รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 4.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.18.1
इत्युक्तः प्रश्रितं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्।
परुषं वालिना रामो निहतेन विचेतसा ॥ ४.१८.१ ॥
เมื่อวาลีผู้บาดเจ็บและสับสนกล่าวถ้อยคำรุนแรงเช่นนั้น พระรามจึงตอบด้วยถ้อยคำอ่อนน้อม ประกอบด้วยธรรมและประโยชน์ เป็นคุณแก่ผู้ฟัง
4.18.2
तं निष्प्रभमिवादित्यं मुक्ततोयमिवाम्बुदम्।
उक्तवाक्यं हरिश्रेष्ठमुपशान्तमिवानलम् ॥ ४.१८.२ ॥
วาลีผู้เป็นยอดแห่งวานร เมื่อกล่าวถ้อยคำจบแล้ว ก็นิ่งลงดุจดวงอาทิตย์ที่หมดรัศมี ดุจเมฆที่ปล่อยน้ำแล้ว ดุจไฟที่สงบลง
4.18.3
धर्मार्थगुणसम्पन्नं हरीश्वरमनुत्तमम्।
अधिक्षिप्तस्तदा रामः पश्चाद् वालिनमब्रवीत् ॥ ४.१८.३ ॥
ครั้งนั้น พระรามผู้ประกอบด้วยธรรม ประโยชน์ และคุณความดี ถูกวาลีตำหนิ จึงกล่าวกับวาลีเป็นถ้อยคำต่อไปนี้
4.18.4
धर्ममर्थं च कामं च समयं चापि लौकिकम्।
अविज्ञाय कथं बाल्यान्मामिहाद्य विगर्हसे ॥ ४.१८.४ ॥
ท่านไม่รู้จักธรรม ประโยชน์ ความปรารถนา และจารีตของโลก เหตุใดในความเป็นเด็กของท่าน วาลี ท่านจึงมาตำหนิข้าพเจ้าในวันนี้
4.18.5
अपृष्ट्वा बुद्धिसम्पन्नान् वृद्धानाचार्यसम्मतान्।
सौम्य वानरचापल्यात् त्वं मां वक्तुमिहेच्छसि ॥ ४.१८.५ ॥
ท่านผู้อ่อนโยน เมื่อไม่ได้ปรึกษาผู้มีปัญญา ผู้เฒ่า และผู้ที่อาจารย์เห็นชอบ ท่านกลับปรารถนาจะพูดกับข้าพเจ้าในที่นี้ เพราะความวู่วามอย่างวานร
4.18.6
इक्ष्वाकूणामियं भूमिः सशैलवनकानना।
मृगपक्षिमनुष्याणां निग्रहानुग्रहेष्वपि ॥ ४.१८.६ ॥
แผ่นดินนี้พร้อมทั้งภูเขา ป่าไม้ และสวนป่า เป็นของกษัตริย์แห่งวงศ์อิกษวากุ แม้อำนาจลงโทษและอำนาจให้คุณแก่สัตว์ป่า นก และมนุษย์ ก็เป็นของพระองค์ท่าน
4.18.7
तां पालयति धर्मात्मा भरतः सत्यवानृजुः।
धर्मकामार्थतत्त्वज्ञो निग्रहानुग्रहे रतः ॥ ४.१८.७ ॥
พระภรตผู้มีจิตใจเที่ยงธรรม ซื่อสัตย์ และตรงไปตรงมา ย่อมปกครองแผ่นดินนั้น พระองค์ทรงรู้แจ้งในธรรม ความปรารถนา และทรัพย์ และทรงยินดีในการลงโทษและการให้คุณ
4.18.8
नयश्च विनयश्चोभौ यस्मिन् सत्यं च सुस्थितम्।
विक्रमश्च यथा दृष्टः स राजा देशकालवित् ॥ ४.१८.८ ॥
กษัตริย์ผู้มีนโยบายและความถ่อมตน มีความจริงและความกล้าหาญตั้งมั่นอยู่ตามที่ได้เห็นมา พระองค์ทรงรู้กาลและเทศะ
4.18.9
तस्य धर्मकृतादेशा वयमन्ये च पार्थिवाः।
चरामो वसुधां कृत्स्नां धर्मसंतानमिच्छवः ॥ ४.१८.९ ॥
ด้วยบัญชาที่ชอบด้วยธรรมของพระองค์ ข้าพเจ้าและกษัตริย์องค์อื่น ๆ ปรารถนาให้ธรรมดำรงอยู่สืบไป จึงเที่ยวไปทั่วผืนแผ่นดินทั้งหมด
4.18.10
तस्मिन् नृपतिशार्दूले भरते धर्मवत्सले।
पालयत्यखिलां पृथ्वीं कश्चरेद् धर्मविप्रियम् ॥ ४.१८.१० ॥
ในพระภรตผู้เป็นดั่งเสือในหมู่กษัตริย์ ผู้รักธรรม ขณะที่พระองค์ปกครองแผ่นดินทั้งสิ้นอยู่นี้ ใครเล่าจะกระทำสิ่งที่ขัดต่อธรรม
4.18.11
ते वयं मार्गविभ्रष्टं स्वधर्मे परमे स्थिताः।
भरताज्ञां पुरस्कृत्य निगृह्णीमो यथाविधि ॥ ४.१८.११ ॥
พวกข้าพเจ้าตั้งมั่นในหน้าที่อันสูงสุดของตน ถือบัญชาของพระภรตเป็นสำคัญ จึงลงโทษผู้ที่หลงออกจากทางให้ถูกต้องตามที่บัญญัติไว้
4.18.12
त्वं तु संक्लिष्टधर्मश्च कर्मणा च विगर्हितः।
कामतन्त्रप्रधानश्च न स्थितो राजवर्त्मनि ॥ ४.१८.१२ ॥
ส่วนท่านนั้นธรรมะเสื่อมทรามแล้ว ถูกตำหนิเพราะการกระทำของตน ถูกกิเลสตัณหาครอบงำเป็นใหญ่ จึงไม่ดำรงอยู่บนทางของกษัตริย์
4.18.13
ज्येष्ठो भ्राता पिता वापि यश्च विद्यां प्रयच्छति।
त्रयस्ते पितरो ज्ञेया धर्मे च पथि वर्तिनः ॥ ४.१८.१३ ॥
พี่ชายคนโต บิดา และผู้ที่ให้ความรู้ ทั้งสามท่านนี้พึงรู้ว่าเป็นบิดา ผู้ดำเนินอยู่บนทางแห่งธรรม
4.18.14
यवीयानात्मनः पुत्रः शिष्यश्चापि गुणोदितः।
पुत्रवत्ते त्रयश्चिन्त्या धर्मश्चैवात्र कारणम् ॥ ४.१८.१४ ॥
น้องชาย บุตรของตน ศิษย์ และผู้ที่ได้รับการยกย่องด้วยคุณความดี ทั้งสามท่านนี้พึงถือว่าเป็นดุจบุตร และในเรื่องนี้ธรรมะเป็นเหตุผลสำคัญ
4.18.15
सूक्ष्मः परमदुर्ज्ञेयः सतां धर्मः प्लवङ्गम।
हृदिस्थः सर्वभूतानामात्मा वेद शुभाशुभम् ॥ ४.१८.१५ ॥
ดูก่อนวานร ธรรมของผู้ประเสริฐนั้นละเอียดอ่อน และยากยิ่งที่จะรู้ได้ มีเพียงอาตมันที่สถิตอยู่ในหัวใจของสัตว์ทั้งปวงเท่านั้นที่รู้ว่าสิ่งใดดีหรือชั่ว
4.18.16
चपलश्चपलैः सार्धं वानरैरकृतात्मभिः।
जात्यन्ध इव जात्यन्धैर्मन्त्रयन् प्रेक्षसे नु किम् ॥ ४.१८.१६ ॥
ท่านวู่วามเอง ยังปรึกษากับวานรผู้วู่วามและไร้การฝึกตน เหมือนคนตาบอดแต่กำเนิดปรึกษากับคนตาบอดแต่กำเนิดด้วยกัน ท่านกำลังมองดูอะไรอยู่ จึงครุ่นคิดเช่นนี้
4.18.17
अहं तु व्यक्ततामस्य वचनस्य ब्रवीमि ते।
नहि मां केवलं रोषात् त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥ ४.१८.१७ ॥
ส่วนข้าพเจ้าจะอธิบายความหมายที่ชัดเจนของถ้อยคำเหล่านี้แก่ท่าน ท่านไม่สมควรจะตำหนิข้าพเจ้าเพียงเพราะความโกรธเท่านั้น
4.18.18
तदेतत् कारणं पश्य यदर्थं त्वं मया हतः।
भ्रातुर्वर्तसि भार्यायां त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ॥ ४.१८.१८ ॥
จงดูเหตุผลนี้ไว้ว่า เหตุใดข้าพเจ้าจึงสังหารท่าน ท่านอยู่กินกับภรรยาของพี่ชาย ละทิ้งธรรมอันเป็นนิรันดร์เสีย
4.18.19
अस्य त्वं धरमाणस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।
रुमायां वर्तसे कामात् स्नुषायां पापकर्मकृत् ॥ ४.१८.१९ ॥
ขณะที่สุครีพผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ยังทรงครองราชย์อยู่ ท่านกลับอยู่กับรุมา สะใภ้ของท่านด้วยกิเลสตัณหา ท่านผู้กระทำบาปกรรม
4.18.20
तद् व्यतीतस्य ते धर्मात् कामवृत्तस्य वानर।
भ्रातृभार्याभिमर्शेऽस्मिन् दण्डोऽयं प्रतिपादितः ॥ ४.१८.२० ॥
ดูก่อนวานร เพราะท่านหลงออกจากธรรม ดำเนินตามความปรารถนา และการล่วงเกินภรรยาของพี่ชายนี้ โทษนี้จึงได้ถูกกำหนดไว้แก่ท่านแล้ว
4.18.21
नहि लोकविरुद्धस्य लोकवृत्तादपेयुषः।
दण्डादन्यत्र पश्यामि निग्रहं हरियूथप ॥ ४.१८.२१ ॥
ข้าแต่จอมแห่งฝูงลิง ผู้ประพฤติขัดต่อโลกและเสื่อมจากจริยาของชาวโลก ข้าไม่เห็นการลงโทษใดนอกจากการลงทัณฑ์
4.18.22
न च ते मर्षये पापं क्षत्रियोऽहं कुलोद्गतः।
औरसीं भगिनीं वापि भार्यां वाप्यनुजस्य यः ॥ ४.१८.२२ ॥
ข้าเกิดในตระกูลกษัตริย์ผู้สูงศักดิ์ จึงไม่อาจอภัยให้บาปของเจ้าได้ ไม่ว่าจะเป็นการกระทำกับน้องสาวแท้ๆ หรือกับภรรยาของน้องชาย
4.18.23
प्रचरेत नरः कामात् तस्य दण्डो वधः स्मृतः।
भरतस्तु महीपालो वयं त्वादेशवर्तिनः ॥ ४.१८.२३ ॥
ชายผู้ประพฤติเช่นนั้นเพราะความใคร่ โทษของเขากล่าวกันว่าคือความตาย ส่วนภรตเป็นกษัตริย์ผู้พิทักษ์แผ่นดิน และพวกเราเป็นผู้ปฏิบัติตามคำบัญชาของท่าน
4.18.24
त्वं च धर्मादतिक्रान्तः कथं शक्यमुपेक्षितुम्।
गुरुधर्मव्यतिक्रान्तं प्राज्ञो धर्मेण पालयन् ॥ ४.१८.२४ ॥
เจ้าก็ล่วงละเมิดธรรมแล้ว จะให้ละเลยได้อย่างไร ผู้มีปัญญาซึ่งคุ้มครองธรรม จะปล่อยให้ผู้ละเมิดหน้าที่ต่อผู้ใหญ่ไปได้อย่างไร
4.18.25
भरतः कामयुक्तानां निग्रहे पर्यवस्थितः।
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर।
त्वद्विधान् भिन्नमर्यादान् निग्रहीतुं व्यवस्थिताः ॥ ४.१८.२५ ॥
ภรตตั้งมั่นในการลงโทษผู้ที่ถูกความใคร่ครอบงำ ส่วนพวกเรา ข้าแต่จอมลิง ยึดอยู่ในขอบเขตแห่งคำสั่งของภรต จึงได้รับมอบหมายให้ลงโทษผู้ที่ละเมิดขอบเขต เช่นเจ้านี้
4.18.26
सुग्रीवेण च मे सख्यं लक्ष्मणेन यथा तथा।
दारराज्यनिमित्तं च निःश्रेयस्करः स मे ॥ ४.१८.२६ ॥
ข้ามีมิตรภาพกับสุครีพ เหมือนที่มีกับพระลักษมณ์ และเพื่อเหตุแห่งภรรยาและราชอาณาจักร สิ่งนั้นก็นำมาซึ่งประโยชน์สูงสุดแก่ข้า
4.18.27
प्रतिज्ञा च मया दत्ता तदा वानरसंनिधौ।
प्रतिज्ञा च कथं शक्या मद्विधेनानवेक्षितुम् ॥ ४.१८.२७ ॥
ข้าได้ให้คำมั่นไว้ในตอนนั้น ต่อหน้าพวกวานร และคำมั่นจะให้คนอย่างข้าเพิกเฉยได้อย่างไร
4.18.28
तदेभिः कारणैः सर्वैर्महद्भिर्धर्मसंश्रितैः।
शासनं तव यद् युक्तं तद् भवाननुमन्यताम् ॥ ४.१८.२८ ॥
เพราะเหตุทั้งหมดนี้ ซึ่งยิ่งใหญ่และตั้งอยู่บนธรรม ขอท่านจงรับรองคำสั่งที่เหมาะสมสำหรับท่านเถิด
4.18.29
सर्वथा धर्म इत्येव द्रष्टव्यस्तव निग्रहः।
वयस्यस्योपकर्तव्यं धर्ममेवानुपश्यता ॥ ४.१८.२९ ॥
การลงโทษของท่านต้องถือว่าเป็นธรรมโดยทุกประการ ผู้เป็นมิตรควรได้รับความช่วยเหลือ แต่ต้องมองด้วยธรรมเท่านั้น
4.18.30
शक्यं त्वयापि तत्कार्यं धर्ममेवानुवर्तता।
श्रूयते मनुना गीतौ श्लोकौ चारित्रवत्सलौ।
गृहीतौ धर्मकुशलैस्तथा तच्चरितं मया ॥ ४.१८.३० ॥
หากท่านยึดธรรมเป็นหลัก การนั้นก็เป็นไปได้สำหรับท่านเช่นกัน ได้ยินว่ามนูผู้รักความประพฤติอันดีงามได้ขับกล่าวสองโศลกไว้ ผู้ชำนาญในธรรมได้นำมาปฏิบัติ และข้าก็ประพฤติตามนั้น
4.18.31
राजभिर्धृतदण्डाश्च कृत्वा पापानि मानवाः।
निर्मलाः स्वर्गमायान्ति सन्तः सुकृतिनो यथा ॥ ४.१८.३१ ॥
มนุษย์ที่ทำบาปแล้วถูกกษัตริย์ลงโทษ ย่อมบริสุทธิ์และไปสู่สวรรค์ เหมือนดังผู้ประเสริฐและผู้ทำความดี
4.18.32
शासनाद् वापि मोक्षाद् वा स्तेनः पापात् प्रमुच्यते।
राजा त्वशासन् पापस्य तदवाप्नोति किल्बिषम् ॥ ४.१८.३२ ॥
โจรย่อมพ้นจากบาปได้ ทั้งด้วยการลงโทษหรือด้วยการปล่อยตัว แต่กษัตริย์ผู้ไม่ลงโทษผู้กระทำบาป ย่อมได้รับโทษบาปนั้นเอง
4.18.33
आर्येण मम मान्धात्रा व्यसनं घोरमीप्सितम्।
श्रमणेन कृते पापे यथा पापं कृतं त्वया ॥ ४.१८.३३ ॥
มานธาตฤผู้สูงส่งของข้าได้ปรารถนาความวิบัติอันน่ากลัว เหมือนดังที่เจ้าได้ทำบาปเมื่อนักพรตทำบาป
4.18.34
अन्यैरपि कृतं पापं प्रमत्तैर्वसुधाधिपैः।
प्रायश्चित्तं च कुर्वन्ति तेन तच्छाम्यते रजः ॥ ४.१८.३४ ॥
กษัตริย์อื่นผู้ประมาทก็เคยทำบาปเช่นกัน แต่พวกเขาก็ชดใช้ด้วยการปลงอาบัติ ด้วยเหตุนั้นมลทินจึงสงบลง
4.18.35
तदलं परितापेन धर्मतः परिकल्पितः।
वधो वानरशार्दूल न वयं स्ववशे स्थिताः ॥ ४.१८.३५ ॥
เพราะฉะนั้นอย่าได้เศร้าโศกอีกเลย การสังหารนั้นถูกกำหนดโดยธรรม ข้าแต่วีรบุรุษแห่งวานร พวกเราไม่ได้อยู่ในอำนาจของตนเอง
4.18.36
शृणु चाप्यपरं भूयः कारणं हरिपुंगव।
तच्छ्रुत्वा हि महद् वीर न मन्युं कर्तुमर्हसि ॥ ४.१८.३६ ॥
จงฟังเหตุผลอีกประการหนึ่งเถิด ข้าแต่จอมลิง เมื่อได้ฟังแล้ว ข้าแต่วีรบุรุษ เจ้าไม่ควรโกรธเคือง
4.18.37
न मे तत्र मनस्तापो न मन्युर्हरिपुंगव।
वागुराभिश्च पाशैश्च कूटैश्च विविधैर्नराः ॥ ४.१८.३७ ॥
ข้าแต่จอมลิง ในเรื่องนั้นข้าไม่มีความทุกข์ใจและไม่มีความโกรธ มนุษย์ล่าสัตว์ด้วยตาข่าย บ่วง และกับดักหลายชนิด
4.18.38
प्रतिच्छन्नाश्च दृश्याश्च गृह्णन्ति सुबहून् मृगान्।
प्रधावितान् वा वित्रस्तान् विस्रब्धानतिविष्ठितान् ॥ ४.१८.३८ ॥
ทั้งที่ซ่อนอยู่และที่มองเห็นได้ พวกเขาจับกวางจำนวนมาก ไม่ว่ากวางนั้นจะกำลังวิ่งหนี ตื่นตระหนก ไม่ระแวงภัย หรือยืนนิ่งอยู่
4.18.39
प्रमत्तानप्रमत्तान् वा नरा मांसाशिनो भृशम्।
विध्यन्ति विमुखांश्चापि न च दोषोऽत्र विद्यते ॥ ४.१८.३९ ॥
ไม่ว่าจะประมาทหรือไม่ประมาท แม้จะหันหน้าหนี มนุษย์ผู้กินเนื้อก็ยิงกวางอย่างหนัก และในเรื่องนี้ไม่มีความผิดเลย
4.18.40
यान्ति राजर्षयश्चात्र मृगयां धर्मकोविदाः।
तस्मात् त्वं निहतो युद्धे मया बाणेन वानर।
अयुध्यन् प्रतियुध्यन् वा यस्माच्छाखामृगो ह्यसि ॥ ४.१८.४० ॥
ที่นี่แม้เหล่าราชฤๅษีผู้เชี่ยวชาญในธรรมก็ออกล่าสัตว์ เพราะฉะนั้น ข้าแต่วานร เจ้าจึงถูกลูกศรของข้าโค่นลงในการรบ เพราะเจ้าเป็นสัตว์ที่อาศัยบนต้นไม้ ไม่ว่าเจ้าจะไม่สู้หรือสู้ตอบก็ตาม
4.18.41
दुर्लभस्य च धर्मस्य जीवितस्य शुभस्य च।
राजानो वानरश्रेष्ठ प्रदातारो न संशयः ॥ ४.१८.४१ ॥
ข้าแต่วานรผู้ประเสริฐ พระราชาทั้งหลายคือผู้ประทานธรรมอันหาได้ยาก ประทานชีวิต และประทานความเป็นมงคล ไม่ต้องสงสัยเลย
4.18.42
तान् न हिंस्यान्न चाक्रोशेन्नाक्षिपेन्नाप्रियं वदेत्।
देवा मानुषरूपेण चरन्त्येते महीतले ॥ ४.१८.४२ ॥
ไม่พึงทำร้ายพระราชาเหล่านั้น ไม่พึงด่าว่า ไม่พึงดูหมิ่น และไม่พึงกล่าววาจาที่ไม่น่าพอใจ เพราะพระราชาเหล่านี้คือเทพเจ้าที่จุติลงมาเดินบนพื้นโลกในร่างมนุษย์
4.18.43
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं रोषमास्थितः।
विदूषयसि मां धर्मे पितृपैतामहे स्थितम् ॥ ४.१८.४३ ॥
ส่วนเจ้านั้น เพราะไม่รู้จักธรรม ถูกความโกรธครอบงำ จึงด่าว่าเรา ผู้ดำรงอยู่ในธรรมที่บรรพบุรุษและปู่ย่าตายายถ่ายทอดกันมา
4.18.44
एवमुक्तस्तु रामेण वाली प्रव्यथितो भृशम्।
न दोषं राघवे दध्यौ धर्मेऽधिगतनिश्चयः ॥ ४.१८.४४ ॥
เมื่อพระรามตรัสเช่นนี้ วาลีเจ็บปวดอย่างยิ่ง แต่ก็ไม่ได้คิดว่าพระราฆวมีความผิด และความมุ่งมั่นของเขาต่อธรรมก็มั่นคงขึ้น
4.18.45
प्रत्युवाच ततो रामं प्राञ्जलिर्वानरेश्वरः।
यत् त्वमात्थ नरश्रेष्ठ तत् तथैव न संशयः ॥ ४.१८.४५ ॥
ลำดับนั้น เจ้าแห่งวานรประนมมือตอบพระรามว่า ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ สิ่งที่พระองค์ตรัสนั้นถูกต้องดังนั้น ไม่ต้องสงสัยเลย
4.18.46
प्रतिवक्तुं प्रकृष्टे हि नापकृष्टस्तु शक्नुयात्।
यदयुक्तं मया पूर्वं प्रमादाद् वाक्यमप्रियम् ॥ ४.१८.४६ ॥
ผู้ต่ำต้อยย่อมไม่อาจโต้ตอบผู้สูงส่งได้ และถ้อยคำที่ไม่สมควรและไม่น่าพอใจที่ข้าพเจ้าเคยกล่าวไปก่อนหน้านี้เพราะความประมาท ก็เป็นสิ่งผิด
4.18.47
तत्रापि खलु मे दोषं कर्तुं नार्हसि राघव।
त्वं हि दृष्टार्थतत्त्वज्ञः प्रजानां च हिते रतः।
कार्यकारणसिद्धौ च प्रसन्ना बुद्धिरव्यया ॥ ४.१८.४७ ॥
แม้เป็นเช่นนั้น ข้าแต่พระราฆวะ พระองค์ก็ไม่ควรถือโทษข้าพเจ้า เพราะพระองค์ทรงรู้แจ้งในแก่นแท้ของสิ่งที่เห็น และทรงยินดีในความเกื้อกูลแก่ประชาชน ทั้งปัญญาของพระองค์ก็ใสกระจ่างและไม่เสื่อมคลาย ในการกำหนดเหตุและผล
4.18.48
मामप्यवगतं धर्माद् व्यतिक्रान्तपुरस्कृतम्।
धर्मसंहितया वाचा धर्मज्ञ परिपालय ॥ ४.१८.४८ ॥
ข้าแต่ผู้รู้ธรรม โปรดทรงทราบว่าข้าพเจ้าได้หลงออกจากธรรมและถูกนำมาเผชิญการพิพากษา โปรดคุ้มครองข้าพเจ้าด้วยถ้อยคำที่สอดคล้องกับธรรม
4.18.49
बाष्पसंरुद्धकण्ठस्तु वाली सार्तरवः शनैः।
उवाच रामं सम्प्रेक्ष्य पङ्कलग्न इव द्विपः ॥ ४.१८.४९ ॥
วาลีมีลำคอสะอื้นด้วยน้ำตา เสียงขาดห้วน มองพระรามแล้วค่อย ๆ กล่าว เหมือนช้างที่ติดอยู่ในโคลน
4.18.50
न चात्मानमहं शोचे न तारां नापि बान्धवान्।
यथा पुत्रं गुणज्येष्ठमङ्गदं कनकाङ्गदम् ॥ ४.१८.५० ॥
ข้าพเจ้ามิได้เศร้าโศกเพื่อตนเอง ไม่ได้เศร้าโศกเพื่อตารา และแม้เพื่อญาติพี่น้องก็มิได้ แต่ข้าพเจ้าเศร้าโศกเพื่ออังคทบุตรของข้าพเจ้า ผู้เป็นบุตรคนโตด้วยคุณความดี ผู้สวมกำไลทอง
4.18.51
स ममादर्शनाद् दीनो बाल्यात् प्रभृति लालितः।
तटाक इव पीताम्बुरुपशोषं गमिष्यति ॥ ४.१८.५१ ॥
เมื่อไม่ได้เห็นข้าพเจ้า เขาจะอ้างว้างทุกข์ระทม เขาได้รับการเลี้ยงดูทะนุถนอมมาตั้งแต่เยาว์วัย และจะเหี่ยวแห้งไป เหมือนหนองน้ำที่ถูกดื่มจนน้ำหมด
4.18.52
बालश्चाकृतबुद्धिश्च एकपुत्रश्च मे प्रियः।
तारेयो राम भवता रक्षणीयो महाबलः ॥ ४.१८.५२ ॥
เขายังเป็นเด็กและมีความเข้าใจยังไม่เจริญ เป็นบุตรชายคนเดียวของข้าพเจ้าและเป็นที่รัก ข้าแต่พระราม บุตรของตาราผู้มีกำลังมหาศาลนี้ ควรได้รับการคุ้มครองจากพระองค์
4.18.53
सुग्रीवे चाङ्गदे चैव विधत्स्व मतिमुत्तमाम्।
त्वं हि गोप्ता च शास्ता च कार्याकार्यविधौ स्थितः ॥ ४.१८.५३ ॥
จงตั้งใจอย่างประเสริฐต่อสุครีพและอังคทเถิด เพราะพระองค์เป็นผู้คุ้มครองและผู้ปกครอง ดำรงอยู่ในการกำหนดสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ
4.18.54
या ते नरपते वृत्तिर्भरते लक्ष्मणे च या।
सुग्रीवे चाङ्गदे राजंस्तां चिन्तयितुमर्हसि ॥ ४.१८.५४ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ความประพฤติที่พระองค์มีต่อพระภรตและพระลักษมณ์ ข้าแต่พระราชา ขอพระองค์ทรงพิจารณาความประพฤติเช่นเดียวกันนั้นต่อสุครีพและอังคทด้วย
4.18.55
मद्दोषकृतदोषां तां यथा तारां तपस्विनीम्।
सुग्रीवो नावमन्येत तथावस्थातुमर्हसि ॥ ४.१८.५५ ॥
เช่นเดียวกับที่สุครีพไม่ควรดูหมิ่นตารา นักพรตหญิงผู้ต้องมลทินเพราะความผิดของข้าพเจ้า พระองค์ก็ควรดำรงอยู่อย่างมั่นคงเช่นนั้น
4.18.56
त्वया ह्यनुगृहीतेन शक्यं राज्यमुपासितुम्।
त्वद्वशे वर्तमानेन तव चित्तानुवर्तिना ॥ ४.१८.५६ ॥
ได้รับพระเมตตาจากพระองค์เท่านั้น จึงจะปกครองราชอาณาจักรได้ และต้องอยู่ใต้อำนาจของพระองค์ ทำตามพระประสงค์ของพระองค์
4.18.57
शक्यं दिवं चार्जयितुं वसुधां चापि शासितुम्।
त्वत्तोऽहं वधमाकांक्षन् वार्यमाणोऽपि तारया ॥ ४.१८.५७ ॥
ย่อมอาจพิชิตสวรรค์ และปกครองแผ่นดินได้ แต่ข้าพเจ้าปรารถนาความตายจากพระหัตถ์ของพระองค์ จึงดำเนินไปแม้ตารานั้นจะห้ามไว้
4.18.58
सुग्रीवेण सह भ्रात्रा द्वन्द्वयुद्धमुपागतः।
इत्युक्त्वा वानरो रामं विरराम हरीश्वरः ॥ ४.१८.५८ ॥
ข้าพเจ้ามาเพื่อต่อสู้แบบดวลกับสุครีพน้องชายของข้าพเจ้า เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว เจ้าแห่งวานรก็นิ่งเงียบอยู่เบื้องหน้าพระราม
4.18.59
स तमाश्वासयद् रामो वालिनं व्यक्तदर्शनम्।
साधुसम्मतया वाचा धर्मतत्त्वार्थयुक्तया ॥ ४.१८.५९ ॥
พระรามทรงปลอบโยนวาลินที่ปรากฏตัวให้เห็นอย่างชัดเจน ด้วยถ้อยคำที่ผู้ดีทั้งหลายเห็นชอบ และเต็มไปด้วยความจริงและความหมายของธรรม
4.18.60
न संतापस्त्वया कार्य एतदर्थं प्लवङ्गम।
न वयं भवता चिन्त्या नाप्यात्मा हरिसत्तम।
वयं भवद्विशेषेण धर्मतः कृतनिश्चयाः ॥ ४.१८.६० ॥
ข้าแต่วานร ท่านไม่ควรเศร้าโศกเพราะเรื่องนี้ ข้าแต่วานรผู้ประเสริฐ ท่านไม่ต้องกังวลถึงพวกเรา และไม่ต้องกังวลถึงตัวท่านเอง เพราะเพื่อท่านพวกเราได้ตัดสินใจอย่างมั่นคงโดยชอบด้วยธรรม
4.18.61
दण्ड्ये यः पातयेद् दण्डं दण्ड्यो यश्चापि दण्ड्यते।
कार्यकारणसिद्धार्थावुभौ तौ नावसीदतः ॥ ४.१८.६१ ॥
ผู้ที่ลงโทษแก่ผู้ควรถูกลงโทษ และผู้ที่ถูกลงโทษ ทั้งสองผู้ซึ่งการงานและเหตุของตนสำเร็จประโยชน์แล้ว ทั้งสองย่อมไม่จมลงในความเศร้าโศก
4.18.62
तद् भवान् दण्डसंयोगादस्माद् विगतकल्मषः।
गतः स्वां प्रकृतिं धर्म्यां दण्डदिष्टेन वर्त्मना ॥ ४.१८.६२ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านพ้นจากมลทินด้วยการผูกพันแห่งการลงโทษนี้ ได้กลับคืนสู่ธรรมชาติของตนซึ่งชอบด้วยธรรม ตามทางที่การลงโทษได้กำหนดไว้
4.18.63
त्यज शोकं च मोहं च भयं च हृदये स्थितम्।
त्वया विधानं हर्यग्र्य न शक्यमतिवर्तितुम् ॥ ४.१८.६३ ॥
จงละความโศก ความหลง และความกลัวที่ฝังอยู่ในใจเสีย ข้าแต่จ้าวแห่งหมู่ลิงผู้ประเสริฐ คำสั่งนี้ท่านไม่อาจละเมิดได้
4.18.64
यथा त्वय्यङ्गदो नित्यं वर्तते वानरेश्वर।
तथा वर्तेत सुग्रीवे मयि चापि न संशयः ॥ ४.१८.६४ ॥
ดังที่องคทะประพฤติต่อท่านอยู่เสมอ ข้าแต่จ้าวแห่งหมู่ลิง ฉันใด เขาก็จะประพฤติต่อสุครีพและต่อข้าพเจ้าเช่นนั้นเหมือนกัน ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัยเลย
4.18.65
स तस्य वाक्यं मधुरं महात्मनः
समाहितं धर्मपथानुवर्तितम्।
निशम्य रामस्य रणावमर्दिनो
वचः सुयुक्तं निजगाद वानरः ॥ ४.१८.६५ ॥
เมื่อวานรได้ฟังถ้อยคำอันไพเราะ สงบมั่นคง และดำเนินตามทางแห่งธรรมของพระรามผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ทำลายข้าศึกในสนามรบ วานรนั้นจึงกล่าวถ้อยคำที่เหมาะสมและมีเหตุผลดีออกมา
4.18.66
शराभितप्तेन विचेतसा मया
प्रभाषितस्त्वं यदजानता विभो।
इदं महेन्द्रोपमभीमविक्रम
प्रसादितस्त्वं क्षम मे नरेश्वर ॥ ४.१८.६६ ॥
ข้าแต่ท่านผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าถูกลูกศรเผาอยู่ จิตใจฟั่นเฟือนไป จึงได้กล่าววาจากับท่านโดยไม่รู้ ข้าแต่จ้าวแห่งมนุษย์ ผู้มีพลังกล้าหาญดุจพระอินทร์ ขอท่านโปรดทรงอภัยให้ข้าพเจ้าด้วยเถิด