वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.2.1
स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः।
त्रिकूटस्य तटे लंकां स्थितः स्वस्थो ददर्श ह ॥ ५.२.१ ॥
ते महाबली, अजेय सागर ओलांडून, त्रिकूटाच्या किनाऱ्यावर उभे राहून, स्वस्थ चित्ताने लंकेकडे पाहू लागले.
5.2.2
ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान्।
अभिवृष्टस्ततस्तत्र बभौ पुष्पमयो हरिः ॥ ५.२.२ ॥
मग झाडांनी सोडलेल्या पुष्पवृष्टीने न्हालेला तो वीर वानर तेथे फुलांनी भरलेला शोभू लागला.
5.2.3
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः।
अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति ॥ ५.२.३ ॥
तेजस्वी तो वानर शंभर योजने ओलांडूनही, उत्तम पराक्रमी असल्यामुळे धाप न लागता तेथे थकवा अनुभवत नव्हता.
5.2.4
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि।
किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम् ॥ ५.२.४ ॥
मी शेकडो योजने, अगदी पुष्कळही ओलांडू शकतो; मग सागराचा शंभर योजनांचा निश्चित अंत ओलांडणे काय कठीण?
5.2.5
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः।
जगाम वेगवाँल्लंकां लङ्घयित्वा महोदधिम् ॥ ५.२.५ ॥
तो वीरांमध्ये श्रेष्ठ आणि उड्या मारणाऱ्यांमध्येही उत्तम होता; वेगाने महासागर उडी मारून ओलांडून लंकेकडे गेला.
5.2.6
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च।
मधुमन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च ॥ ५.२.६ ॥
हिरवी गवताची कुरणे, गडद निळी सुगंधी वने आणि मधुर फळांनी भरलेल्या झाडांच्या मधून तो पुढे गेला.
5.2.7
शैलांश्च तरुसंछन्नान् वनराजीश्च पुष्पिताः।
अभिचक्राम तेजस्वी हनूमान् प्लवगर्षभः ॥ ५.२.७ ॥
वृक्षांनी आच्छादलेले पर्वत आणि फुललेल्या वनरांगा ओलांडून तेजस्वी हनुमान, वानरश्रेष्ठ, पुढे गेला.
5.2.8
स तस्मिन्नचले तिष्ठन् वनान्युपवनानि च।
स नगाग्रे स्थितां लंकां ददर्श पवनात्मजः ॥ ५.२.८ ॥
त्या पर्वतावर उभे राहून वनांकडे आणि उपवनांकडे पाहत पवनपुत्राने पर्वतशिखरावर वसलेली लंका पाहिली.
5.2.9
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।
प्रियालान् मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि ॥ ५.२.९ ॥
सरल, कर्णिकार, सुंदर फुललेले खजूर, प्रियाल, मुचुलिंद, कुटज आणि केतक वृक्षही (तेथे होते).
5.2.10
प्रियङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।
असनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान् ॥ ५.२.१० ॥
सुगंधाने भरलेले प्रियंगू, नीप, सप्तच्छद, असन, कोविदार आणि फुललेले करवीर वृक्षही (तेथे होते).
5.2.11
पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।
पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान् ॥ ५.२.११ ॥
फुलांच्या भाराने लगडलेले, कळ्यांनी भरलेले, पक्ष्यांनी भरलेले आणि वाऱ्याने डोलणारे माथे असलेले वृक्षही (तेथे होते).
5.2.12
हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्पलावृताः।
आक्रीडान् विविधान् रम्यान् विविधांश्च जलाशयान् ॥ ५.२.१२ ॥
हंस आणि कारंडवांनी भरलेल्या, कमळे व नीलकमळांनी झाकलेल्या विहिरी, विविध रमणीय क्रीडास्थळे आणि विविध जलाशय (तेथे होते).
5.2.13
संततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।
उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः ॥ ५.२.१३ ॥
वानरश्रेष्ठ हनुमानाने सर्व ऋतूंमध्ये फळे-फुले देणाऱ्या विविध वृक्षांनी व्यापलेली रमणीय उद्याने पाहिली.
5.2.14
समासाद्य च लक्ष्मीवाँल्लंकां रावणपालिताम्।
परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलंकृताम् ॥ ५.२.१४ ॥
तेजस्वी हनुमान रावणाने संरक्षित केलेल्या लंकेजवळ पोहोचले; जी कमळे व नीलकमळे असलेल्या खंदकांनी सुशोभित होती.
5.2.15
सीतापहरणात् तेन रावणेन सुरक्षिताम्।
समन्ताद् विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्वभिः ॥ ५.२.१५ ॥
सीतेच्या अपहरणामुळे रावणाने चांगले संरक्षित केलेली लंका; जिथे चारी बाजूंनी भयंकर धनुर्धर राक्षस फिरत होते.
5.2.16
काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।
गृहैश्च गिरिसंकाशैः शारदाम्बुदसंनिभैः ॥ ५.२.१६ ॥
सोन्याच्या तटबंदीने वेढलेली सुंदर महानगरी; तिची घरे पर्वत आणि शरद ऋतूतील ढगांसारखी होती.
5.2.17
पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।
अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजशोभिताम् ॥ ५.२.१७ ॥
पांढऱ्या, उंच मार्गांनी वेढलेली, शेकडो अट्टालिकांनी भरलेली आणि पताका-ध्वजांनी शोभणारी लंका.
5.2.18
तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्क्तिविराजितैः।
ददर्श हनुमाँल्लंकां देवो देवपुरीमिव ॥ ५.२.१८ ॥
सोन्याच्या दिव्य तोरणांनी व वेलींच्या रांगांनी शोभणारी लंका हनुमानाने पाहिली; ती जणू देवांची नगरी होती.
5.2.19
गिरिमूर्ध्नि स्थितां लंकां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः।
ददर्श स कपिः श्रीमान् पुरीमाकाशगामिव ॥ ५.२.१९ ॥
पर्वतशिखरावर स्थित असलेली, शुभ्र सुंदर भवनांनी युक्त अशी लंका त्या तेजस्वी वानराने पाहिली; आकाशात संचार करणाऱ्या नगरीसारखी ती दिसत होती.
5.2.20
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा।
प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान् कपिः ॥ ५.२.२० ॥
राक्षसराजाने रक्षिलेली, विश्वकर्म्याने निर्माण केलेली, आकाशात तरंगत असल्यासारखी ती लंका हनुमान या वानराने पाहिली.
5.2.21
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुवनाम्बराम्।
शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकावतंसकाम् ॥ ५.२.२१ ॥
तटबंद्या आणि प्राकार हीच जिची कटी; विशाल जलाशय आणि वने हेच जिचे वस्त्र; शतघ्नी आणि शूळ हेच जिच्या केसांचे टोक; अट्टालिका हेच जिचे अलंकार.
5.2.22
मनसेव कृतां लंकां निर्मितां विश्वकर्मणा।
द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः ॥ ५.२.२२ ॥
मनाने रचिल्यासारखी, विश्वकर्म्याने निर्मिलेली लंका पाहून, उत्तर द्वारी पोहोचून तो वानर विचार करू लागला.
5.2.23
कैलासनिलयप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम्।
ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः ॥ ५.२.२३ ॥
कैलास निवासासारखी, आकाशावर जणू चित्र काढत असल्यासारखी, आणि उंच उत्तम भवनांनी आकाश जणू धरून ठेवलेली अशी ती होती.
5.2.24
सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव।
अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा ॥ ५.२.२४ ॥
भयंकर राक्षसांनी भरलेली, नागांनी भरलेल्या भोगवतीसारखी; अचिंत्य, सुरेखपणे रचलेली, स्पष्ट, पूर्वी कुबेराने निवास केलेली.
5.2.25
दंष्ट्राभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः।
रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव ॥ ५.२.२५ ॥
दाढा असलेल्या, हाती शूल व पट्टिश घेतलेल्या अनेक शूर भयंकर राक्षसांनी रक्षिलेली, विषारी सर्पांनी भरलेल्या गुहेसारखी (लंका).
5.2.26
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः।
रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः ॥ ५.२.२६ ॥
त्या नगरीचे महान संरक्षण आणि समुद्र पाहून, तसेच भयंकर शत्रू रावणाचा विचार करून तो वानर चिंतन करू लागला.
5.2.27
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः।
नहि युद्धेन वै लंका शक्या जेतुं सुरैरपि ॥ ५.२.२७ ॥
येथे येऊनही वानर निरुपयोगी ठरतील; युद्धाने लंका देवांनाही जिंकता येणार नाही.
5.2.28
इमां त्वविषमां लंकां दुर्गां रावणपालिताम्।
प्राप्यापि सुमहाबाहुः किं करिष्यति राघवः ॥ ५.२.२८ ॥
रावणाने रक्षिलेल्या या दुर्गम, अगम्य लंकेपर्यंत पोहोचूनही महाबाहू राघव काय करील?
5.2.29
अवकाशो न साम्नस्तु राक्षसेष्वभिगम्यते।
न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते ॥ ५.२.२९ ॥
राक्षसांमध्ये साम-नीतीस संधी दिसत नाही; दान, भेद किंवा युद्धालाही संधी दिसत नाही.
5.2.30
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां तरस्विनाम्।
वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः ॥ ५.२.३० ॥
वेगवान वानरांची गती या चौघांवरच अवलंबून आहे: वालीचा पुत्र (अंगद), नील, मी आणि बुद्धिमान राजा (सुग्रीव).
5.2.31
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा।
तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम् ॥ ५.२.३१ ॥
वैदेही जिवंत आहे की नाही हे कळेपर्यंत, जनकाच्या कन्येला पाहून तिथेच मी विचार करीन.
5.2.32
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः।
गिरेः शृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदयं ततः ॥ ५.२.३२ ॥
नंतर त्या कपिकुंजराने क्षणभर विचार केला; पर्वतशिखरावर उभा राहून रामाच्या उत्कर्षाचा विचार केला.
5.2.33
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी।
प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः ॥ ५.२.३३ ॥
या रूपात क्रूर आणि बलवान राक्षसांनी रक्षिलेल्या राक्षसांच्या नगरीत प्रवेश करणे मला शक्य नाही.
5.2.34
महौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः।
वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता ॥ ५.२.३४ ॥
महाबली, महापराक्रमी आणि बलवान असे सर्व राक्षस, जानकीचा शोध घेताना माझ्याकडून फसवले जावेत.
5.2.35
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लंकापुरी मया।
प्राप्तकालं प्रवेष्टुं मे कृत्यं साधयितुं महत् ॥ ५.२.३५ ॥
रात्री, दिसणाऱ्या आणि न दिसणाऱ्या रूपात, लंकापुरीत प्रवेश करण्याची वेळ आली आहे; माझे महान कार्य पूर्ण करण्यासाठी.
5.2.36
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः।
हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः ॥ ५.२.३६ ॥
देव आणि असुरांनाही अजिंक्य अशी ती नगरी पाहून हनुमान वारंवार दीर्घ निश्वास टाकून विचार करू लागला.
5.2.37
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्।
अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना ॥ ५.२.३७ ॥
राक्षसराज दुरात्मा रावणाने न दिसलेल्या जनककन्या मैथिलीला मी कोणत्या उपायाने पाहू शकेन?
5.2.38
न विनश्येत् कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः।
एकामेकस्तु पश्येयं रहिते जनकात्मजाम् ॥ ५.२.३८ ॥
आत्मज्ञ रामाचे कार्य कसे नष्ट होणार नाही? एकांतात एकटाच मी जनककन्येला कसे पाहू शकेन?
5.2.39
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः।
विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा ॥ ५.२.३९ ॥
देश-कालाला विरोधी असलेली कार्ये नष्ट होतात; विव्हल दूताच्या हाती दिल्यास, सूर्योदयाच्या वेळी अंधारासारखी.
5.2.40
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते।
घातयन्तीह कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः ॥ ५.२.४० ॥
अर्थ-अनर्थांच्या मध्ये निश्चित बुद्धीलाही शोभा नसते. स्वतःला पंडित समजणारे दूत येथे कार्यांचा नाश करतात.
5.2.41
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत्।
लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न भवेद् वृथा ॥ ५.२.४१ ॥
कार्य कसे नष्ट होणार नाही, विव्हलता कशी येणार नाही? समुद्र-उल्लंघनही कसे व्यर्थ होणार नाही?
5.2.42
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः।
भवेद् व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः ॥ ५.२.४२ ॥
मला राक्षसांनी पाहिले तर आत्मज्ञ रामाचे हे कार्य व्यर्थ होईल; रावणाचा नाश इच्छिणाऱ्या त्याचा हेतूही व्यर्थ होईल.
5.2.43
नहि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः।
अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित् ॥ ५.२.४३ ॥
राक्षसांना न ओळखता कुठेही राहणे शक्य नाही; राक्षसरूपातही नाही, तर इतर कोणत्याही रूपात तर मुळीच नाही.
5.2.44
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम।
नह्यत्राविदितं किंचिद् रक्षसां भीमकर्मणाम् ॥ ५.२.४४ ॥
येथे वायूसुद्धा न ओळखला जाता संचार करणार नाही असे माझे मत आहे; भयंकर कर्मे करणाऱ्या राक्षसांपासून येथे काहीही लपून राहत नाही.
5.2.45
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः।
विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हास्यति ॥ ५.२.४५ ॥
मी येथे माझ्याच रूपात राहिलो तर माझा नाश होईल आणि माझ्या स्वामींचे कार्यही व्यर्थ जाईल.
5.2.46
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः।
लंकामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये ॥ ५.२.४६ ॥
म्हणून मी रात्री माझे रूप लहान करून राघवाचे कार्य सिद्ध करण्यासाठी लंकेत उतरेन.
5.2.47
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम्।
प्रविश्य भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम् ॥ ५.२.४७ ॥
रात्री रावणाच्या अतिदुर्गम नगरीत प्रवेश करून, त्याच्या सर्व महालांत शिरून मी जनकपुत्रीला पाहीन.
5.2.48
आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ ५.२.४८ ॥
तेव्हा तो वीर वैदेहीच्या दर्शनासाठी उत्सुक होऊन तिला पाहण्याची आकांक्षा बाळगू लागला.
5.2.49
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं संक्षिप्य मारुतिः।
वृषदंशकमात्रोऽथ बभूवाद्भुतदर्शनः ॥ ५.२.४९ ॥
सूर्य मावळून रात्र झाल्यावर मारुतीने आपले शरीर आक्रसून मांजराएवढे रूप धारण केले आणि तो अद्भुत दिसू लागला.
5.2.50
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्पत्य वीर्यवान्।
प्रविवेश पुरीं रम्यां प्रविभक्तमहापथाम् ॥ ५.२.५० ॥
संध्याकाळी पराक्रमी हनुमान झेप घेऊन सुंदर, मोठे मार्ग सुव्यवस्थित विभागलेल्या त्या नगरीत शिरला.
5.2.51
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनसंनिभैः।
शातकुम्भनिभैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम् ॥ ५.२.५१ ॥
ती नगरी प्रासादांच्या रांगांनी पसरलेली होती; तिचे खांब सोन्यासारखे आणि जाळ्या शुद्ध सोन्यासारख्या होत्या; जणू गंधर्वनगरी.
5.2.52
सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम्।
तलैः स्फटिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः ॥ ५.२.५२ ॥
त्याने ती महानगरी पाहिली; तिथे सात आणि आठ मजली इमारती होत्या; स्फटिकाने जडलेले आणि सोन्याने सजवलेले मजले होते.
5.2.53
वैदूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः।
तैस्तैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम् ॥ ५.२.५३ ॥
वैडूर्य मण्यांनी चित्रित आणि मोत्यांच्या जाळ्यांनी सजवलेली ती भवने येथील राक्षसांची निवासस्थाने म्हणून झळकत होती.
5.2.54
काञ्चनानि विचित्राणि तोरणानि च रक्षसाम्।
लंकामुद्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम् ॥ ५.२.५४ ॥
राक्षसांची विचित्र सोन्याची तोरणे सर्व बाजूंनी सजवलेल्या लंकेला प्रकाशमान करत होती.
5.2.55
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्ट्वा लंकां महाकपिः।
आसीद् विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः ॥ ५.२.५५ ॥
अचिंत्य आणि अद्भुत आकाराच्या लंकेला पाहून महाकपी विषण्ण आणि हर्षित झाले; वैदेहीच्या दर्शनासाठी उत्सुक झाले.
5.2.56
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं
महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम्।
यशस्विनीं रावणबाहुपालितां
क्षपाचरैर्भीमबलैः सुपालिताम् ॥ ५.२.५६ ॥
पांढऱ्या, उंच विमानांच्या माळेने शोभणारी, मौल्यवान सोन्याच्या जाळीच्या तोरणांनी युक्त, यशस्विनी, रावणाच्या बाहूंनी रक्षिलेली, भयंकर बलाच्या निशाचरांनी उत्तम रक्षिलेली अशी ती लंका त्यांनी पाहिली.
5.2.57
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वं-
स्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्।
ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोका-
नुत्तिष्ठतेऽनेकसहस्ररश्मिः ॥ ५.२.५७ ॥
रावणाचा मंत्री असल्याप्रमाणे, ताऱ्यांच्या समूहामध्ये विराजमान चंद्रही चांदण्याचा चांदवा सर्व लोकांवर पसरवत उगवत आहे; तो हजारो किरणांचा आहे.
5.2.58
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण-
मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम्।
ददर्श चन्द्रं स कपिप्रवीरः
पोप्लूयमानं सरसीव हंसम् ॥ ५.२.५८ ॥
शंखासारखी प्रभा असलेला, दूध आणि कमळदांड्याच्या रंगाचा, उगवत असलेला आणि तेजाने झळकणारा चंद्र त्या कपिप्रवीराने पाहिला; तो सरोवरात पोहणाऱ्या हंसासारखा दिसत होता.