ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस्तदा।
सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.१०७.१ ॥
ਤਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਨ ਦਵੰਦ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ।
6.107.2
ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद्बलम्।
प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समवर्तत ॥ ६.१०७.२ ॥
ਤਦ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਬਲ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ।
6.107.3
सम्प्रयुद्धौ तु तौ दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ।
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयमागताः ॥ ६.१०७.३ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
6.107.4
नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः।
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजग्मुः परस्परम् ॥ ६.१०७.४ ॥
ਅਨੇਕ ਹਥਿਆਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ; ਯੁੱਧ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਨਾ ਗਏ।
6.107.5
रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्।
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रमिवाबभौ ॥ ६.१०७.५ ॥
ਰਾਖਸ਼ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ; ਹੈਰਾਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ ਸੋਹਣੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ।
6.107.6
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ।
कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते ह्यभीतवत् ॥ ६.१०७.६ ॥
ਉਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਗਨ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਰਾਘਵ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਇਰਾਦੇ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਰੋਹ ਨਾਲ ਨਿਡਰਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜਨ ਲੱਗੇ।
6.107.7
जेतव्यमिति काकुत्स्थो मर्तव्यमिति रावणः।
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धेऽदर्शयतां तदा ॥ ६.१०७.७ ॥
ਰਾਮ ਨੇ 'ਜਿੱਤਣਾ ਹੈ' ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ 'ਮਰਨਾ ਹੈ' ਇਹ ਸੋਚਿਆ; ਤਦ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਲ ਦਿਖਾਇਆ।
6.107.8
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्।
मुमोच ध्वजमुद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ ६.१०७.८ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਰਾਵਣ ਨੇ, ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਾਣ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰਾਘਵ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਛੱਡੇ।
6.107.9
ते शरास्तमनासाद्य पुरंदररथध्वजम्।
रथशक्तिं परामृश्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१०७.९ ॥
ਉਹ ਬਾਣ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਰਥ-ਧਵਜ ਵਰਗੇ ਉਸ ਧਵਜ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.107.10
ततो रामोऽपि संक्रुद्धश्चापमाकृष्य वीर्यवान्।
कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा सम्प्रचक्रमे ॥ ६.१०७.१० ॥
ਫਿਰ ਬਲਵਾਨ ਰਾਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਬਦਲੇ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ।
6.107.11
रावणध्वजमुद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्।
महासर्पमिवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ ६.१०७.११ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖਾ ਬਾਣ ਛੱਡਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਦੇ, ਅਸਹਿ ਮਹਾਂ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਸੀ।
6.107.12
रामश्चिक्षेप तेजस्वी केतुमुद्दिश्य सायकम्।
जगाम स महीं छित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः ॥ ६.१०७.१२ ॥
ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਣ ਚਲਾਇਆ; ਉਹ ਬਾਣ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਦੇ ਧਵਜ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਲੰਘ ਗਿਆ।
6.107.13
स निकृत्तोऽपतद् भूमौ रावणस्यन्दनध्वजः।
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः स महाबलः ॥ ६.१०७.१३ ॥
ਰਾਵਣ ਦੇ ਰੱਥ ਦੀ ਧਵਜਾ ਕੱਟ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਧਵਜਾ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਵਣ...
6.107.14
सम्प्रदीप्तोऽभवत् क्रोधादमर्षात् प्रदहन्निव।
स रोषवशमापन्नः शरवर्षं ववर्ष ह ॥ ६.१०७.१४ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਅਮਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਸੜਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉੱਠਿਆ। ਰੋਸ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.107.15
रामस्य तुरगान् दीप्तैः शरैर्विव्याध रावणः।
ते दिव्या हरयस्तत्र नास्खलन्नापि बभ्रमुः ॥ ६.१०७.१५ ॥
ਰਾਵਣ ਨੇ ਦਮਕਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਦਿਵਯ ਘੋੜੇ ਉੱਥੇ ਨਾ ਡਗਮਗਾਏ, ਨਾ ਭਟਕੇ।
6.107.16
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैरिवाहताः।
तेषामसम्भ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा ॥ ६.१०७.१६ ॥
ਉਹ ਮਨੋਂ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਨਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤਦ ਰਾਵਣ...
6.107.17
भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।
गदाश्च परिघांश्चैव चक्राणि मुसलानि च ॥ ६.१०७.१७ ॥
ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਗਦਾਵਾਂ, ਪਰਿਘਾਂ, ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡਿਆ।
6.107.18
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान्।
मायाविहितमेतत् तु शस्त्रवर्षमपातयत्।
सहस्रशस्तदा बाणानश्रान्तहृदयोद्यमः ॥ ६.१०७.१८ ॥
ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ, ਰੁੱਖ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਚਲਾਈਆਂ। ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚੀ ਇਹ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਰਖਾ ਉਸ ਨੇ ਕਰਵਾਈ; ਤਦ ਅਥੱਕ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਉਦਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
6.107.19
तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्।
तद् वर्षमभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ ६.१०७.१९ ॥
ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੀ ਗੂੰਜ ਵਾਲੀ, ਅਨੇਕ ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਰਖਾ ਬਣ ਗਈ।
6.107.20
विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले।
सायकैरन्तरिक्षं च चकार सुनिरन्तरम् ॥ ६.१०७.२० ॥
ਰਾਘਵ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਵਾਨਰ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
6.107.21
मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे ॥ ६.१०७.२१ ॥
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਨਿਰਲੇਪ ਮਨ ਨਾਲ ਤੀਰ ਛੱਡੇ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—
6.107.22
प्रहसन्निव काकुत्स्थः संदधे निशितान् शरान्।
स मुमोच ततो बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.२२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰ ਛੱਡੇ।
6.107.23
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।
ताभ्यां नियुक्तेन तदा शरवर्षेण भास्वता ॥ ६.१०७.२३ ॥
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਚਮਕਦਾਰ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ—
6.107.24
शरबद्धमिवाभाति द्वितीयं भास्वदम्बरम्।
नानिमित्तोऽभवद् बाणो नानिर्भेत्ता न निष्फलः ॥ ६.१०७.२४ ॥
ਤਦ ਦੂਜਾ ਚਮਕਦਾ ਅਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ। ਕੋਈ ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਕੋਈ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਅਰਥ ਗਿਆ।
6.107.25
अन्योन्यमभिसंहत्य निपेतुर्धरणीतले।
तथा विसृजतोर्बाणान् रामरावणयोर्मृधे ॥ ६.१०७.२५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦੇ, ਬਾਣ ਛੱਡਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
6.107.26
प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्।
चक्रतुश्च शरैर्घोरैर्निरुच्छ्वासमिवाम्बरम् ॥ ६.१०७.२६ ॥
ਦੋਵੇਂ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਰ ਚਲਾ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਸਾਹ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.107.27
रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः।
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ; ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
6.107.28
एवं तु तौ सुसंक्रुद्धौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।
मुहूर्तमभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.२८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗ ਕੀਤੀ; ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰੌਲੇ ਵਾਲੀ, ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।
6.107.29
तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ॥ ६.१०७.२९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ।
6.107.30
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ॥ ६.१०७.३० ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰਦੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
6.107.31
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.१०७.३१ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਲਾਕਾਰ ਚੱਕਰ, ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀਆਂ)।
6.107.32
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ॥ ६.१०७.३२ ॥
ਸਾਰਥੀ-ਕਲਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀਆਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਖਾਉਂਦੇ (ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰਥੀ), ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।
6.107.33
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने।
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ॥ ६.१०७.३३ ॥
ਗਤੀ ਦੇ ਵੇਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਨ ਵਿੱਚ (ਨਿਪੁੰਨ), ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਛੱਡਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਰਥ (ਚੱਲੇ)।
6.107.34
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव।
दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ॥ ६.१०७.३४ ॥
ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਦੋ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਿਖਾ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਅੱਗੇ ਵਧੇ)।
6.107.35
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः।
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ॥ ६.१०७.३५ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਹਾਂ ਰਥਾਂ ਦੀ ਧੁਰਾ ਧੁਰੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੂੰਹ ਨਾਲ (ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਇਆ)।
6.107.36
पताकाश्च पताकाभिः समीयुः स्थितयोस्तदा।
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.१०७.३६ ॥
ਉਦੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਜਾਵਾਂ ਧੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੱਡੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ (ਵਾਰ ਕੀਤਾ)।
6.107.37
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੋੜਿਆ।
6.107.38
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय दशाननः।
सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ॥ ६.१०७.३८ ॥
ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ ਰਾਘਵ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਛੱਡੇ। ਬਲਵਾਨ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਸਨ।
6.107.39
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्।
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रसारसमस्वनान् ॥ ६.१०७.३९ ॥
ਉਹ (ਰਾਮ) ਵਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਏ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਸਾਰ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ।
6.107.40
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य दशाननः।
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ॥ ६.१०७.४० ॥
ਵਜ੍ਰਹਸਤ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਸ਼ਾਨਨ ਨੇ (ਤੀਰ ਛੱਡੇ)। ਮਾਤਲਿ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਡਿੱਗੇ।
6.107.41
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि।
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथाऽऽत्मनः ॥ ६.१०७.४१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ (ਤੀਰਾਂ) ਨੇ (ਰਾਮ ਵਿੱਚ) ਸੂਖਮ ਮੋਹ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਹਮਲੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ (ਰਾਮ) ਨੇ ਮਾਤਲਿ ਲਈ (ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿਖਾਈ), ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।
6.107.42
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।
विंशतिं त्रिंशतिं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.४२ ॥
ਰਾਘਵ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਫੇਰ ਦਿੱਤਾ — ਵੀਹ, ਤੀਹ, ਸੱਠ, ਸੈਂਕੜੇ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ (ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ)।
6.107.43
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ॥ ६.१०७.४३ ॥
ਵੀਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਵੀ।
6.107.44
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।
तत् प्रवृत्तं पुनर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.४४ ॥
ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਯੁੱਧ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।
6.107.45
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निःस्वनैः।
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ॥ ६.१०७.४५ ॥
ਗਦਾਵਾਂ, ਮੂਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਘਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਖੰਭਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਸੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
6.107.46
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः।
व्यथिता दानवाः सर्वे पन्नगाश्च सहस्रशः ॥ ६.१०७.४६ ॥
ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਕਾਰਨ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਗ ਦੁਖੀ ਹੋਏ।
6.107.47
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ॥ ६.१०७.४७ ॥
ਪਰਬਤਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ। ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਭਾਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਹਵਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੱਲੀ।
6.107.48
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः ॥ ६.१०७.४८ ॥
ਤਦ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਤੇ ਮਹੋਰਗ ਸਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
6.107.49
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः।
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ६.१०७.४९ ॥
ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਲੋਕ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾਵੇ।
6.107.50
एवं जपन्तोऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.५० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ, ਰੋਮਾਂਚਕਾਰੀ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।
6.107.51
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्।
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ॥ ६.१०७.५१ ॥
ਗੰਧਰਬਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਸਮਾਨ ਅਸਮਾਨ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਸਾਗਰ ਸਾਗਰ ਵਰਗਾ ਜਾਪਿਆ।
6.107.52
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव।
एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਮਾਨੋ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਯੁੱਧ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.107.53
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः।
संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਮਹਾਬਾਹੂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਧਨੁਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ।
6.107.54
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ६.१०७.५४ ॥
ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ—ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਉਹ ਸਿਰ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਉਹ ਸਿਰ ਤਦ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
6.107.55
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।
तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ॥ ६.१०७.५५ ॥
ਰਾਵਣ ਦਾ ਉਸੇ ਵਰਗਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਰ ਵੀ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਫੁਰਤੀਲੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀਲੇ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
6.107.56
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः।
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते ॥ ६.१०७.५६ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਾਵਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਿਰ ਵੀ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਕੱਟਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਿਰ ਫਿਰ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
6.107.57
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः।
एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ॥ ६.१०७.५७ ॥
ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਰਾਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਾਬਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸੌ ਸਿਰ ਕੱਟੇ ਗਏ।
6.107.58
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ॥ ६.१०७.५८ ॥
ਰਾਵਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵੀਰ (ਰਾਮ)।
6.107.59
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः।
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ॥ ६.१०७.५९ ॥
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਸੋਚਿਆ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਸ਼ਣ ਸਮੇਤ ਖਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ,
6.107.60
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने।
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ॥ ६.१०७.६० ॥
ਕ੍ਰੌਂਚਾਵਟ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਧ ਅਤੇ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਬੰਧ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਤੋੜੇ, ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਚਲਿਤ ਕੀਤਾ,
6.107.61
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम।
किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥ ६.१०७.६१ ॥
ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹਨ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਰਾਵਣ ਸਾਹਮਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਮੱਧਮ ਪੈਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
6.107.62
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.१०७.६२ ॥
ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
6.107.63
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे ॥ ६.१०७.६३ ॥
ਤਦ ਰਾਵਣ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੂਸਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ।
6.107.64
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ॥ ६.१०७.६४ ॥
ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ—ਰੌਲਾ-ਰੱਪੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੋਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੀ।
6.107.65
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्।
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ॥ ६.१०७.६५ ॥
ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ।
6.107.66
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ॥ ६.१०७.६६ ॥
ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਮੁਹੂਰਤ, ਨਾ ਪਲ—ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਯੁੱਧ ਰੁਕਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
6.107.67
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो-
र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य।
सुरवररथसारथिर्महात्मा
रणरतराममुवाच वाक्यमाशु ॥ ६.१०७.६७ ॥
ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਰਾਜ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।