વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस्तदा।
सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.१०७.१ ॥
ત્યારે રામ અને રાવણ વચ્ચે સર્વ લોકોને ભય પમાડનારું, અતિ ક્રૂર, મહાન દ્વંદ્વયુદ્ધ શરૂ થયું.
6.107.2
ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद्बलम्।
प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समवर्तत ॥ ६.१०७.२ ॥
ત્યારે રાક્ષસ સૈન્ય અને વાનરોનું મહાન બળ, શસ્ત્રો ઉપાડીને, નિશ્ચલ થઈ ઊભું રહ્યું.
6.107.3
सम्प्रयुद्धौ तु तौ दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ।
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयमागताः ॥ ६.१०७.३ ॥
યુદ્ધમાં રોકાયેલા તે બળવાન નર અને રાક્ષસને જોઈ સૌનાં હૃદય વિચલિત થયાં અને તેઓ અત્યંત વિસ્મયમાં પડ્યા.
6.107.4
नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः।
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजग्मुः परस्परम् ॥ ६.१०७.४ ॥
વિવિધ શસ્ત્રો હાથમાં લઈ, વિસ્મિત મનથી તેઓ ઊભા રહ્યા; યુદ્ધ જોતાં તેઓ એકબીજાની પાસે ગયા નહીં.
6.107.5
रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्।
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रमिवाबभौ ॥ ६.१०७.५ ॥
રાક્ષસો રાવણને અને વાનરો રાઘવને જોતા, વિસ્મિત નેત્રોવાળું સૈન્ય ચિત્ર જેવું શોભી ઊઠ્યું.
6.107.6
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ।
कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते ह्यभीतवत् ॥ ६.१०७.६ ॥
ત્યાંના અપશુકન જોઈને પણ રાઘવ અને રાવણ દૃઢ નિશ્ચય અને સ્થિર ક્રોધ સાથે નિર્ભય થઈને યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.
6.107.7
जेतव्यमिति काकुत्स्थो मर्तव्यमिति रावणः।
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धेऽदर्शयतां तदा ॥ ६.१०७.७ ॥
રામે 'જીતવું છે' એમ વિચાર્યું, અને રાવણે 'મરવું છે' એમ વિચાર્યું; ત્યારે બંનેએ યુદ્ધમાં પોતાના પરાક્રમનું સર્વસ્વ બતાવ્યું.
6.107.8
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्।
मुमोच ध्वजमुद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ ६.१०७.८ ॥
ત્યારે ક્રોધથી દશગ્રીવ રાવણે, પરાક્રમી થઈને, બાણો ચઢાવી રાઘવના રથ પરના ધ્વજને લક્ષ્ય કરી છોડ્યા.
6.107.9
ते शरास्तमनासाद्य पुरंदररथध्वजम्।
रथशक्तिं परामृश्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१०७.९ ॥
તે બાણો પુરંદર (ઇન્દ્ર)ના રથધ્વજ જેવા તે ધ્વજ સુધી ન પહોંચ્યા, રથની શક્તિને સ્પર્શીને ધરતી પર પડ્યા.
6.107.10
ततो रामोऽपि संक्रुद्धश्चापमाकृष्य वीर्यवान्।
कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा सम्प्रचक्रमे ॥ ६.१०७.१० ॥
ત્યારે પરાક્રમી રામ પણ અતિશય ક્રોધિત થઈ ધનુષ્ય ખેંચીને, મનમાં બદલાનો બદલો લેવાનો નિશ્ચય કરીને તૈયાર થયા.
6.107.11
रावणध्वजमुद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्।
महासर्पमिवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ ६.१०७.११ ॥
રાવણના ધ્વજને લક્ષ્ય કરીને એક તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યું; તે પોતાના જ તેજથી બળતા, અસહ્ય મહાસર્પ જેવું હતું.
6.107.12
रामश्चिक्षेप तेजस्वी केतुमुद्दिश्य सायकम्।
जगाम स महीं छित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः ॥ ६.१०७.१२ ॥
તેજસ્વી રામે ધ્વજને લક્ષ્ય કરીને બાણ ચલાવ્યું; તે બાણ ધરતીને ચીરીને દશગ્રીવ (રાવણ)ના ધ્વજને કાપીને આગળ ગયું.
6.107.13
स निकृत्तोऽपतद् भूमौ रावणस्यन्दनध्वजः।
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः स महाबलः ॥ ६.१०७.१३ ॥
રાવણના રથની ધ્વજા કપાઈને ભૂમિ પર પડી. ધ્વજાને ઉખડતી જોઈ મહાબલી રાવણ...
6.107.14
सम्प्रदीप्तोऽभवत् क्रोधादमर्षात् प्रदहन्निव।
स रोषवशमापन्नः शरवर्षं ववर्ष ह ॥ ६.१०७.१४ ॥
ક્રોધ અને અમર્ષથી તે બળતા અગ્નિ સમાન પ્રજ્વલિત થયો. રોષને વશ થઈને તેણે બાણવર્ષા કરી.
6.107.15
रामस्य तुरगान् दीप्तैः शरैर्विव्याध रावणः।
ते दिव्या हरयस्तत्र नास्खलन्नापि बभ्रमुः ॥ ६.१०७.१५ ॥
રાવણે ચમકતાં બાણોથી રામના ઘોડાઓને વીંધ્યા. પરંતુ તે દિવ્ય અશ્વો ત્યાં ન ઠોકર ખાધી, ન ભટક્યા.
6.107.16
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैरिवाहताः।
तेषामसम्भ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा ॥ ६.१०७.१६ ॥
તે સ્થિરચિત્ત રહ્યા, જાણે કમળની દાંડીઓથી પ્રહાર પામ્યા હોય. તે અશ્વોની અચલતા જોઈને ત્યારે રાવણ...
6.107.17
भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।
गदाश्च परिघांश्चैव चक्राणि मुसलानि च ॥ ६.१०७.१७ ॥
ફરી અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને તેણે બાણવર્ષા કરી. ગદા, પરિઘ, ચક્ર અને મુસળ પણ છોડ્યાં.
6.107.18
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान्।
मायाविहितमेतत् तु शस्त्रवर्षमपातयत्।
सहस्रशस्तदा बाणानश्रान्तहृदयोद्यमः ॥ ६.१०७.१८ ॥
પર્વતશિખરો, વૃક્ષો, શૂળ અને પરશુ પણ ફેંક્યાં. માયાથી રચાયેલી આ શસ્ત્રવર્ષા તેણે વરસાવી; ત્યારે અથાક હૃદય અને ઉદ્યમથી તેણે હજારો બાણ છોડ્યાં.
6.107.19
तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्।
तद् वर्षमभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ ६.१०७.१९ ॥
તે યુદ્ધમાં તે ભયાનક, ભીષણ પડઘા સાથેનો, અનેક શસ્ત્રોનો મહાન વરસાદ બની ગયો.
6.107.20
विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले।
सायकैरन्तरिक्षं च चकार सुनिरन्तरम् ॥ ६.१०७.२० ॥
રાઘવના રથને છોડીને તેણે ચારે બાજુ વાનરસેના પર બાણોથી આકાશને સંપૂર્ણપણે સતત ભરી દીધું.
6.107.21
मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे ॥ ६.१०७.२१ ॥
દશગ્રીવે નિર્લિપ્ત અંતરાત્માથી બાણો છોડ્યા; યુદ્ધમાં પ્રયત્નશીલ રાવણને જોઈને—
6.107.22
प्रहसन्निव काकुत्स्थः संदधे निशितान् शरान्।
स मुमोच ततो बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.२२ ॥
જાણે હસતા હોય તેમ કાકુત્સ્થે તીક્ષ્ણ બાણ ચડાવ્યા. પછી તેણે સેંકડો અને હજારો બાણ છોડ્યા.
6.107.23
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।
ताभ्यां नियुक्तेन तदा शरवर्षेण भास्वता ॥ ६.१०७.२३ ॥
તે જોઈને રાવણે પોતાના બાણોથી આકાશ અવિરત ભરી દીધું. ત્યારે તે બંનેએ છોડેલા તેજસ્વી બાણવર્ષાથી—
6.107.24
शरबद्धमिवाभाति द्वितीयं भास्वदम्बरम्।
नानिमित्तोऽभवद् बाणो नानिर्भेत्ता न निष्फलः ॥ ६.१०७.२४ ॥
ત્યારે બીજું તેજસ્વી આકાશ જાણે બાણોથી બંધાયેલું લાગ્યું. કોઈ બાણ લક્ષ્ય વિના નહોતું; કોઈ ભેદ્યા વિના નહોતું, કે નિષ્ફળ પણ નહોતું.
6.107.25
अन्योन्यमभिसंहत्य निपेतुर्धरणीतले।
तथा विसृजतोर्बाणान् रामरावणयोर्मृधे ॥ ६.१०७.२५ ॥
આ રીતે યુદ્ધમાં રામ અને રાવણ એકબીજા પર પ્રહાર કરતા, બાણો છોડતા ધરતી પર પડ્યા.
6.107.26
प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्।
चक्रतुश्च शरैर्घोरैर्निरुच्छ्वासमिवाम्बरम् ॥ ६.१०७.२६ ॥
બંનેએ ડાબા અને જમણા હાથે સતત બાણ છોડીને ભયંકર યુદ્ધ કર્યું; ભયાનક બાણોથી આકાશને જાણે શ્વાસરહિત કરી દીધું.
6.107.27
रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः।
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
રામે રાવણના ઘોડા અને રાવણે રામના ઘોડા માર્યા; એકબીજાના કૃત્યનો બદલો લેતા બંનેએ પ્રહાર કર્યા.
6.107.28
एवं तु तौ सुसंक्रुद्धौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।
मुहूर्तमभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.२८ ॥
આ રીતે અત્યંત ક્રોધે ભરાયેલા બંનેએ ઉત્તમ યુદ્ધ કર્યું; થોડીવાર એ ઘોંઘાટભર્યું, રૂંવાડાં ઊભાં કરી દેનારું યુદ્ધ ચાલ્યું.
6.107.29
तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ॥ ६.१०७.२९ ॥
આ રીતે યુદ્ધ કરતા રામ અને રાવણને સર્વ પ્રાણીઓએ વિસ્મિત હૃદયે જોયા.
6.107.30
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ॥ ६.१०७.३० ॥
યુદ્ધમાં એકબીજાને પીડતા, અત્યંત ક્રોધે ભરાઈને, પોતપોતાના ઉત્તમ રથોમાં બંને એકબીજા પર દોડી ગયા.
6.107.31
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.१०७.३१ ॥
એકબીજાને મારવામાં લાગેલા, ભયંકર રૂપવાળા તે બંને થયા. ગોળાકાર ફેરા, માર્ગો અને આગળ-પાછળની ગતિઓ પણ (તેમણે કરી).
6.107.32
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ॥ ६.१०७.३२ ॥
સારથ્યથી ઉત્પન્ન થયેલી અનેક પ્રકારની ગતિઓ દર્શાવતા (તે બે સારથિઓ), રામે રાવણને અને રાવણે પણ રાઘવ (રામ)ને પીડિત કર્યા.
6.107.33
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने।
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ॥ ६.१०७.३३ ॥
ગતિનો વેગ પામેલા, આગળ વધવામાં અને પાછા ફરવામાં (નિપુણ), બાણજાળ ફેંકતા તે બંનેના ઉત્તમ રથ (ચાલ્યા).
6.107.34
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव।
दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ॥ ६.१०७.३४ ॥
યુદ્ધભૂમિ પર વરસાદ વરસાવતા બે મેઘોની જેમ તે બંને વિચરવા લાગ્યા. ત્યારે રણમાં અનેક પ્રકારની ગતિ દર્શાવીને તે બંને (આગળ વધ્યા).
6.107.35
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः।
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ॥ ६.१०७.३५ ॥
તે બંને ફરીથી એકબીજાની સામે ઊભા રહ્યા. બે રથોની ધુરા ધુરા સાથે અને ઘોડાઓના મુખ મુખ સાથે (સામસામે થયા).
6.107.36
पताकाश्च पताकाभिः समीयुः स्थितयोस्तदा।
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.१०७.३६ ॥
ત્યારે ઊભેલા તે બંનેની ધજાઓ ધજાઓ સાથે અથડાઈ. પછી રામે રાવણ પર ધનુષ્યમાંથી છોડેલા તીક્ષ્ણ બાણોથી (પ્રહાર કર્યો).
6.107.37
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
ચાર બાણોથી ચમકતા ચાર ઘોડાઓને તેણે પાછા હટાવ્યા. ક્રોધને વશ થઈને તેણે ઘોડાઓને પાછા વાળ્યા.
6.107.38
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय दशाननः।
सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ॥ ६.१०७.३८ ॥
દશાનને રાઘવ પર તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા. બળવાન દશગ્રીવ દ્વારા અત્યંત વીંધાયેલા રાઘવ (રામ) હતા.
6.107.39
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्।
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रसारसमस्वनान् ॥ ६.१०७.३९ ॥
તે (રામ) વિકાર પામ્યા નહીં, વ્યથિત પણ થયા નહીં. ફરી તેમણે વજ્રના સાર જેવા અવાજવાળા બાણો છોડ્યા.
6.107.40
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य दशाननः।
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ॥ ६.१०७.४० ॥
વજ્રહસ્ત (ઇન્દ્ર)ના સારથિને લક્ષ્ય બનાવીને દશાનને (બાણો છોડ્યા). માતલિના શરીર પર મહાવેગવાળા બાણો પડ્યા.
6.107.41
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि।
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथाऽऽत्मनः ॥ ६.१०७.४१ ॥
યુદ્ધમાં તેઓ (રામને) સૂક્ષ્મ મોહ કે વ્યથા પણ ન આપી શક્યા. એ હુમલાથી ક્રોધિત (રામે) માતલિ માટે (એવો પ્રતિભાવ બતાવ્યો), પોતાના માટે નહીં.
6.107.42
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।
विंशतिं त्रिंशतिं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.४२ ॥
રાઘવે બાણોની જાળથી શત્રુને વિમુખ કર્યો — વીસ, ત્રીસ, સાઠ, સેંકડો, પછી હજારો (બાણોથી).
6.107.43
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ॥ ६.१०७.४३ ॥
વીર રાઘવે શત્રુના રથ પર બાણો છોડ્યા. ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા રથસ્થ રાક્ષસેશ્વર રાવણે પણ.
6.107.44
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।
तत् प्रवृत्तं पुनर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.४४ ॥
ગદા અને મુસળોની વર્ષાથી તેણે રણમાં રામ પર પ્રતિપ્રહાર કર્યો. તે યુદ્ધ ફરી શરૂ થયું; ભયંકર અને રોમાંચક.
6.107.45
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निःस्वनैः।
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ॥ ६.१०७.४५ ॥
ગદા, મુસળ અને પરિઘના ગર્જનાથી અને બાણોના પાંખોના પવનથી સાત સમુદ્રો ક્ષુબ્ધ થયા.
6.107.46
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः।
व्यथिता दानवाः सर्वे पन्नगाश्च सहस्रशः ॥ ६.१०७.४६ ॥
ક્ષુબ્ધ સમુદ્રોને કારણે પાતાળતળમાં વસતા સર્વ દાનવો અને હજારો નાગો વ્યથિત થયા.
6.107.47
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ॥ ६.१०७.४७ ॥
પર્વતો, વનો અને જંગલો સહિત સમગ્ર પૃથ્વી કંપી ઊઠી. સૂર્ય નિસ્તેજ થયો, અને પવન પણ વાયો નહીં.
6.107.48
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः ॥ ६.१०७.४८ ॥
ત્યારે દેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને પરમ ઋષિઓ, તેમજ કિન્નરો અને મહોરગો સૌ ચિંતામાં પડ્યા.
6.107.49
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः।
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ६.१०७.४९ ॥
ગાયો અને બ્રાહ્મણોનું કલ્યાણ થાઓ; લોકો શાશ્વત રહે. યુદ્ધમાં રાઘવ (રામ) રાક્ષસેશ્વર રાવણ પર વિજય મેળવો.
6.107.50
एवं जपन्तोऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.५० ॥
આ રીતે જપ કરતા, ત્યારે દેવો અને ઋષિગણો રામ અને રાવણનું અતિ ભયંકર, રોમાંચક યુદ્ધ જોતા રહ્યા.
6.107.51
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्।
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ॥ ६.१०७.५१ ॥
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓના સમૂહો એ અનુપમ યુદ્ધ જોઈને, આકાશ આકાશ જેવું અને સાગર સાગર જેવો (લાગ્યો).
6.107.52
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव।
एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
રામ અને રાવણનું યુદ્ધ જાણે રામ અને રાવણ જેવું જ છે એમ બોલતા તેમણે તે યુદ્ધ, રામ અને રાવણને જોયા.
6.107.53
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः।
संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
ત્યારે ક્રોધથી, મહાબાહુ, રઘુવંશની કીર્તિ વધારનારા રામે ઝેરી સાપ સમાન બાણ ધનુષ પર ચડાવ્યું.
6.107.54
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ६.१०७.५४ ॥
તેણે રાવણનું મસ્તક છેદ્યું—ઝળહળતાં કુંડળોથી શોભતું તે મસ્તક. ભૂમિ પર પડેલું તે મસ્તક ત્યારે ત્રણેય લોકોએ જોયું.
6.107.55
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।
तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ॥ ६.१०७.५५ ॥
રાવણનું તેના જેવું જ બીજું માથું ઊભું થયું; ઝડપી હાથવાળા અને ઝડપી કાર્યવાળા રામે તેને પણ કાપ્યું.
6.107.56
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः।
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते ॥ ६.१०७.५६ ॥
યુદ્ધમાં બાણોથી રાવણનું બીજું માથું પણ કાપવામાં આવ્યું; પણ કપાતાંની સાથે જ તે માથું ફરી દેખાવા લાગ્યું.
6.107.57
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः।
एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ॥ ६.१०७.५७ ॥
વજ્ર જેવા રામના બાણોથી તે પણ કપાયું; એ જ રીતે સમાન તેજવાળા સો માથાં કપાયાં.
6.107.58
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ॥ ६.१०७.५८ ॥
રાવણમાં જીવનના અંતનું કોઈ ચિહ્ન દેખાતું ન હતું. ત્યારે સર્વ અસ્ત્રોના જ્ઞાતા, કૌસલ્યાનો આનંદ વધારનાર વીર (રામ).
6.107.59
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः।
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ॥ ६.१०७.५९ ॥
ઘણાં બાણોથી યુક્ત રાઘવ (રામ) વિચારવા લાગ્યા: જેમણે મારીચને માર્યો, જેમણે દૂષણ સાથે ખરને માર્યો,
6.107.60
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने।
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ॥ ६.१०७.६० ॥
ક્રૌંચાવટમાં વિરાધ, દંડકારણ્યમાં કબંધ — જેમણે સાલ વૃક્ષો અને પર્વતો તોડ્યાં, વાલી અને સાગરને ક્ષોભ પમાડ્યો,
6.107.61
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम।
किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥ ६.१०७.६१ ॥
યુદ્ધમાં મારા આ સર્વ બાણો વિશ્વસનીય છે. તો પછી રાવણ સામે તેઓ તેજહીન થવાનું કારણ શું?
6.107.62
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.१०७.६२ ॥
રાઘવ (રામ)એ રાવણની છાતી પર બાણોની વર્ષા કરી.
6.107.63
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे ॥ ६.१०७.६३ ॥
ત્યારે રાવણ પણ ક્રોધિત થઈ, રથ પર ઊભો રહીને, રાક્ષસેશ્વરે યુદ્ધમાં ગદા અને મુસળોની વર્ષા વડે રામ પર પ્રહાર કર્યો.
6.107.64
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ॥ ६.१०७.६४ ॥
તે મહાયુદ્ધ શરૂ થયું—કોલાહલભર્યું અને રોમાંચક—આકાશમાં, ભૂમિ પર, અને ફરી પર્વતના શિખર પર પણ.
6.107.65
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्।
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ॥ ६.१०७.६५ ॥
દેવો, દાનવો, યક્ષો, પિશાચો, નાગો અને રાક્ષસો જોતા રહ્યા, ત્યારે તે મહાયુદ્ધ આખી રાત ચાલ્યું.
6.107.66
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ॥ ६.१०७.६६ ॥
ન રાત, ન દિવસ, ન મુહૂર્ત, ન ક્ષણ—રામ અને રાવણનું યુદ્ધ વિરામ પામતું ન હતું.
6.107.67
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो-
र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य।
सुरवररथसारथिर्महात्मा
रणरतराममुवाच वाक्यमाशु ॥ ६.१०७.६७ ॥
દશરથપુત્ર અને રાક્ષસરાજ, એ બંનેમાંથી રણમાં કોઈનો પણ વિજય ન જોતા, દેવશ્રેષ્ઠના રથના સારથિ મહાત્માએ યુદ્ધરત રામને તરત આ વચનો કહ્યા.