని నీవు అతిక్రమించడం సాధ్యం కాదు.
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
వానరేశ్వరా, అంగదుడు ఎప్పుడూ నీ పట్ల ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో, అలాగే సుగ్రీవుని పట్ల, నా పట్ల కూడా ప్రవర్తిస్తాడు — ఇందులో సందేహం లేదు.
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
రణవిజేత అయిన రాముని, ధర్మమార్గాన్ని అనుసరించిన, మధురమైన, సమాహితమైన, మహాత్ముని వాక్యాలు విని ఆ వానరుడు సుయుక్తమైన మాటలు పలికాడు.
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
బాణంతో బాధపడి, చిత్తం కలతపడిన నేను తెలియక నీతో పలికిన మాటలను — ప్రభూ, ఇంద్రునితో సమానమైన భయంకర పరాక్రమా, నరేశ్వరా, నన్ను క్షమించు.