वाल्मीकि रामायण · सर्ग 5.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.9.1
तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विमलमायतम्।
ददर्श भवनश्रेष्ठं हनुमान् मारुतात्मजः ॥ ५.९.१ ॥
वायुपुत्र हनुमानाने त्या श्रेष्ठ निवासांमध्ये निर्मळ आणि विस्तीर्ण, भवनांत श्रेष्ठ असे एक भवन पाहिले.
5.9.2
अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं महत्।
भवनं राक्षसेन्द्रस्य बहुप्रासादसंकुलम् ॥ ५.९.२ ॥
त्या राक्षसराजाचे विशाल भवन अर्धा योजन रुंद आणि एक योजन लांब होते, आणि अनेक प्रासादांनी भरलेले होते.
5.9.3
मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम्।
सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः ॥ ५.९.३ ॥
विशाल नेत्रांची वैदेही सीता शोधत, शत्रुसंहारक हनुमान सर्वत्र फिरू लागले.
5.9.4
उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्।
आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम् ॥ ५.९.४ ॥
राक्षसांचे उत्तम निवासस्थान पाहत, तेजस्वी हनुमान राक्षसराजाच्या निवासस्थानी पोहोचले.
5.9.5
चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च।
परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः ॥ ५.९.५ ॥
चार आणि तीन सुळे असलेल्या हत्तींनी ते वेढलेले होते; ते अरुंद नव्हते, उगारलेल्या शस्त्रधारी रक्षकांनी त्याचे रक्षण केले जात होते.
5.9.6
राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्।
आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम् ॥ ५.९.६ ॥
रावणाचे ते निवासस्थान राक्षसींनी व पत्नींनी भरलेले होते; बळजबरीने आणलेल्या राजकन्यांनी वेढलेले होते.
5.9.7
तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिंगिलझषाकुलम्।
वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम् ॥ ५.९.७ ॥
ते मगरी, मकर यांनी भरलेले होते; तिमिंगिल व झष माशांनी व्याप्त होते; वाऱ्याच्या वेगाने हलवलेले, नागांनी ढवळलेल्या समुद्रासारखे होते.
5.9.8
या हि वैश्रवणे लक्ष्मीर्या चन्द्रे हरिवाहने।
सा रावणगृहे रम्या नित्यमेवानपायिनी ॥ ५.९.८ ॥
कुबेराकडील जी लक्ष्मी, चंद्रातील जी लक्ष्मी, हरिवाहन इंद्रातील जी लक्ष्मी—तीच लक्ष्मी रावणाच्या गृही सदैव सुंदर रूपाने वास करते आणि कधीही दूर जात नाही.
5.9.9
या च राज्ञः कुबेरस्य यमस्य वरुणस्य च।
तादृशी तद्विशिष्टा वा ऋद्धी रक्षोगृहेष्विह ॥ ५.९.९ ॥
राजे कुबेर, यम आणि वरुण यांच्याकडील जे ऐश्वर्य, तसेच किंवा त्याहूनही श्रेष्ठ ऐश्वर्य येथे राक्षसांच्या गृहांमध्ये आहे.
5.9.10
तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थवेश्म चान्यत् सुनिर्मितम्।
बहुनिर्यूहसंयुक्तं ददर्श पवनात्मजः ॥ ५.९.१० ॥
त्या महालाच्या मध्यभागी आणखी एक सुबक बांधलेले गृह होते; ते अनेक गॅलऱ्यांनी युक्त होते. पवनपुत्राने ते पाहिले.
5.9.11
ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद् विश्वकर्मणा।
विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम् ॥ ५.९.११ ॥
ब्रह्मदेवासाठी विश्वकर्म्याने स्वर्गात निर्माण केलेले पुष्पक नावाचे दिव्य विमान; ते सर्व रत्नांनी अलंकृत होते.
5.9.12
परेण तपसा लेभे यत् कुबेरः पितामहात्।
कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद् राक्षसेश्वरः ॥ ५.९.१२ ॥
कुबेराने परम तपाने पितामह ब्रह्मदेवांकडून जे मिळवले, तेच राक्षसेश्वराने कुबेराला बळाने जिंकून मिळवले.
5.9.13
ईहामृगसमायुक्तैः कार्तस्वरहिरण्मयैः।
सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया ॥ ५.९.१३ ॥
लांडग्यांच्या आकृतींनी सजलेले, सोन्याने व सुवर्णाने घडवलेले, सुरेख कोरलेल्या खांबांनी युक्त, जणू आपल्या शोभेने प्रकाशमान असे ते होते.
5.9.14
मेरुमन्दरसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्।
कूटागारैः शुभागारैः सर्वतः समलंकृतम् ॥ ५.९.१४ ॥
मेरू व मंदर पर्वतांसारखे, आकाशाला स्पर्श करणारे शिखरयुक्त गृह व शुभ महालांनी सर्वत्र सुशोभित.
5.9.15
ज्वलनार्कप्रतीकाशैः सुकृतं विश्वकर्मणा।
हेमसोपानयुक्तं च चारुप्रवरवेदिकम् ॥ ५.९.१५ ॥
प्रज्वलित अग्नी व सूर्यासारखे तेजस्वी, विश्वकर्म्याने सुरेख घडवलेले, सोन्याच्या पायऱ्या व सुंदर श्रेष्ठ वेदिका असलेले.
5.9.16
जालवातायनैर्युक्तं काञ्चनैः स्फाटिकैरपि।
इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम् ॥ ५.९.१६ ॥
जाळीदार झरोके असलेले, सोन्याचे व स्फटिकाचे, इंद्रनील व महानील मण्यांच्या श्रेष्ठ वेदिका असलेले.
5.9.17
विद्रुमेण विचित्रेण मणिभिश्च महाधनैः।
निस्तुलाभिश्च मुक्ताभिस्तलेनाभिविराजितम् ॥ ५.९.१७ ॥
विचित्र प्रवाळ, मौल्यवान मणी व अतुलनीय मोत्यांनी तळ झळाळून सुशोभित.
5.9.18
चन्दनेन च रक्तेन तपनीयनिभेन च।
सुपुण्यगन्धिना युक्तमादित्यतरुणोपमम् ॥ ५.९.१८ ॥
लाल चंदन व सोन्यासारख्या रंगाने, उत्तम सुगंधाने युक्त, उगवत्या तरुण सूर्यासारखे.
5.9.19
कूटागारैर्वराकारैर्विविधैः समलंकृतम्।
विमानं पुष्पकं दिव्यमारुरोह महाकपिः।
तत्रस्थः सर्वतो गन्धं पानभक्ष्यान्नसम्भवम् ॥ ५.९.१९ ॥
विविध प्रकारच्या सुंदर आकारांच्या शिखरयुक्त महालांनी सुशोभित दिव्य पुष्पक विमानावर महाकपी हनुमान चढले. तिथे उभे राहून सर्वत्र पेये, भक्ष्य व अन्न यांपासून उठणारा सुगंध त्यांनी हुंगला.
5.9.20
दिव्यं सम्मूर्च्छितं जिघ्रन् रूपवन्तमिवानिलम्।
स गन्धस्तं महासत्त्वं बन्धुर्बन्धुमिवोत्तमम् ॥ ५.९.२० ॥
दिव्य, सर्वत्र पसरलेला तो सुगंध हुंगत ते जणू मूर्तिमंत वायूच वाटले. तो गंध त्या महासत्त्व हनुमंताला, उत्तम बंधू आपल्या बंधूला वेढतो तसा वेढून राहिला.
5.9.21
इत एहीत्युवाचेव तत्र यत्र स रावणः।
ततस्तां प्रस्थितः शालां ददर्श महतीं शिवाम् ॥ ५.९.२१ ॥
"इथे ये" असे जणू म्हणत तो गंध त्यांना रावण जिथे होता तिथे घेऊन गेला. तेव्हा तिकडे निघालेल्या त्यांनी एक विशाल, शुभ असा शाला पाहिला.
5.9.22
रावणस्य महाकान्तां कान्तामिव वरस्त्रियम्।
मणिसोपानविकृतां हेमजालविराजिताम् ॥ ५.९.२२ ॥
रावणाचा तो अत्यंत सुंदर शाला, उत्तम स्त्रीप्रमाणे मोहक होता; मण्यांच्या पायऱ्यांनी सजलेला आणि सोन्याच्या जाळ्यांनी झळकणारा.
5.9.23
स्फाटिकैरावृततलां दन्तान्तरितरूपिकाम्।
मुक्तावज्रप्रवालैश्च रूप्यचामीकरैरपि ॥ ५.९.२३ ॥
तिची जमीन स्फटिकाने आच्छादलेली होती; दातांमध्ये जडवलेल्या आकृती तिच्यावर होत्या; मोती, हिरे, प्रवाळ आणि रूपे-सोने यांनीही ती सजलेली होती.
5.9.24
विभूषितां मणिस्तम्भैः सुबहुस्तम्भभूषिताम्।
समैर्ऋजुभिरत्युच्चैः समन्तात् सुविभूषितैः ॥ ५.९.२४ ॥
ती मण्यांच्या खांबांनी शोभलेली आणि अनेक सुंदर खांबांनी अलंकृत होती; समान, सरळ, अत्यंत उंच, सर्व बाजूंनी सुंदर सजवलेल्या खांबांनी ती झळकत होती.
5.9.25
स्तम्भैः पक्षैरिवात्युच्चैर्दिवं सम्प्रस्थितामिव।
महत्या कुथयाऽऽस्तीर्णां पृथिवीलक्षणाङ्कया ॥ ५.९.२५ ॥
खांबांनी, जणू पंखांनी अत्यंत उंच, जणू स्वर्गाकडे निघालेले, पृथ्वीच्या चिन्हांनी अंकित अशा मोठ्या अंथरुणाने पसरलेले.
5.9.26
पृथिवीमिव विस्तीर्णां सराष्ट्रगृहशालिनीम्।
नादितां मत्तविहगैर्दिव्यगन्धाधिवासिताम् ॥ ५.९.२६ ॥
पृथ्वीप्रमाणे विस्तीर्ण, राष्ट्र आणि गृहांनी समृद्ध, मत्त पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने दुमदुमलेले, दिव्य सुगंधाने सुवासित.
5.9.27
परर्घ्यास्तरणोपेतां रक्षोऽधिपनिषेविताम्।
धूम्रामगुरुधूपेन विमलां हंसपाण्डुराम् ॥ ५.९.२७ ॥
अत्यंत मौल्यवान अंथरुणांनी युक्त, राक्षसाधिपतीने सेवित, अगरु धूपाने धुरकट, निर्मल व हंसासारखे पांढरे.
5.9.28
पत्रपुष्पोपहारेण कल्माषीमिव सुप्रभाम्।
मनसो मोदजननीं वर्णस्यापि प्रसाधिनीम् ॥ ५.९.२८ ॥
पाने व फुलांच्या अर्पणाने चित्रविचित्र, अत्यंत प्रभायुक्त, मनाला आनंद देणारी, सौंदर्यालाही सजविणारी.
5.9.29
तां शोकनाशिनीं दिव्यां श्रियः संजननीमिव।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थैस्तु पञ्च पञ्चभिरुत्तमैः ॥ ५.९.२९ ॥
ती शोकनाशिनी, दिव्य, जणू श्रीला जन्म देणारी, त्या ठिकाणी पाच इंद्रियांना पाच उत्तम इंद्रियविषयांनी.
5.9.30
तर्पयामास मातेव तदा रावणपालिता।
स्वर्गोऽयं देवलोकोऽयमिन्द्रस्यापि पुरी भवेत्।
सिद्धिर्वेयं परा हि स्यादित्यमन्यत मारुतिः ॥ ५.९.३० ॥
तेव्हा रावणाने पाळलेली ती भूमी आईप्रमाणे तृप्त करीत होती. "हा स्वर्ग, हा देवलोक, ही इंद्राचीही नगरी असू शकेल, किंवा हीच परम सिद्धी असेल" असे मारुतीने मानले.
5.9.31
प्रध्यायत इवापश्यत् प्रदीपांस्तत्र काञ्चनान्।
धूर्तानिव महाधूर्तैर्देवनेन पराजितान् ॥ ५.९.३१ ॥
चिंतनात बुडालेल्या माणसाप्रमाणे त्यांनी तेथे सोन्याचे दिवे पाहिले; महाधूर्तांकडून जुगारात हरलेल्या धूर्तांसारखे ते दिसत होते.
5.9.32
दीपानां च प्रकाशेन तेजसा रावणस्य च।
अर्चिर्भिर्भूषणानां च प्रदीप्तेत्यभ्यमन्यत ॥ ५.९.३२ ॥
दिव्यांच्या प्रकाशाने, रावणाच्या तेजाने आणि अलंकारांच्या ज्योतींनी ते उजळले आहे असे त्यांनी मानले.
5.9.33
ततोऽपश्यत् कुथासीनं नानावर्णाम्बरस्रजम्।
सहस्रं वरनारीणां नानावेषबिभूषितम् ॥ ५.९.३३ ॥
मग्न विविध रंगांची वस्त्रे व माळा घातलेल्या, नानाविध वेषांनी सजलेल्या, आसनांवर बसलेल्या हजार श्रेष्ठ स्त्रिया त्यांनी पाहिल्या.
5.9.34
परिवृत्तेऽर्धरात्रे तु पाननिद्रावशंगतम्।
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ प्रसुप्तं बलवत् तदा ॥ ५.९.३४ ॥
मध्यरात्र उलटल्यावर, मद्य व निद्रेच्या आधीन होऊन, रात्रीचा खेळ थांबवून त्या गाढ झोपल्या.
5.9.35
तत् प्रसुप्तं विरुरुचे निःशब्दान्तरभूषितम्।
निःशब्दहंसभ्रमरं यथा पद्मवनं महत् ॥ ५.९.३५ ॥
ती झोपलेली मंडळी, शांत हंस व भ्रमरांनी भरलेल्या मोठ्या कमळवनासारखी, मधून मधून शांततेने सजलेली, चमकत होती.
5.9.36
तासां संवृतदान्तानि मीलिताक्षीणि मारुतिः।
अपश्यत् पद्मगन्धीनि वदनानि सुयोषिताम् ॥ ५.९.३६ ॥
त्या सुंदर स्त्रियांचे चेहरे मारुतीने पाहिले; दात मिटलेले, डोळे मिटलेले, कमळाच्या सुगंधाचे.
5.9.37
प्रबुद्धानीव पद्मानि तासां भूत्वा क्षपाक्षये।
पुनः संवृतपत्राणि रात्राविव बभुस्तदा ॥ ५.९.३७ ॥
रात्रीच्या शेवटी उमललेली कमळे पुन्हा रात्री पाकळ्या मिटलेली दिसावीत तसे, तेव्हा त्या दिसल्या.
5.9.38
इमानि मुखपद्मानि नियतं मत्तषट्पदाः।
अम्बुजानीव फुल्लानि प्रार्थयन्ति पुनः पुनः ॥ ५.९.३८ ॥
ही निश्चितच मुखकमळे आहेत; उमललेल्या कमळांना मत्त भुंगे जसे पुन्हा पुन्हा इच्छितात, तसे ते यांना पुन्हा पुन्हा इच्छितात.
5.9.39
मेने हि गुणतस्तानि समानि सलिलोद्भवैः ॥ ५.९.३९ ॥
गुणांनी ही पाण्यात जन्मलेल्या कमळांसारखीच आहेत, असे त्याने मानले.
5.9.40
सा तस्य शुशुभे शाला ताभिः स्त्रीभिर्विराजिता।
शरदीव प्रसन्ना द्यौस्ताराभिरभिशोभिता ॥ ५.९.४० ॥
ती सभागृह त्या स्त्रियांनी सुशोभित होऊन शोभले; शरद ऋतूतील प्रसन्न आकाश ताऱ्यांनी शोभावे तसे.
5.9.41
स च ताभिः परिवृतः शुशुभे राक्षसाधिपः।
यथा ह्युडुपतिः श्रीमांस्ताराभिरिव संवृतः ॥ ५.९.४१ ॥
तो राक्षसाधिपती त्या स्त्रियांनी वेढलेला असा शोभला, जसा ताऱ्यांनी वेढलेला तेजस्वी चंद्र शोभतो.
5.9.42
याश्च्यवन्तेऽम्बरात् ताराः पुण्यशेषसमावृताः।
इमास्ताः संगताः कृत्स्ना इति मेने हरिस्तदा ॥ ५.९.४२ ॥
पुण्याच्या शेषाने वेढलेले आणि आकाशातून खाली पडणारे तारे हेच आहेत, हे सर्व येथे एकत्र जमले आहेत, असे तेव्हा हरीने मानले.
5.9.43
ताराणामिव सुव्यक्तं महतीनां शुभार्चिषाम्।
प्रभावर्णप्रसादाश्च विरेजुस्तत्र योषिताम् ॥ ५.९.४३ ॥
तेथे त्या स्त्रियांची प्रभा, वर्ण आणि प्रसन्नता महान शुभ तेजाच्या ताऱ्यांप्रमाणे स्पष्ट चमकत होती.
5.9.44
व्यावृत्तकचपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः।
पानव्यायामकालेषु निद्रोपहतचेतसः ॥ ५.९.४४ ॥
पान आणि व्यायामाच्या वेळेनंतर झोपेने मन गुंगलेल्या त्या स्त्रियांचे केस विस्कटलेले होते, हार आणि उत्तम अलंकार विखुरलेले होते.
5.9.45
व्यावृत्ततिलकाः काश्चित् काश्चिदुदभ्रान्तनूपुराः।
पार्श्वे गलितहाराश्च काश्चित् परमयोषितः ॥ ५.९.४५ ॥
कुणाचा टिळा विस्कटला होता, कुणाचे पैंजण सैल होऊन इकडेतिकडे गेले होते, कुणाचे हार शेजारी घसरले होते — त्या उत्तम स्त्रिया.
5.9.46
मुक्ताहारवृताश्चान्याः काश्चित् प्रस्रस्तवाससः।
व्याविद्धरशनादामाः किशोर्य इव वाहिताः ॥ ५.९.४६ ॥
कुणी मोत्यांच्या हारांनी झाकलेल्या होत्या, कुणाची वस्त्रे सैल झाली होती, कुणाच्या कमरपट्ट्याच्या दोर्‍या गुंतल्या होत्या — जणू वाहून नेलेल्या तरुणी.
5.9.47
अकुण्डलधराश्चान्या विच्छिन्नमृदितस्रजः।
गजेन्द्रमृदिताः फुल्ला लता इव महावने ॥ ५.९.४७ ॥
कुणाच्या कानात कुंडले नव्हती, कुणाच्या फुलांच्या माळा तुटून चुरडल्या होत्या — महावनात गजराजाने तुडवलेल्या फुललेल्या वेलींप्रमाणे.
5.9.48
चन्द्रांशुकिरणाभाश्च हाराः कासांचिदुद्गताः।
हंसा इव बभुः सुप्ताः स्तनमध्येषु योषिताम् ॥ ५.९.४८ ॥
कुणाचे चंद्रकिरणांसारखे तेजस्वी हार स्त्रियांच्या स्तनांमध्ये झोपलेल्या हंसांप्रमाणे उठून चमकत होते.
5.9.49
अपरासां च वैदूर्याः कादम्बा इव पक्षिणः।
हेमसूत्राणि चान्यासां चक्रवाका इवाभवन् ॥ ५.९.४९ ॥
इतरांचे वैडूर्य कादंब पक्ष्यांसारखे, आणि इतरांच्या सोन्याच्या दोऱ्या चक्रवाक पक्ष्यांसारख्या झाल्या.
5.9.50
हंसकारण्डवोपेताश्चक्रवाकोपशोभिताः।
आपगा इव ता रेजुर्जघनैः पुलिनैरिव ॥ ५.९.५० ॥
हंस व कारंडव पक्ष्यांनी युक्त, चक्रवाकांनी शोभणाऱ्या नद्यांप्रमाणे त्या स्त्रिया चमकत होत्या; त्यांचे नितंब वाळूच्या काठांसारखे होते.
5.9.51
किङ्किणीजालसंकाशास्ता हेमविपुलाम्बुजाः।
भावग्राहा यशस्तीराः सुप्ता नद्य इवाबभुः ॥ ५.९.५१ ॥
लहान घंटांच्या जाळ्यासारख्या, मोठ्या सोन्याच्या कमळांनी युक्त, मन मोहणाऱ्या, कीर्तीचे काठ असलेल्या झोपलेल्या नद्यांप्रमाणे त्या शोभत होत्या.
5.9.52
मृदुष्वंगेषु कासांचित् कुचाग्रेषु च संस्थिताः।
बभूवुर्भूषणानीव शुभा भूषणराजयः ॥ ५.९.५२ ॥
काहींच्या मृदू अवयवांवर आणि स्तनांग्रांवर ठेवलेल्या सुंदर अलंकारांच्या रांगा जणू स्वतःच अलंकार बनल्या.
5.9.53
अंशुकान्ताश्च कासांचिन्मुखमारुतकम्पिताः।
उपर्युपरि वक्त्राणां व्याधूयन्ते पुनः पुनः ॥ ५.९.५३ ॥
काहींच्या वस्त्रांची टोके मुखाच्या वाऱ्याने हलून त्यांच्या मुखांवर वारंवार फडफडत होती.
5.9.54
ताः पताका इवोद्धूताः पत्नीनां रुचिरप्रभाः।
नानावर्णसुवर्णानां वक्त्रमूलेषु रेजिरे ॥ ५.९.५४ ॥
पत्नींच्या पताकांप्रमाणे फडफडणारी, सुंदर तेजाची, विविध रंगांची सोनेरी वस्त्रे त्यांच्या मुखांच्या मुळाशी चमकत होती.
5.9.55
ववल्गुश्चात्र कासांचित् कुण्डलानि शुभार्चिषाम्।
मुखमारुतसंकम्पैर्मन्दं मन्दं च योषिताम् ॥ ५.९.५५ ॥
त्या स्त्रियांपैकी काहींची शुभ तेजाची कुंडले त्यांच्या मुखातील वाऱ्याच्या कंपनाने हळूहळू डोलू लागली.
5.9.56
शर्करासवगन्धः स प्रकृत्या सुरभिः सुखः।
तासां वदननिःश्वासः सिषेवे रावणं तदा ॥ ५.९.५६ ॥
त्यांच्या मुखातील श्वास, स्वभावतः शर्करामद्याच्या गंधाचा, सुगंधी आणि सुखद होता; तेव्हा तो रावणाची सेवा करू लागला.
5.9.57
रावणाननशंकाश्च काश्चिद् रावणयोषितः।
मुखानि च सपत्नीनामुपाजिघ्रन् पुनः पुनः ॥ ५.९.५७ ॥
रावणाचे मुख समजून रावणाच्या काही स्त्रिया सवतींची तोंडे वारंवार हुंगू लागल्या.
5.9.58
अत्यर्थं सक्तमनसो रावणे ता वरस्त्रियः।
अस्वतन्त्राः सपत्नीनां प्रियमेवाचरंस्तदा ॥ ५.९.५८ ॥
रावणावर अत्यंत मन जडलेल्या त्या श्रेष्ठ स्त्रिया, स्वतंत्र न राहता, तेव्हा सवतींना प्रिय तेच करू लागल्या.
5.9.59
बाहूनुपनिधायान्याः पारिहार्यविभूषितान्।
अंशुकानि च रम्याणि प्रमदास्तत्र शिश्यिरे ॥ ५.९.५९ ॥
इतर स्त्रिया अलंकारांनी शोभलेले बाहू ठेवून, सुंदर वस्त्रांसह तेथेच निजल्या.
5.9.60
अन्या वक्षसि चान्यस्यास्तस्याः काचित् पुनर्भुजम्।
अपरा त्वङ्कमन्यस्यास्तस्याश्चाप्यपरा कुचौ ॥ ५.९.६० ॥
एक दुसरीच्या छातीवर, कोणी तिच्या बाहूवर, दुसरी कोणाच्या मांडीवर, आणि कोणी तिच्या स्तनांवर होती.
5.9.61
ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठमन्योन्यस्य समाश्रिताः।
परस्परनिविष्टांग्यो मदस्नेहवशानुगाः ॥ ५.९.६१ ॥
त्या एकमेकींच्या मांड्या, कुशी, कंबर आणि पाठीवर विसावल्या होत्या; एकीच्या अवयवांवर दुसरीचे अवयव ठेवलेले होते; मद आणि स्नेहाच्या वशात होत्या.
5.9.62
अन्योन्यस्यांगसंस्पर्शात् प्रीयमाणाः सुमध्यमाः।
एकीकृतभुजाः सर्वाः सुषुपुस्तत्र योषितः ॥ ५.९.६२ ॥
एकमेकींच्या अंगस्पर्शाने आनंदलेल्या त्या सुंदर कमरेच्या सर्व स्त्रिया हात एकमेकांत गुंफून तिथेच गाढ झोपल्या.
5.9.63
अन्योन्यभुजसूत्रेण स्त्रीमाला ग्रथिता हि सा।
मालेव ग्रथिता सूत्रे शुशुभे मत्तषट्पदा ॥ ५.९.६३ ॥
एकमेकींच्या बाहूंच्या धाग्याने त्या स्त्रियांची माळ ओवलेली होती; धाग्यात ओवलेली माळ मत्त भ्रमरांनी जशी शोभते, तशी ती शोभत होती.
5.9.64
लतानां माधवे मासि फुल्लानां वायुसेवनात्।
अन्योन्यमालाग्रथितं संसक्तकुसुमोच्चयम् ॥ ५.९.६४ ॥
वसंत माधव महिन्यात वाऱ्याच्या स्पर्शाने फुललेल्या लतांचा, एकमेकांत गुंफलेल्या माळेसारखा आणि चिकटलेल्या फुलांच्या राशीसारखा.
5.9.65
प्रतिवेष्टितसुस्कन्धमन्योन्यभ्रमराकुलम्।
आसीद् वनमिवोद्धूतं स्त्रीवनं रावणस्य तत् ॥ ५.९.६५ ॥
एकमेकींचे सुंदर खांदे वेढलेले, एकीवर दुसरीभोवती भ्रमरांनी भरलेले ते रावणाचे स्त्रीवन वाऱ्याने हलवलेल्या वनासारखे होते.
5.9.66
उचितेष्वपि सुव्यक्तं न तासां योषितां तदा।
विवेकः शक्य आधातुं भूषणांगाम्बरस्रजाम् ॥ ५.९.६६ ॥
त्या वेळी त्या स्त्रिया योग्य ठिकाणी असूनही, अलंकार, अवयव, वस्त्रे आणि माळा यांच्यात स्पष्ट भेद करणे शक्य नव्हते.
5.9.67
रावणे सुखसंविष्टे ताः स्त्रियो विविधप्रभाः।
ज्वलन्तः काञ्चना दीपाः प्रेक्षन्तो निमिषा इव ॥ ५.९.६७ ॥
रावण सुखाने निजलेला असताना, विविध तेजाच्या त्या स्त्रिया जळणाऱ्या सोनेरी दिव्यांसारख्या, पापणी न लवता पाहत होत्या.
5.9.68
राजर्षिविप्रदैत्यानां गन्धर्वाणां च योषितः।
रक्षसां चाभवन् कन्यास्तस्य कामवशंगताः ॥ ५.९.६८ ॥
राजर्षी, ब्राह्मण, दैत्य आणि गंधर्व यांच्या स्त्रिया आणि राक्षसांच्या कन्या देखील त्याच्या कामाच्या अधीन झाल्या होत्या.
5.9.69
युद्धकामेन ताः सर्वा रावणेन हृताः स्त्रियः।
समदा मदनेनैव मोहिताः काश्चिदागताः ॥ ५.९.६९ ॥
युद्धाची इच्छा असलेल्या रावणाने हरण करून आणलेल्या त्या सर्व स्त्रिया; काही मद व काम यांनी मोहित होऊन स्वतःहून आल्या होत्या.
5.9.70
न तत्र काश्चित् प्रमदाः प्रसह्य
वीर्योपपन्नेन गुणेन लब्धाः।
न चान्यकामापि न चान्यपूर्वा
विना वरार्हां जनकात्मजां तु ॥ ५.९.७० ॥
तेथे बळाने, शौर्याने वा गुणाने मिळवलेली एकही स्त्री नव्हती; दुसऱ्याची इच्छा करणारी किंवा पूर्वी दुसऱ्याची पत्नी असलेली नव्हती—श्रेष्ठ सन्मानास पात्र जनकपुत्री सोडून.
5.9.71
न चाकुलीना न च हीनरूपा
नादक्षिणा नानुपचारयुक्ता।
भार्याभवत् तस्य न हीनसत्त्वा
न चापि कान्तस्य न कामनीया ॥ ५.९.७१ ॥
ती कुलहीन नव्हती, रूपहीन नव्हती; उदारतारहित नव्हती, योग्य आदरातिथ्यरहित नव्हती; ती दुर्बल मनाची नव्हती, प्रियकराला इच्छनीय नसलेली नव्हती—अशी स्त्री त्याची भार्या झाली होती.
5.9.72
बभूव बुद्धिस्तु हरीश्वरस्य
यदीदृशी राघवधर्मपत्नी।
इमा महाराक्षसराजभार्याः
सुजातमस्येति हि साधुबुद्धेः ॥ ५.९.७२ ॥
वानरेश्वराच्या मनात असा विचार आला—अशी स्त्री राघवाची धर्मपत्नी असती, आणि या महाराक्षसराजाच्या भार्या त्याच्या असत्या तर ते शुभ झाले असते—सद्बुद्धीच्या माणसाचा हा विचार होता.
5.9.73
पुनश्च सोऽचिन्तयदात्तरूपो
ध्रुवं विशिष्टा गुणतो हि सीता।
अथायमस्यां कृतवान् महात्मा
लंकेश्वरः कष्टमनार्यकर्म ॥ ५.९.७३ ॥
तो उदात्तरूप पुन्हा विचार करू लागला: गुणांनी सीता निश्चितच विशिष्ट आहे. आणि लंकेचा स्वामी हा महात्मा तिच्याविषयी अनार्य कृत्य करून बसला आहे; हे दुःखदायक आहे.