వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस्तदा।
सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.१०७.१ ॥
అప్పుడు రాముడు మరియు రావణుడి మధ్య సర్వలోకాలకు భయం కలిగించే, అత్యంత క్రూరమైన, మహత్తరమైన ద్వంద్వ యుద్ధం ప్రారంభమైంది.
6.107.2
ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद्बलम्।
प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समवर्तत ॥ ६.१०७.२ ॥
అప్పుడు రాక్షససేనయు, వానరుల మహాబలమూ ఆయుధాలు పట్టుకొని నిశ్చేష్టంగా నిలిచిపోయాయి.
6.107.3
सम्प्रयुद्धौ तु तौ दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ।
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयमागताः ॥ ६.१०७.३ ॥
యుద్ధంలో తలపడిన ఆ బలవంతులైన నరుడు, రాక్షసుడిని చూసి, అందరి హృదయాలు కలత చెంది, అత్యంత విస్మయం పొందారు.
6.107.4
नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः।
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजग्मुः परस्परम् ॥ ६.१०७.४ ॥
అనేక ఆయుధాలను చేతుల్లో కలవరపడి పట్టుకొని, విస్మయమైన మనస్సులతో వారు నిలిచారు; యుద్ధాన్ని చూస్తూ ఒకరినొకరు సమీపించలేదు.
6.107.5
रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्।
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रमिवाबभौ ॥ ६.१०७.५ ॥
రాక్షసులు రావణుడిని, వానరులు రాఘవుడిని చూస్తూ, విస్మయంతో విశాలమైన కళ్లతో నిలిచిన సైన్యం చిత్రంలా ప్రకాశించింది.
6.107.6
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ।
कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते ह्यभीतवत् ॥ ६.१०७.६ ॥
అక్కడి శకునాలను చూసి, రాఘవుడు, రావణుడు దృఢ సంకల్పంతో, స్థిరమైన రోషంతో, భయం లేనివారిలా యుద్ధం చేశారు.
6.107.7
जेतव्यमिति काकुत्स्थो मर्तव्यमिति रावणः।
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धेऽदर्शयतां तदा ॥ ६.१०७.७ ॥
రాముడు 'జయించాలి' అని, రావణుడు 'మరణించాలి' అని భావించారు; అప్పుడు ఇద్దరూ యుద్ధంలో తమ పరాక్రమం అంతటినీ ప్రదర్శించారు.
6.107.8
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्।
मुमोच ध्वजमुद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ ६.१०७.८ ॥
అప్పుడు కోపంతో దశగ్రీవుడు రావణుడు, బలవంతుడై, బాణాలను సంధించి రాఘవుని రథంపై ఉన్న ధ్వజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని వదిలాడు.
6.107.9
ते शरास्तमनासाद्य पुरंदररथध्वजम्।
रथशक्तिं परामृश्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१०७.९ ॥
ఆ బాణాలు పురందరుని (ఇంద్రుని) రథధ్వజంలా ఉన్న ఆ ధ్వజాన్ని చేరక, రథశక్తిని తాకి భూమిపై పడ్డాయి.
6.107.10
ततो रामोऽपि संक्रुद्धश्चापमाकृष्य वीर्यवान्।
कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा सम्प्रचक्रमे ॥ ६.१०७.१० ॥
అప్పుడు వీర్యవంతుడైన రాముడు కూడా మిక్కిలి కోపంతో ధనుస్సును లాగి, ప్రతీకారం తీర్చుకోవాలని మనసులో నిశ్చయించుకున్నాడు.
6.107.11
रावणध्वजमुद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्।
महासर्पमिवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ ६.१०७.११ ॥
రావణుని ధ్వజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని ఒక పదునైన బాణాన్ని వదిలాడు; అది తన తేజస్సుతో మండుతున్న, సహించరాని మహాసర్పంలా ఉంది.
6.107.12
रामश्चिक्षेप तेजस्वी केतुमुद्दिश्य सायकम्।
जगाम स महीं छित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः ॥ ६.१०७.१२ ॥
తేజోమయుడైన రాముడు ధ్వజాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని బాణాన్ని వదిలాడు; ఆ బాణం భూమిని చీల్చుకుంటూ దశగ్రీవుని (రావణుని) ధ్వజాన్ని ఛేదించి వెళ్ళింది.
6.107.13
स निकृत्तोऽपतद् भूमौ रावणस्यन्दनध्वजः।
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः स महाबलः ॥ ६.१०७.१३ ॥
రావణుని రథ ధ్వజం ఖండించబడి నేలపై పడింది. ధ్వజం కూలడాన్ని చూచిన మహాబలుడైన రావణుడు...
6.107.14
सम्प्रदीप्तोऽभवत् क्रोधादमर्षात् प्रदहन्निव।
स रोषवशमापन्नः शरवर्षं ववर्ष ह ॥ ६.१०७.१४ ॥
క్రోధంతో, అమర్షంతో అతడు మండే అగ్నివలె ప్రజ్వరిల్లాడు. రోషవశుడై బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు.
6.107.15
रामस्य तुरगान् दीप्तैः शरैर्विव्याध रावणः।
ते दिव्या हरयस्तत्र नास्खलन्नापि बभ्रमुः ॥ ६.१०७.१५ ॥
రావణుడు ప్రకాశించే బాణాలతో రాముని గుర్రాలను గాయపరిచాడు. కానీ ఆ దివ్య అశ్వాలు అక్కడ తడబడలేదు, తిరగలేదు.
6.107.16
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैरिवाहताः।
तेषामसम्भ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा ॥ ६.१०७.१६ ॥
అవి మనస్సు స్థిరంగా ఉన్నవి, పద్మనాళాలతో కొట్టబడినట్లు. ఆ గుర్రాల నిశ్చలతను చూచి అప్పుడు రావణుడు...
6.107.17
भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।
गदाश्च परिघांश्चैव चक्राणि मुसलानि च ॥ ६.१०७.१७ ॥
మరల అత్యంత క్రుద్ధుడై అతడు బాణవర్షాన్ని కురిపించాడు. గదలు, పరిఘలు, చక్రాలు, ముసలాలు కూడా ప్రయోగించాడు.
6.107.18
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान्।
मायाविहितमेतत् तु शस्त्रवर्षमपातयत्।
सहस्रशस्तदा बाणानश्रान्तहृदयोद्यमः ॥ ६.१०७.१८ ॥
పర్వత శిఖరాలను, వృక్షాలను, శూలాలను, గండ్రగొడ్డళ్లను కూడా ప్రయోగించాడు. మాయతో సృష్టించిన ఈ ఆయుధవర్షాన్ని కురిపించాడు; అలసటెరుగని హృదయంతో వేలకొద్దీ బాణాలు ప్రయోగించాడు.
6.107.19
तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्।
तद् वर्षमभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ ६.१०७.१९ ॥
ఆ యుద్ధంలో అది భయంకరమైన, భీషణ ప్రతిధ్వనితో కూడిన, అనేక ఆయుధాల మహా వర్షంగా మారింది.
6.107.20
विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले।
सायकैरन्तरिक्षं च चकार सुनिरन्तरम् ॥ ६.१०७.२० ॥
రాఘవుని రథాన్ని వదిలి, వానర సేనపై నలుదిక్కులా బాణాలతో ఆకాశాన్ని పూర్తిగా నిరంతరంగా నింపాడు.
6.107.21
मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे ॥ ६.१०७.२१ ॥
దశగ్రీవుడు నిస్సంగ అంతరాత్మతో బాణాలు విడిచాడు; యుద్ధంలో ప్రయత్నించి నిలిచిన ఆయనను చూసి—
6.107.22
प्रहसन्निव काकुत्स्थः संदधे निशितान् शरान्।
स मुमोच ततो बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.२२ ॥
నవ్వుతున్నట్టుగా కాకుత్స్థుడు వాడి బాణాలను సంధించాడు. తరువాత వందలు, వేలుగా బాణాలను విడిచాడు.
6.107.23
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।
ताभ्यां नियुक्तेन तदा शरवर्षेण भास्वता ॥ ६.१०७.२३ ॥
వాటిని చూసి రావణుడు తన బాణాలతో ఆకాశాన్ని నిరంతరంగా నింపాడు. అప్పుడు వారిద్దరూ ప్రయోగించిన తేజోమయ బాణవర్షంతో—
6.107.24
शरबद्धमिवाभाति द्वितीयं भास्वदम्बरम्।
नानिमित्तोऽभवद् बाणो नानिर्भेत्ता न निष्फलः ॥ ६.१०७.२४ ॥
అప్పుడు రెండవ తేజోమయ ఆకాశం బాణాలతో బంధించబడినట్లు కనిపించింది. ఏ బాణమూ గురి లేకుండా లేదు; ఏదీ చీల్చకుండా లేదు, వ్యర్థమూ కాలేదు.
6.107.25
अन्योन्यमभिसंहत्य निपेतुर्धरणीतले।
तथा विसृजतोर्बाणान् रामरावणयोर्मृधे ॥ ६.१०७.२५ ॥
ఇలా యుద్ధంలో రాముడు, రావణుడు ఒకరినొకరు కొట్టుకుంటూ, బాణాలు వదులుతూ భూమిపై పడిపోయారు.
6.107.26
प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्।
चक्रतुश्च शरैर्घोरैर्निरुच्छ्वासमिवाम्बरम् ॥ ६.१०७.२६ ॥
ఇద్దరూ ఎడమ కుడి చేతులతో నిరంతరం బాణాలు వేస్తూ పోరాడారు; భయంకర బాణాలతో ఆకాశాన్ని ఊపిరి ఆడనట్లు చేశారు.
6.107.27
रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः।
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
రాముడు రావణుని గుర్రాలను, రావణుడు రాముని గుర్రాలను చంపారు; ఒకరి చర్యకు ఒకరు ప్రతిచర్య చేస్తూ ఆ ఇద్దరూ ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
6.107.28
एवं तु तौ सुसंक्रुद्धौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।
मुहूर्तमभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.२८ ॥
ఇలా మిక్కిలి కోపంతో ఇద్దరూ ఉత్తమమైన యుద్ధం చేశారు; కొంతసేపు ఆ కోలాహలమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరిగింది.
6.107.29
तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ॥ ६.१०७.२९ ॥
ఇలా యుద్ధం చేస్తున్న రాముడిని, రావణుడిని సర్వ ప్రాణులు ఆశ్చర్యంతో కూడిన మనసుతో చూశాయి.
6.107.30
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ॥ ६.१०७.३० ॥
యుద్ధంలో ఒకరినొకరు బాధిస్తూ, మిక్కిలి కోపంతో, తమ ఉత్తమ రథాలపై ఒకరినొకరు ఎదురెళ్లారు.
6.107.31
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.१०७.३१ ॥
ఒకరినొకరు చంపుకోవడంలో నిమగ్నులై, భయంకర రూపులై ఉన్నారు. వృత్తాకార తిరుగుళ్లు, మార్గాలు, ముందుకు వెనుకకు కదలికలు కూడా (చేశారు).
6.107.32
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ॥ ६.१०७.३२ ॥
సారథ్యంతో కలిగిన అనేక రకాల గతులను ప్రదర్శిస్తూ (ఆ ఇద్దరు సారథులు), రాముడు రావణుని, రావణుడు కూడా రాఘవుని (రాముని) పీడించారు.
6.107.33
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने।
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ॥ ६.१०७.३३ ॥
గతి వేగాన్ని పొందిన, ముందుకు సాగడంలో వెనక్కి మరలడంలో (నేర్పరులైన), బాణ జాలాలను విసురుతున్న వారిద్దరి ఉత్తమ రథాలు (కదిలాయి).
6.107.34
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव।
दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ॥ ६.१०७.३४ ॥
యుద్ధభూమిలో వర్షించే రెండు మేఘాల వలె ఆ ఇద్దరు సంచరించారు. అప్పుడు యుద్ధంలో అనేక రకాల గతులను ప్రదర్శించి వారిద్దరు (ముందుకు సాగారు).
6.107.35
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः।
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ॥ ६.१०७.३५ ॥
ఆ ఇద్దరు మళ్లీ ఒకరికొకరు ఎదురుగా నిలిచారు. రెండు రథాల కాడ కాడతోనూ, గుర్రాల ముఖం ముఖంతోనూ (ఎదురుగా వచ్చాయి).
6.107.36
पताकाश्च पताकाभिः समीयुः स्थितयोस्तदा।
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.१०७.३६ ॥
అప్పుడు నిలిచిన ఆ ఇద్దరి పతాకలు పతాకలతో కలిశాయి. తరువాత రాముడు రావణునిపై ధనుస్సు నుండి విడిచిన వాడి బాణాలతో (దాడి చేశాడు).
6.107.37
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
నాలుగు బాణాలతో ప్రకాశించే నాలుగు గుర్రాలను వెనక్కి తరిమాడు. కోపవశుడై అతడు గుర్రాలను వెనక్కి మళ్ళించాడు.
6.107.38
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय दशाननः।
सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ॥ ६.१०७.३८ ॥
దశాననుడు రాఘవునిపై పదునైన బాణాలను ప్రయోగించాడు. బలవంతుడైన దశగ్రీవునిచే తీవ్రంగా గాయపడిన రాఘవుడు (రాముడు) అతడు.
6.107.39
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्।
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रसारसमस्वनान् ॥ ६.१०७.३९ ॥
అతడు (రాముడు) వికారం పొందలేదు, వ్యథ చెందలేదు. మళ్ళీ వజ్రసారంలా ధ్వనించే బాణాలను విసిరాడు.
6.107.40
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य दशाननः।
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ॥ ६.१०७.४० ॥
వజ్రహస్తుని (ఇంద్రుని) సారథిని లక్ష్యంగా చేసుకుని దశాననుడు (బాణాలు వేశాడు). మాతలి శరీరంపై మహావేగంతో కూడిన బాణాలు పడ్డాయి.
6.107.41
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि।
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथाऽऽत्मनः ॥ ६.१०७.४१ ॥
యుద్ధంలో అవి (రామునికి) సూక్ష్మమైన మోహాన్నైనా, వ్యథనైనా కలిగించలేదు. ఆ దాడితో కోపించిన (రాముడు) మాతలి కోసం (ప్రతిస్పందించాడు), తన కోసం కాదు.
6.107.42
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।
विंशतिं त्रिंशतिं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.४२ ॥
రాఘవుడు బాణాల జాలంతో శత్రువును వెనక్కి మళ్ళించాడు — ఇరవై, ముప్పై, అరవై, వందలు, తర్వాత వేలు (బాణాలతో).
6.107.43
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ॥ ६.१०७.४३ ॥
వీరుడైన రాఘవుడు శత్రువు రథంపై బాణాలను ప్రయోగించాడు. అప్పుడు కోపోద్రిక్తుడైన రథస్థుడు రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడు కూడా.
6.107.44
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।
तत् प्रवृत्तं पुनर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.४४ ॥
గదలు, ముసలాల వర్షంతో రణంలో రాముడిని ప్రతిదాడి చేశాడు. ఆ యుద్ధం మళ్లీ మొదలైంది; భయంకరమైనదిగా, ఒళ్లు గగుర్పొడిచేదిగా.
6.107.45
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निःस्वनैः।
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ॥ ६.१०७.४५ ॥
గదలు, ముసలాలు, పరిఘల భీకర ధ్వనులతో, బాణాల రెక్కల గాలులతో ఏడు సముద్రాలూ కలత చెందాయి.
6.107.46
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः।
व्यथिता दानवाः सर्वे पन्नगाश्च सहस्रशः ॥ ६.१०७.४६ ॥
కలత చెందిన సముద్రాలవల్ల పాతాళతలంలో నివసించే దానవులంతా, వేలాది సర్పాలు బాధపడ్డాయి.
6.107.47
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ॥ ६.१०७.४७ ॥
పర్వతాలు, వనాలు, అరణ్యాలతో కూడిన సమస్త భూమి కంపించింది. సూర్యుడు కాంతిహీనుడయ్యాడు; గాలి కూడా వీయలేదు.
6.107.48
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः ॥ ६.१०७.४८ ॥
అప్పుడు దేవతలు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, పరమర్షులు, కింనరులు, మహోరగులు అందరూ చింతలో పడ్డారు.
6.107.49
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः।
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ६.१०७.४९ ॥
ఆవులకు, బ్రాహ్మణులకు శుభం కలుగుగాక; లోకాలు శాశ్వతంగా నిలిచియుండుగాక. యుద్ధంలో రాఘవుడు (రాముడు) రాక్షసేశ్వరుడైన రావణుడిని జయించుగాక.
6.107.50
एवं जपन्तोऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.५० ॥
ఈ విధంగా జపిస్తూ, అప్పుడు దేవతలు ఋషిగణాలతో కలిసి రాముడు, రావణుడు జరిపిన అత్యంత భీకరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధాన్ని చూశారు.
6.107.51
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्।
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ॥ ६.१०७.५१ ॥
గంధర్వులు, అప్సరసల సమూహాలు ఆ అనుపమమైన యుద్ధాన్ని చూసి, ఆకాశం ఆకాశంలా, సముద్రం సముద్రంలా (ఉన్నట్లు) భావించారు.
6.107.52
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव।
एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
రాముడు, రావణుల యుద్ధం—రాముడు, రావణుడిలాగే ఉన్నట్లు—అని పలుకుతూ వారు ఆ యుద్ధాన్ని, రాముడిని రావణుడిని చూశారు.
6.107.53
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः।
संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
అప్పుడు కోపంతో, మహాబాహువు, రఘువంశ కీర్తిని పెంచువాడైన రాముడు, విషసర్పంలా ఉన్న బాణాన్ని ధనుస్సుపై సంధించాడు.
6.107.54
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ६.१०७.५४ ॥
అతడు రావణుని శిరస్సును ఖండించాడు—ప్రకాశించే కుండలాలతో శోభిల్లే ఆ శిరస్సును. నేలపై పడిన ఆ శిరస్సును అప్పుడు మూడు లోకాలు చూశాయి.
6.107.55
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।
तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ॥ ६.१०७.५५ ॥
రావణుని అలాంటిదే మరొక తల లేచింది; వేగమైన చేతులు, వేగమైన చర్య గల రాముడు దానినీ ఖండించాడు.
6.107.56
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः।
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते ॥ ६.१०७.५६ ॥
యుద్ధంలో బాణాలతో రావణుని రెండవ తల కూడా ఖండించబడింది; కానీ తెగిన వెంటనే ఆ తల మళ్లీ కనిపించింది.
6.107.57
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः।
एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ॥ ६.१०७.५७ ॥
పిడుగుల వంటి రాముని బాణాలతో అదీ ఖండించబడింది; ఈ విధంగానే సమాన తేజస్సు గల నూరు తలలు ఖండించబడ్డాయి.
6.107.58
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ॥ ६.१०७.५८ ॥
రావణునికి జీవితాంతపు సూచన ఏదీ కనిపించలేదు. అప్పుడు సర్వాస్త్రవిదుడు, కౌసల్య ఆనందాన్ని పెంచేవాడు అయిన వీరుడు (రాముడు).
6.107.59
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः।
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ॥ ६.१०७.५९ ॥
అనేక బాణాలతో కూడిన రాఘవుడు (రాముడు) ఆలోచించాడు: ఎవరిచేత మారీచుడు చంపబడ్డాడో, ఎవరిచేత ఖరుడు దూషణునితో సహా చంపబడ్డాడో,
6.107.60
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने।
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ॥ ६.१०७.६० ॥
క్రౌంచావటంలో విరాధుడు, దండకారణ్యంలో కబంధుడు — ఎవరిచేత సాల వృక్షాలు, పర్వతాలు విరగ్గొట్టబడ్డాయో, వాలి, సముద్రం కలతచెందాయో —
6.107.61
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम।
किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥ ६.१०७.६१ ॥
యుద్ధంలో నా ఈ బాణాలన్నీ నమ్మదగినవి. మరి రావణుని ఎదుట అవి మందతేజస్సు అయినందుకు కారణం ఏమిటి?
6.107.62
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.१०७.६२ ॥
రాఘవుడు (రాముడు) రావణుని వక్షస్థలంపై బాణ వర్షాన్ని కురిపించాడు.
6.107.63
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे ॥ ६.१०७.६३ ॥
అప్పుడు రావణుడు కూడా కోపించి, రథంపై నిలిచి, రాక్షసేశ్వరుడు యుద్ధంలో గదలు, ముసలాల వర్షంతో రాముణ్ణి బాధించాడు.
6.107.64
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ॥ ६.१०७.६४ ॥
ఆ మహాయుద్ధం ప్రారంభమైంది—కోలాహలంగా, రోమాంచకరంగా—ఆకాశంలో, భూమిపై, మళ్ళీ పర్వత శిఖరంపై కూడా.
6.107.65
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्।
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ॥ ६.१०७.६५ ॥
దేవతలు, దానవులు, యక్షులు, పిశాచులు, ఉరగులు, రాక్షసులు చూస్తుండగా, ఆ మహాయుద్ధం రాత్రంతా సాగింది.
6.107.66
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ॥ ६.१०७.६६ ॥
రాత్రి కాదు, పగలు కాదు, ముహూర్తం కాదు, క్షణం కూడా కాదు—రామ రావణుల యుద్ధం విరామం పొందలేదు.
6.107.67
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो-
र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य।
सुरवररथसारथिर्महात्मा
रणरतराममुवाच वाक्यमाशु ॥ ६.१०७.६७ ॥
దశరథ పుత్రునికి, రాక్షసరాజుకు ఇద్దరికీ రణంలో జయం కనబడకపోవడం చూసి, దేవశ్రేష్ఠుని రథ సారథియైన మహాత్ముడు, యుద్ధరతుడైన రాముడితో వెంటనే ఈ మాటలు పలికాడు.