वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस्तदा।
सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.१०७.१ ॥
तेव्हा राम आणि रावण यांच्यात सर्व लोकांना भय वाटावे अशे अत्यंत क्रूर, महान द्वंद्वयुद्ध सुरू झाले.
6.107.2
ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद्बलम्।
प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समवर्तत ॥ ६.१०७.२ ॥
तेव्हा राक्षससैन्य आणि वानरांचे महान बळ, शस्त्रे हाती धरून, निश्चल होऊन उभे राहिले.
6.107.3
सम्प्रयुद्धौ तु तौ दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ।
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयमागताः ॥ ६.१०७.३ ॥
युद्धात गुंतलेल्या त्या बलवान नर आणि राक्षसाला पाहून सर्वांची मने विचलित झाली आणि ते अत्यंत आश्चर्यचकित झाले.
6.107.4
नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः।
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजग्मुः परस्परम् ॥ ६.१०७.४ ॥
विविध शस्त्रे हाती धरून, विस्मित मनाने ते उभे राहिले; युद्ध पाहत ते एकमेकांजवळ गेले नाहीत.
6.107.5
रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्।
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रमिवाबभौ ॥ ६.१०७.५ ॥
राक्षस रावणाकडे आणि वानर राघवाकडे पाहत, विस्मित नेत्रांनी उभे असलेले सैन्य जणू चित्रासारखे शोभू लागले.
6.107.6
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ।
कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते ह्यभीतवत् ॥ ६.१०७.६ ॥
तेथील अपशकून पाहूनही राघव आणि रावण दृढ निश्चय व स्थिर क्रोधाने, निर्भयासारखे युद्ध करू लागले.
6.107.7
जेतव्यमिति काकुत्स्थो मर्तव्यमिति रावणः।
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धेऽदर्शयतां तदा ॥ ६.१०७.७ ॥
राम 'जिंकायचे' असा विचार करीत होता, तर रावण 'मरायचे' असा; तेव्हा दोघांनी युद्धात आपल्या पराक्रमाचे सर्वस्व दाखवले.
6.107.8
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्।
मुमोच ध्वजमुद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ ६.१०७.८ ॥
तेव्हा क्रोधाने दशग्रीव रावण, पराक्रमी असल्याने, बाण सांधून राघवाच्या रथावरील ध्वजाला लक्ष्य करून सोडले.
6.107.9
ते शरास्तमनासाद्य पुरंदररथध्वजम्।
रथशक्तिं परामृश्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१०७.९ ॥
ते बाण पुरंदराच्या (इंद्राच्या) रथध्वजासारख्या त्या ध्वजापर्यंत न पोहोचता, रथाच्या शक्तीला स्पर्श करून भूमीवर पडले.
6.107.10
ततो रामोऽपि संक्रुद्धश्चापमाकृष्य वीर्यवान्।
कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा सम्प्रचक्रमे ॥ ६.१०७.१० ॥
तेव्हा पराक्रमी रामही अत्यंत संतापून धनुष्य ओढून, प्रत्युत्तराचा प्रत्युत्तर देण्याचा मनाशी निश्चय करू लागला.
6.107.11
रावणध्वजमुद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्।
महासर्पमिवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ ६.१०७.११ ॥
रावणाच्या ध्वजाला लक्ष्य करून एक तीक्ष्ण बाण सोडला; तो स्वतःच्या तेजाने प्रज्वलित, असह्य अशा महासर्पासारखा होता.
6.107.12
रामश्चिक्षेप तेजस्वी केतुमुद्दिश्य सायकम्।
जगाम स महीं छित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः ॥ ६.१०७.१२ ॥
तेजस्वी रामाने ध्वजाला लक्ष्य करून बाण सोडला; तो बाण भूमी फोडून दशग्रीव (रावणाचा) ध्वज तोडून गेला.
6.107.13
स निकृत्तोऽपतद् भूमौ रावणस्यन्दनध्वजः।
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः स महाबलः ॥ ६.१०७.१३ ॥
रावणाच्या रथाची ध्वजा तुटून भूमीवर पडली. ध्वजा उन्मळलेली पाहून महाबली रावण...
6.107.14
सम्प्रदीप्तोऽभवत् क्रोधादमर्षात् प्रदहन्निव।
स रोषवशमापन्नः शरवर्षं ववर्ष ह ॥ ६.१०७.१४ ॥
क्रोध आणि अमर्षाने तो पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित झाला. रोषाच्या अधीन होऊन त्याने बाणांचा वर्षाव केला.
6.107.15
रामस्य तुरगान् दीप्तैः शरैर्विव्याध रावणः।
ते दिव्या हरयस्तत्र नास्खलन्नापि बभ्रमुः ॥ ६.१०७.१५ ॥
रावणाने तेजस्वी बाणांनी रामाच्या घोड्यांना विद्ध केले. परंतु ते दिव्य अश्व तेथे अडखळले नाहीत, की भरकटले नाहीत.
6.107.16
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैरिवाहताः।
तेषामसम्भ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा ॥ ६.१०७.१६ ॥
ते घोडे स्थिरचित्त राहिले, जणू कमळाच्या दांड्यांनी आघात झालेले. त्या घोड्यांची अविचलता पाहून तेव्हा रावण...
6.107.17
भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।
गदाश्च परिघांश्चैव चक्राणि मुसलानि च ॥ ६.१०७.१७ ॥
पुन्हा अत्यंत संतप्त होऊन त्याने बाणांचा वर्षाव केला. गदा, परिघ, चक्रे आणि मुसळेही सोडली.
6.107.18
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान्।
मायाविहितमेतत् तु शस्त्रवर्षमपातयत्।
सहस्रशस्तदा बाणानश्रान्तहृदयोद्यमः ॥ ६.१०७.१८ ॥
पर्वतशिखरे, वृक्ष, शूळे आणि परशूही त्याने सोडले. मायेने निर्मिलेला हा शस्त्रवर्षाव त्याने वर्षविला; तेव्हा न थकणाऱ्या हृदयाने व उद्यमाने त्याने हजारो बाण सोडले.
6.107.19
तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्।
तद् वर्षमभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ ६.१०७.१९ ॥
त्या युद्धात ते भयंकर, भीषण प्रतिध्वनीने भरलेले, अनेक शस्त्रांचे महान वर्षाव झाले.
6.107.20
विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले।
सायकैरन्तरिक्षं च चकार सुनिरन्तरम् ॥ ६.१०७.२० ॥
राघवाचा रथ सोडून त्याने सर्व बाजूंनी वानरसेनेवर बाणांनी आकाश पूर्णपणे सतत भरून टाकले.
6.107.21
मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे ॥ ६.१०७.२१ ॥
दशग्रीवाने निःसंग अंतःकरणाने बाण सोडले; युद्धात प्रयत्नशील असलेल्या रावणाला पाहून—
6.107.22
प्रहसन्निव काकुत्स्थः संदधे निशितान् शरान्।
स मुमोच ततो बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.२२ ॥
जणू हसत काकुत्स्थाने तीक्ष्ण बाण जोडले. मग त्याने शेकडो आणि हजारो बाण सोडले.
6.107.23
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।
ताभ्यां नियुक्तेन तदा शरवर्षेण भास्वता ॥ ६.१०७.२३ ॥
ते पाहून रावणाने आपल्या बाणांनी आकाश अखंड भरून टाकले. तेव्हा त्या दोघांनी सोडलेल्या तेजस्वी बाणवर्षावामुळे—
6.107.24
शरबद्धमिवाभाति द्वितीयं भास्वदम्बरम्।
नानिमित्तोऽभवद् बाणो नानिर्भेत्ता न निष्फलः ॥ ६.१०७.२४ ॥
तेव्हा दुसरे तेजस्वी आकाश जणू बाणांनी बांधलेले दिसू लागले. एकही बाण निर्लक्ष्य नव्हता; कोणताही बाण भेदल्याशिवाय राहिला नाही, निष्फळही झाला नाही.
6.107.25
अन्योन्यमभिसंहत्य निपेतुर्धरणीतले।
तथा विसृजतोर्बाणान् रामरावणयोर्मृधे ॥ ६.१०७.२५ ॥
अशा प्रकारे युद्धात राम आणि रावण एकमेकांवर प्रहार करत, बाण सोडत पृथ्वीवर कोसळले.
6.107.26
प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्।
चक्रतुश्च शरैर्घोरैर्निरुच्छ्वासमिवाम्बरम् ॥ ६.१०७.२६ ॥
दोघांनीही डाव्या आणि उजव्या हातांनी अखंड बाण सोडत घोर युद्ध केले; भयानक बाणांनी आकाश जणू श्वासहीन केले.
6.107.27
रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः।
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
रामाने रावणाचे घोडे आणि रावणाने रामाचे घोडे मारले; एकमेकांच्या कृत्याला प्रत्युत्तर देत ते एकमेकांवर प्रहार करत राहिले.
6.107.28
एवं तु तौ सुसंक्रुद्धौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।
मुहूर्तमभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.२८ ॥
अशा प्रकारे अत्यंत संतापलेल्या दोघांनी उत्तम युद्ध केले; क्षणभर तो गोंधळाचा, अंगावर काटा आणणारा संग्राम चालू राहिला.
6.107.29
तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ॥ ६.१०७.२९ ॥
असे युद्ध करणाऱ्या राम आणि रावणाला सर्व प्राण्यांनी विस्मित मनाने पाहिले.
6.107.30
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ॥ ६.१०७.३० ॥
युद्धात एकमेकांना पीडा देत, अत्यंत संतापून, आपापल्या उत्तम रथांतून दोघे एकमेकांवर धावून गेले.
6.107.31
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.१०७.३१ ॥
परस्परांच्या वधात गुंतलेले, भयंकर रूप धारण केलेले ते दोघे झाले. वर्तुळाकार फेरे, मार्ग आणि पुढे-मागे जाणाऱ्या हालचाली (त्यांनी केल्या).
6.107.32
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ॥ ६.१०७.३२ ॥
सारथ्यातून निर्माण झालेल्या अनेक प्रकारच्या गती दाखवत (ते दोन सारथी), रामाने रावणाला आणि रावणानेही राघवाला (रामाला) पीडा दिली.
6.107.33
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने।
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ॥ ६.१०७.३३ ॥
गतीचा वेग प्राप्त झालेले, पुढे जाण्यात व मागे फिरण्यात (निपुण), बाणांची जाळी फेकणाऱ्या त्या दोघांचे उत्तम रथ (धावले).
6.107.34
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव।
दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ॥ ६.१०७.३४ ॥
युद्धभूमीवर पाऊस पाडणाऱ्या दोन मेघांप्रमाणे ते दोघे संचार करू लागले. तेव्हा रणात अनेक प्रकारच्या गती दाखवून ते दोघे (पुढे सरकले).
6.107.35
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः।
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ॥ ६.१०७.३५ ॥
ते दोघे पुन्हा एकमेकांसमोर उभे राहिले. दोन्ही रथांची धुरा धुरेशी आणि घोड्यांची तोंडे तोंडाशी (समोरासमोर आली).
6.107.36
पताकाश्च पताकाभिः समीयुः स्थितयोस्तदा।
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.१०७.३६ ॥
तेव्हा उभ्या असलेल्या त्या दोघांच्या ध्वजा ध्वजांशी भिडल्या. मग रामाने रावणावर धनुष्यातून सोडलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी (प्रहार केला).
6.107.37
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
चार बाणांनी तेजस्वी चार घोड्यांना त्याने मागे हटवले. क्रोधाच्या आधीन होऊन त्याने घोड्यांना मागे वळवले.
6.107.38
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय दशाननः।
सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ॥ ६.१०७.३८ ॥
दशाननाने राघवावर तीक्ष्ण बाण सोडले. बलवान दशग्रीवाने अतिशय विद्ध केलेला तो राघव (राम) होता.
6.107.39
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्।
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रसारसमस्वनान् ॥ ६.१०७.३९ ॥
तो (राम) विकार पावला नाही, व्यथितही झाला नाही. पुन्हा त्याने वज्राच्या सारासारखा आवाज करणारे बाण सोडले.
6.107.40
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य दशाननः।
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ॥ ६.१०७.४० ॥
वज्रहस्ताच्या (इंद्राच्या) सारथ्याला लक्ष्य करून दशाननाने (बाण सोडले). मातलीच्या शरीरावर महावेगवान बाण पडले.
6.107.41
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि।
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथाऽऽत्मनः ॥ ६.१०७.४१ ॥
युद्धात त्या (बाणांनी) (रामाला) सूक्ष्म मोहही किंवा व्यथाही दिली नाही. त्या हल्ल्याने संतप्त झालेल्या (रामाने) मातलीसाठी (ती प्रतिक्रिया दाखवली), स्वतःसाठी तशी नाही.
6.107.42
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।
विंशतिं त्रिंशतिं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.४२ ॥
राघवाने बाणांच्या जाळ्याने शत्रूला विमुख केले — वीस, तीस, साठ, शेकडो, मग हजारो (बाणांनी).
6.107.43
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ॥ ६.१०७.४३ ॥
वीर राघवाने शत्रूच्या रथावर बाण सोडले. तेव्हा क्रोधित झालेला रथस्थ राक्षसेश्वर रावणही.
6.107.44
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।
तत् प्रवृत्तं पुनर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.४४ ॥
गदा आणि मुसळांच्या वर्षावाने त्याने रणांगणात रामावर प्रतिहल्ला केला. ते युद्ध पुन्हा सुरू झाले; भयंकर आणि रोमांचक.
6.107.45
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निःस्वनैः।
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ॥ ६.१०७.४५ ॥
गदा, मुसळे, परिघ यांच्या गर्जनांनी आणि बाणांच्या पंखांच्या वाऱ्याने सात समुद्र क्षुब्ध झाले.
6.107.46
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः।
व्यथिता दानवाः सर्वे पन्नगाश्च सहस्रशः ॥ ६.१०७.४६ ॥
क्षुब्ध झालेल्या समुद्रांमुळे पाताळतळात राहणारे सर्व दानव आणि हजारो नाग व्यथित झाले.
6.107.47
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ॥ ६.१०७.४७ ॥
पर्वत, वने आणि अरण्यांसह संपूर्ण पृथ्वी कंपित झाली. सूर्य निस्तेज झाला आणि वाराही वाहिला नाही.
6.107.48
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः ॥ ६.१०७.४८ ॥
तेव्हा देव, गंधर्व, सिद्ध आणि परम ऋषी, तसेच किन्नर आणि महोरग सर्वजण चिंतेत पडले.
6.107.49
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः।
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ६.१०७.४९ ॥
गायी आणि ब्राह्मणांचे कल्याण होवो; लोक शाश्वत टिकोत. युद्धात राघव (राम) राक्षसांचा स्वामी रावणावर विजय मिळवो.
6.107.50
एवं जपन्तोऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.५० ॥
असा जप करीत देव आणि ऋषिगण तेव्हा राम व रावण यांचे अत्यंत भयानक, रोमांचकारी युद्ध पाहत होते.
6.107.51
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्।
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ॥ ६.१०७.५१ ॥
गंधर्व व अप्सरांचे समूह ते अनुपम युद्ध पाहून, आकाश आकाशासारखे आणि सागर सागरासारखा भासला.
6.107.52
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव।
एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
राम व रावणाचे युद्ध हे राम व रावणासारखेच आहे, असे म्हणत त्यांनी ते युद्ध राम व रावणरूपात पाहिले.
6.107.53
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः।
संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
तेव्हा क्रोधाने, महाबाहू, रघुवंशाची कीर्ती वाढवणाऱ्या रामाने विषारी सर्पासारखा बाण धनुष्यावर चढवला.
6.107.54
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ६.१०७.५४ ॥
त्याने रावणाचे मस्तक छेदले—तेजस्वी कुंडलांनी शोभणारे ते मस्तक. जमिनीवर पडलेले ते मस्तक तेव्हा तिन्ही लोकांनी पाहिले.
6.107.55
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।
तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ॥ ६.१०७.५५ ॥
रावणाचे तसेच दुसरे एक मस्तक वर उठले; वेगवान हात आणि वेगवान कृती असलेल्या रामाने ते तोडले.
6.107.56
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः।
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते ॥ ६.१०७.५६ ॥
युद्धात बाणांनी रावणाचे दुसरे मस्तकही छिन्न झाले; पण छिन्न होताच ते मस्तक पुन्हा दिसू लागले.
6.107.57
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः।
एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ॥ ६.१०७.५७ ॥
वज्रासारख्या रामाच्या बाणांनी तेही छिन्न झाले; याप्रमाणेच समान तेजाची शंभर मस्तके छिन्न झाली.
6.107.58
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ॥ ६.१०७.५८ ॥
रावणाच्या जीवनाच्या अंताची कोणतीही खूण दिसत नव्हती. तेव्हा सर्व अस्त्रांचा जाणकार, कौसल्येचा आनंद वाढवणारा वीर (राम).
6.107.59
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः।
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ॥ ६.१०७.५९ ॥
पुष्कळ बाणांनी युक्त राघव (राम) विचार करू लागला: ज्यांनी मारीचाला ठार केले, ज्यांनी दूषणासह खराला ठार केले,
6.107.60
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने।
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ॥ ६.१०७.६० ॥
क्रौञ्चावटात विराध, दण्डकारण्यातील कबंध — ज्यांनी साल वृक्ष व पर्वत मोडले, वाली व सागर क्षुब्ध केले,
6.107.61
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम।
किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥ ६.१०७.६१ ॥
युद्धात माझे हे सर्व बाण विश्वसनीय आहेत. मग रावणासमोर ते तेजहीन होण्यामागचे कारण काय?
6.107.62
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.१०७.६२ ॥
राघवाने (रामाने) रावणाच्या छातीवर बाणांचा वर्षाव केला.
6.107.63
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे ॥ ६.१०७.६३ ॥
तेव्हा रावणही संतापला आणि रथावर उभा राहून राक्षसराजाने युद्धात गदा आणि मुसळांचा वर्षाव करून रामावर प्रहार केला.
6.107.64
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ॥ ६.१०७.६४ ॥
ते महायुद्ध सुरू झाले—कोलाहलपूर्ण आणि रोमांचकारी—आकाशात, भूमीवर आणि पुन्हा पर्वताच्या शिखरावरही.
6.107.65
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्।
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ॥ ६.१०७.६५ ॥
देव, दानव, यक्ष, पिशाच, उरग आणि राक्षस पाहत असताना ते महायुद्ध संपूर्ण रात्रभर चालू राहिले.
6.107.66
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ॥ ६.१०७.६६ ॥
रात्र नाही, दिवस नाही, मुहूर्तही नाही, क्षणही नाही—राम आणि रावण यांचे युद्ध विरामाला पोहोचत नव्हते.
6.107.67
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो-
र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य।
सुरवररथसारथिर्महात्मा
रणरतराममुवाच वाक्यमाशु ॥ ६.१०७.६७ ॥
दशरथपुत्र आणि राक्षसराज यांच्यातील युद्धात दोघांपैकी कोणाचाही विजय न दिसल्याने, देवश्रेष्ठाच्या रथाचा सारथी असलेल्या महात्म्याने युद्धरत रामाला लगेच हे शब्द सांगितले.