ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.107
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.107.1
ततः प्रवृत्तं सुक्रूरं रामरावणयोस्तदा।
सुमहद् द्वैरथं युद्धं सर्वलोकभयावहम् ॥ ६.१०७.१ ॥
ସେତେବେଳେ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା, ଅତି ନିର୍ମମ, ମହାନ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
6.107.2
ततो राक्षससैन्यं च हरीणां च महद्बलम्।
प्रगृहीतप्रहरणं निश्चेष्टं समवर्तत ॥ ६.१०७.२ ॥
ସେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ସୈନ୍ୟ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ମହାବଳ, ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ।
6.107.3
सम्प्रयुद्धौ तु तौ दृष्ट्वा बलवन्नरराक्षसौ।
व्याक्षिप्तहृदयाः सर्वे परं विस्मयमागताः ॥ ६.१०७.३ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଲିପ୍ତ ସେହି ବଳବାନ ନର ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଚଳିତ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।
6.107.4
नानाप्रहरणैर्व्यग्रैर्भुजैर्विस्मितबुद्धयः।
तस्थुः प्रेक्ष्य च संग्रामं नाभिजग्मुः परस्परम् ॥ ६.१०७.४ ॥
ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି, ବିସ୍ମିତ ମନରେ ସେମାନେ ଠିଆ ହେଲେ; ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ସେମାନେ ପରସ୍ପର ନିକଟକୁ ଯାଇ ନ ଥିଲେ।
6.107.5
रक्षसां रावणं चापि वानराणां च राघवम्।
पश्यतां विस्मिताक्षाणां सैन्यं चित्रमिवाबभौ ॥ ६.१०७.५ ॥
ରାକ୍ଷସମାନେ ରାବଣଙ୍କୁ ଓ ବାନରମାନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ବିସ୍ମିତ ନୟନରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସୈନ୍ୟ ଛବିଭଳି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
6.107.6
तौ तु तत्र निमित्तानि दृष्ट्वा राघवरावणौ।
कृतबुद्धी स्थिरामर्षौ युयुधाते ह्यभीतवत् ॥ ६.१०७.६ ॥
ସେଠାକାର ଅଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖି ମଧ୍ୟ ରାଘବ ଓ ରାବଣ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଓ ସ୍ଥିର କ୍ରୋଧରେ ନିର୍ଭୟ ପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
6.107.7
जेतव्यमिति काकुत्स्थो मर्तव्यमिति रावणः।
धृतौ स्ववीर्यसर्वस्वं युद्धेऽदर्शयतां तदा ॥ ६.१०७.७ ॥
ରାମ 'ଜିତିବାକୁ ହେବ' ଓ ରାବଣ 'ମରିବାକୁ ହେବ' ବୋଲି ଭାବିଲେ; ସେତେବେଳେ ଦୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ବୀରତ୍ବର ସର୍ବସ୍ୱ ଦେଖାଇଲେ।
6.107.8
ततः क्रोधाद् दशग्रीवः शरान् संधाय वीर्यवान्।
मुमोच ध्वजमुद्दिश्य राघवस्य रथे स्थितम् ॥ ६.१०७.८ ॥
ସେତେବେଳେ କ୍ରୋଧରେ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ, ପରାକ୍ରମୀ ହୋଇ, ବାଣ ସଂଯୋଗ କରି ରାଘବଙ୍କ ରଥରେ ଥିବା ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଛାଡ଼ିଲେ।
6.107.9
ते शरास्तमनासाद्य पुरंदररथध्वजम्।
रथशक्तिं परामृश्य निपेतुर्धरणीतले ॥ ६.१०७.९ ॥
ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ରଥଧ୍ୱଜ ପରି ସେହି ଧ୍ୱଜ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନ ପହଞ୍ଚି, ରଥଶକ୍ତିକୁ ଛୁଇଁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.107.10
ततो रामोऽपि संक्रुद्धश्चापमाकृष्य वीर्यवान्।
कृतप्रतिकृतं कर्तुं मनसा सम्प्रचक्रमे ॥ ६.१०७.१० ॥
ସେତେବେଳେ ପରାକ୍ରମୀ ରାମ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଧନୁ ଟାଣି, ପ୍ରତିଶୋଧର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବା ପାଇଁ ମନରେ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
6.107.11
रावणध्वजमुद्दिश्य मुमोच निशितं शरम्।
महासर्पमिवासह्यं ज्वलन्तं स्वेन तेजसा ॥ ६.१०७.११ ॥
ରାବଣଙ୍କ ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ତାହା ନିଜ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ, ଅସହ୍ୟ ମହାସର୍ପ ପରି ଥିଲା।
6.107.12
रामश्चिक्षेप तेजस्वी केतुमुद्दिश्य सायकम्।
जगाम स महीं छित्त्वा दशग्रीवध्वजं शरः ॥ ६.१०७.१२ ॥
ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ଧ୍ୱଜକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ସେହି ବାଣ ଭୂମି ବିଦାରଣ କରି ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ)ଙ୍କ ଧ୍ୱଜ କାଟି ଚାଲିଗଲା।
6.107.13
स निकृत्तोऽपतद् भूमौ रावणस्यन्दनध्वजः।
ध्वजस्योन्मथनं दृष्ट्वा रावणः स महाबलः ॥ ६.१०७.१३ ॥
ରାବଣଙ୍କ ରଥର ଧ୍ୱଜା କଟି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଧ୍ୱଜା ଉପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ମହାବଳ ରାବଣ...
6.107.14
सम्प्रदीप्तोऽभवत् क्रोधादमर्षात् प्रदहन्निव।
स रोषवशमापन्नः शरवर्षं ववर्ष ह ॥ ६.१०७.१४ ॥
କ୍ରୋଧ ଓ ଅମର୍ଷରେ ସେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା। ରୋଷର ବଶରେ ସେ ଶରବର୍ଷା କଲା।
6.107.15
रामस्य तुरगान् दीप्तैः शरैर्विव्याध रावणः।
ते दिव्या हरयस्तत्र नास्खलन्नापि बभ्रमुः ॥ ६.१०७.१५ ॥
ରାବଣ ଜଳୁଥିବା ଶରରେ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଅଶ୍ୱମାନେ ସେଠାରେ ଖସିଲେ ନାହିଁ କି ଘୂରିଲେ ନାହିଁ।
6.107.16
बभूवुः स्वस्थहृदयाः पद्मनालैरिवाहताः।
तेषामसम्भ्रमं दृष्ट्वा वाजिनां रावणस्तदा ॥ ६.१०७.१६ ॥
ସେମାନେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ରହିଲେ, ଯେପରି ପଦ୍ମନାଳରେ ଆଘାତିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଅଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି ସେତେବେଳେ ରାବଣ...
6.107.17
भूय एव सुसंक्रुद्धः शरवर्षं मुमोच ह।
गदाश्च परिघांश्चैव चक्राणि मुसलानि च ॥ ६.१०७.१७ ॥
ପୁଣି ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ଶରବର୍ଷା କଲା। ଗଦା, ପରିଘ, ଚକ୍ର ଓ ମୂଷଳ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଲା।
6.107.18
गिरिशृङ्गाणि वृक्षांश्च तथा शूलपरश्वधान्।
मायाविहितमेतत् तु शस्त्रवर्षमपातयत्।
सहस्रशस्तदा बाणानश्रान्तहृदयोद्यमः ॥ ६.१०७.१८ ॥
ପର୍ବତଶିଖର, ବୃକ୍ଷ, ଶୂଳ ଓ କୁଠାର ମଧ୍ୟ ଫିଙ୍ଗିଲା। ମାୟାରଚିତ ଏହି ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ସେ ବର୍ଷାଇଲା; ତେବେ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ହୃଦୟ ଓ ଉଦ୍ୟମରେ ସେ ହଜାର ହଜାର ଶର ଛାଡ଼ିଲା।
6.107.19
तुमुलं त्रासजननं भीमं भीमप्रतिस्वनम्।
तद् वर्षमभवद् युद्धे नैकशस्त्रमयं महत् ॥ ६.१०७.१९ ॥
ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାହା ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିଯୁକ୍ତ, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ରର ମହାବର୍ଷା ହୋଇଗଲା।
6.107.20
विमुच्य राघवरथं समन्ताद् वानरे बले।
सायकैरन्तरिक्षं च चकार सुनिरन्तरम् ॥ ६.१०७.२० ॥
ରାଘବଙ୍କ ରଥ ଛାଡ଼ି ସେ ଚାରିଆଡ଼େ ବାନର ସେନା ଉପରେ ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରନ୍ତର କରିଦେଲା।
6.107.21
मुमोच च दशग्रीवो निःसङ्गेनान्तरात्मना।
व्यायच्छमानं तं दृष्ट्वा तत्परं रावणं रणे ॥ ६.१०७.२१ ॥
ଦଶଗ୍ରୀବ ନିଃସଙ୍ଗ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା; ରଣରେ ଉଦ୍ୟମଶୀଳ ସେହି ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖି—
6.107.22
प्रहसन्निव काकुत्स्थः संदधे निशितान् शरान्।
स मुमोच ततो बाणान् शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.२२ ॥
ହସିବା ଭଳି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଯୋଡ଼ିଲେ। ତା'ପରେ ସେ ଶହ ଶହ ଓ ହଜାର ହଜାର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ।
6.107.23
तान् दृष्ट्वा रावणश्चक्रे स्वशरैः खं निरन्तरम्।
ताभ्यां नियुक्तेन तदा शरवर्षेण भास्वता ॥ ६.१०७.२३ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାବଣ ନିଜ ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ନିରନ୍ତର ପୂରାଇଦେଲା। ସେତେବେଳେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରୟୋଗିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଣବର୍ଷାରେ—
6.107.24
शरबद्धमिवाभाति द्वितीयं भास्वदम्बरम्।
नानिमित्तोऽभवद् बाणो नानिर्भेत्ता न निष्फलः ॥ ६.१०७.२४ ॥
ସେତେବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ଆକାଶ ଯେପରି ବାଣରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ିଲା ପରି ଦେଖାଗଲା। କୌଣସି ବାଣ ଲକ୍ଷ୍ୟହୀନ ନଥିଲା; କୌଣସି ବିଦ୍ଧ ନ କରି ରହିଲା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଷ୍ଫଳ ହେଲା ନାହିଁ।
6.107.25
अन्योन्यमभिसंहत्य निपेतुर्धरणीतले।
तथा विसृजतोर्बाणान् रामरावणयोर्मृधे ॥ ६.१०७.२५ ॥
ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମ ଓ ରାବଣ ପରସ୍ପରକୁ ଆଘାତ କରି, ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
6.107.26
प्रायुध्येतामविच्छिन्नमस्यन्तौ सव्यदक्षिणम्।
चक्रतुश्च शरैर्घोरैर्निरुच्छ्वासमिवाम्बरम् ॥ ६.१०७.२६ ॥
ଦୁହେଁ ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ନିରନ୍ତର ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଆକାଶକୁ ଯେପରି ନିଃଶ୍ୱାସହୀନ କରିଦେଲେ।
6.107.27
रावणस्य हयान् रामो हयान् रामस्य रावणः।
जघ्नतुस्तौ तदान्योन्यं कृतानुकृतकारिणौ ॥ ६.१०७.२७ ॥
ରାମ ରାବଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ରାବଣ ରାମଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ପରସ୍ପରର କାର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇ ଉଭୟେ ଆଘାତ କଲେ।
6.107.28
एवं तु तौ सुसंक्रुद्धौ चक्रतुर्युद्धमुत्तमम्।
मुहूर्तमभवद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.२८ ॥
ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ଦୁହେଁ ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; କ୍ଷଣେ ପାଇଁ ସେହି କୋଳାହଳମୟ, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଲା।
6.107.29
तौ तथा युध्यमानौ तु समरे रामरावणौ।
ददृशुः सर्वभूतानि विस्मितेनान्तरात्मना ॥ ६.१०७.२९ ॥
ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିସ୍ମିତ ମନରେ ଦେଖିଲେ।
6.107.30
अर्दयन्तौ तु समरे तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ।
परस्परमभिक्रुद्धौ परस्परमभिद्रुतौ ॥ ६.१०७.३० ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ପରସ୍ପରକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉ ଦେଉ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ନିଜ ଉତ୍ତମ ରଥରେ ଦୁହେଁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଧାଇଁଲେ।
6.107.31
परस्परवधे युक्तौ घोररूपौ बभूवतुः।
मण्डलानि च वीथीश्च गतप्रत्यागतानि च ॥ ६.१०७.३१ ॥
ପରସ୍ପରକୁ ବଧ କରିବାରେ ନିଯୁକ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ହେଲେ। ବୃତ୍ତାକାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ, ପଥଚାଳନା ଏବଂ ଆଗ-ପଛ ଗତି ମଧ୍ୟ (ସେମାନେ କଲେ)।
6.107.32
दर्शयन्तौ बहुविधां सूतौ सारथ्यजां गतिम्।
अर्दयन् रावणं रामो राघवं चापि रावणः ॥ ६.१०७.३२ ॥
ସାରଥ୍ୟରୁ ଜାତ ବହୁବିଧ ଗତି ଦେଖାଇ (ସେହି ଦୁଇ ସାରଥି), ରାମ ରାବଣଙ୍କୁ ଏବଂ ରାବଣ ମଧ୍ୟ ରାଘବ (ରାମ)ଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ କଲେ।
6.107.33
गतिवेगं समापन्नौ प्रवर्तननिवर्तने।
क्षिपतोः शरजालानि तयोस्तौ स्यन्दनोत्तमौ ॥ ६.१०७.३३ ॥
ଗତି ବେଗ ପାଇଥିବା, ଆଗକୁ ଯିବା ଓ ପଛକୁ ଫେରିବାରେ (ନିପୁଣ), ଶରଜାଲ ନିକ୍ଷେପ କରୁଥିବା ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ରଥ (ଚାଲିଲା)।
6.107.34
चेरतुः संयुगमहीं सासारौ जलदाविव।
दर्शयित्वा तदा तौ तु गतिं बहुविधां रणे ॥ ६.१०७.३४ ॥
ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବର୍ଷା କରୁଥିବା ଦୁଇ ମେଘ ଭଳି ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ବିଚରଣ କଲେ। ତା'ପରେ ରଣରେ ବହୁବିଧ ଗତି ଦେଖାଇ ସେମାନେ (ଅଗ୍ରସର ହେଲେ)।
6.107.35
परस्परस्याभिमुखौ पुनरेव च तस्थतुः।
धुरं धुरेण रथयोर्वक्त्रं वक्त्रेण वाजिनाम् ॥ ६.१०७.३५ ॥
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପୁଣି ପରସ୍ପର ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ। ଦୁଇ ରଥର ଧୁରା ଧୁରା ସହିତ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମୁହଁ ମୁହଁ ସହିତ (ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା)।
6.107.36
पताकाश्च पताकाभिः समीयुः स्थितयोस्तदा।
रावणस्य ततो रामो धनुर्मुक्तैः शितैः शरैः ॥ ६.१०७.३६ ॥
ସେତେବେଳେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କ ଦୁହିଁଙ୍କ ପତାକା ପତାକା ସହ ମିଶିଗଲା। ତା'ପରେ ରାମ ରାବଣ ଉପରେ ଧନୁରୁ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରରେ (ଆଘାତ କଲେ)।
6.107.37
चतुर्भिश्चतुरो दीप्तान् हयान् प्रत्यपसर्पयत्।
स क्रोधवशमापन्नो हयानामपसर्पणे ॥ ६.१०७.३७ ॥
ଚାରି ବାଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚାରି ଘୋଡାକୁ ସେ ପଛକୁ ଫେରାଇଲା। କ୍ରୋଧର ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ସେ ଘୋଡାମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ଫେରାଇଲା।
6.107.38
मुमोच निशितान् बाणान् राघवाय दशाननः।
सोऽतिविद्धो बलवता दशग्रीवेण राघवः ॥ ६.१०७.३८ ॥
ଦଶାନନ ରାଘବଙ୍କ ଉପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ବଳବାନ ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ଧ ରାଘବ (ରାମ) ଥିଲେ।
6.107.39
जगाम न विकारं च न चापि व्यथितोऽभवत्।
चिक्षेप च पुनर्बाणान् वज्रसारसमस्वनान् ॥ ६.१०७.३९ ॥
ସେ (ରାମ) ବିକାର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, ବ୍ୟଥିତ ମଧ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ। ପୁଣି ବଜ୍ରସାରର ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲେ।
6.107.40
सारथिं वज्रहस्तस्य समुद्दिश्य दशाननः।
मातलेस्तु महावेगाः शरीरे पतिताः शराः ॥ ६.१०७.४० ॥
ବଜ୍ରହସ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସାରଥିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଦଶାନନ (ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା)। ମାତଳିଙ୍କ ଶରୀରରେ ମହାବେଗୀ ବାଣମାନ ପଡ଼ିଲା।
6.107.41
न सूक्ष्ममपि सम्मोहं व्यथां वा प्रददुर्युधि।
तया धर्षणया क्रुद्धो मातलेर्न तथाऽऽत्मनः ॥ ६.१०७.४१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନେ (ରାମଙ୍କୁ) ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୋହ କିମ୍ବା ବ୍ୟଥା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ନ ଥିଲେ। ସେହି ଆକ୍ରମଣରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ (ରାମ) ମାତଳି ପାଇଁ (ସେପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇଲେ), ନିଜ ପାଇଁ ସେପରି ନୁହେଁ।
6.107.42
चकार शरजालेन राघवो विमुखं रिपुम्।
विंशतिं त्रिंशतिं षष्टिं शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ६.१०७.४२ ॥
ରାଘବ ବାଣ ଜାଲରେ ଶତ୍ରୁକୁ ବିମୁଖ କଲେ — କୋଡ଼ିଏ, ତିରିଶ, ଷାଠିଏ, ଶହ ଶହ, ତା'ପରେ ହଜାର ହଜାର (ବାଣରେ)।
6.107.43
मुमोच राघवो वीरः सायकान् स्यन्दने रिपोः।
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः ॥ ६.१०७.४३ ॥
ବୀର ରାଘବ ଶତ୍ରୁର ରଥ ଉପରକୁ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ତା'ପରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ରଥସ୍ଥ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣ ମଧ୍ୟ।
6.107.44
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे।
तत् प्रवृत्तं पुनर्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.४४ ॥
ଗଦା ଓ ମୂସଳର ବର୍ଷଣ ସହିତ ସେ ରଣରେ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରତିଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେ ଯୁଦ୍ଧ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଭୟଙ୍କର ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର।
6.107.45
गदानां मुसलानां च परिघाणां च निःस्वनैः।
शराणां पुङ्खवातैश्च क्षुभिताः सप्त सागराः ॥ ६.१०७.४५ ॥
ଗଦା, ମୂସଳ ଓ ପରିଘର ଗର୍ଜନ ଏବଂ ବାଣର ପକ୍ଷ-ବାତ୍ୟାରେ ସପ୍ତ ସମୁଦ୍ର କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲେ।
6.107.46
क्षुब्धानां सागराणां च पातालतलवासिनः।
व्यथिता दानवाः सर्वे पन्नगाश्च सहस्रशः ॥ ६.१०७.४६ ॥
କ୍ଷୁବ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ହେତୁ ପାତାଳତଳବାସୀ ସମସ୍ତ ଦାନବ ଓ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ସର୍ପ ବ୍ୟଥିତ ହେଲେ।
6.107.47
चकम्पे मेदिनी कृत्स्ना सशैलवनकानना।
भास्करो निष्प्रभश्चासीन्न ववौ चापि मारुतः ॥ ६.१०७.४७ ॥
ପର୍ବତ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାହୀନ ହେଲେ; ପବନ ମଧ୍ୟ ବହିଲା ନାହିଁ।
6.107.48
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः।
चिन्तामापेदिरे सर्वे सकिंनरमहोरगाः ॥ ६.१०७.४८ ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ, କିନ୍ନର ଓ ମହୋରଗମାନେ ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ।
6.107.49
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्यस्तु लोकास्तिष्ठन्तु शाश्वताः।
जयतां राघवः संख्ये रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ ६.१०७.४९ ॥
ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଲୋକମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ରହନ୍ତୁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ରାଘବ (ରାମ) ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାବଣଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତୁ।
6.107.50
एवं जपन्तोऽपश्यंस्ते देवाः सर्षिगणास्तदा।
रामरावणयोर्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् ॥ ६.१०७.५० ॥
ଏହିପରି ଜପ କରି ସେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଋଷିଗଣ ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କର ଅତି ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖୁଥିଲେ।
6.107.51
गन्धर्वाप्सरसां सङ्घा दृष्ट्वा युद्धमनूपमम्।
गगनं गगनाकारं सागरः सागरोपमः ॥ ६.१०७.५१ ॥
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାଙ୍କ ଦଳ ସେହି ଅନୁପମ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି, ଆକାଶ ଆକାଶ ପରି ଓ ସାଗର ସାଗର ପରି ଜଣାଗଲା।
6.107.52
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव।
एवं ब्रुवन्तो ददृशुस्तद् युद्धं रामरावणम् ॥ ६.१०७.५२ ॥
ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଯେପରି ରାମ ଓ ରାବଣ ପରି ବୋଲି କହି ସେମାନେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧ, ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
6.107.53
ततः क्रोधान्महाबाहू रघूणां कीर्तिवर्धनः।
संधाय धनुषा रामः शरमाशीविषोपमम् ॥ ६.१०७.५३ ॥
ତା'ପରେ କ୍ରୋଧରେ, ମହାବାହୁ, ରଘୁବଂଶର କୀର୍ତ୍ତିବର୍ଦ୍ଧନ ରାମ ବିଷଧର ସର୍ପ ପରି ବାଣଟିକୁ ଧନୁରେ ଯୋଡ଼ିଲେ।
6.107.54
रावणस्य शिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम्।
तच्छिरः पतितं भूमौ दृष्टं लोकैस्त्रिभिस्तदा ॥ ६.१०७.५४ ॥
ସେ ରାବଣଙ୍କ ମସ୍ତକ କାଟିଦେଲେ—ଜଳୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ ସେହି ମସ୍ତକ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେହି ମସ୍ତକକୁ ସେତେବେଳେ ତିନି ଲୋକ ଦେଖିଲେ।
6.107.55
तस्यैव सदृशं चान्यद् रावणस्योत्थितं शिरः।
तत् क्षिप्तं क्षिप्रहस्तेन रामेण क्षिप्रकारिणा ॥ ६.१०७.५५ ॥
ରାବଣଙ୍କର ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ମସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଉଠିଲା; କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତ ଓ କ୍ଷିପ୍ରକର୍ମା ରାମ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
6.107.56
द्वितीयं रावणशिरश्छिन्नं संयति सायकैः।
छिन्नमात्रं च तच्छीर्षं पुनरेव प्रदृश्यते ॥ ६.१०७.५६ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ମସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ଛିନ୍ନ ହେବାମାତ୍ରେ ସେ ମସ୍ତକ ପୁଣି ଦେଖାଗଲା।
6.107.57
तदप्यशनिसंकाशैश्छिन्नं रामस्य सायकैः।
एवमेव शतं छिन्नं शिरसां तुल्यवर्चसाम् ॥ ६.१०७.५७ ॥
ବଜ୍ରତୁଲ୍ୟ ରାମଙ୍କ ବାଣରେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଛିନ୍ନ ହେଲା; ଏହିପରି ସମାନ ତେଜର ଶହେ ମସ୍ତକ ଛିନ୍ନ ହେଲା।
6.107.58
न चैव रावणस्यान्तो दृश्यते जीवितक्षये।
ततः सर्वास्त्रविद् वीरः कौसल्यानन्दवर्धनः ॥ ६.१०७.५८ ॥
ରାବଣଙ୍କଠାରେ ଜୀବନାନ୍ତର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସର୍ବାସ୍ତ୍ରବିଦ୍, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ବୀର (ରାମ)।
6.107.59
मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामास राघवः।
मारीचो निहतो यैस्तु खरो यैस्तु सदूषणः ॥ ६.१०७.५९ ॥
ବହୁ ବାଣଯୁକ୍ତ ରାଘବ (ରାମ) ଚିନ୍ତା କଲେ: ଯେଉଁମାନେ ମାରୀଚକୁ ବଧ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୂଷଣ ସହିତ ଖରକୁ ବଧ କଲେ,
6.107.60
क्रौञ्चावटे विराधस्तु कबन्धो दण्डकावने।
यैः साला गिरयो भग्ना वाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ॥ ६.१०७.६० ॥
କ୍ରୌଞ୍ଚାବଟରେ ବିରାଧ ଓ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ କବନ୍ଧ — ଯେଉଁମାନେ ସାଳ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତ ଭଗ୍ନ କଲେ, ବାଳି ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କଲେ,
6.107.61
त इमे सायकाः सर्वे युद्धे प्रात्ययिका मम।
किं नु तत् कारणं येन रावणे मन्दतेजसः ॥ ६.१०७.६१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଏହି ସମସ୍ତ ବାଣ ବିଶ୍ୱସନୀୟ। ତେବେ ରାବଣ ସମ୍ମୁଖରେ ସେମାନଙ୍କ ତେଜ ମଳିନ ହେବାର କାରଣ କ'ଣ?
6.107.62
ववर्ष शरवर्षाणि राघवो रावणोरसि ॥ ६.१०७.६२ ॥
ରାଘବ (ରାମ) ରାବଣର ବକ୍ଷ ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷଣ କଲେ।
6.107.63
रावणोऽपि ततः क्रुद्धो रथस्थो राक्षसेश्वरः।
गदामुसलवर्षेण रामं प्रत्यर्दयद् रणे ॥ ६.१०७.६३ ॥
ତେବେ ରାବଣ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦା ଓ ମୁଷଳର ବର୍ଷଣରେ ରାମଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
6.107.64
तत् प्रवृत्तं महद् युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्।
अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्च गिरिमूर्धनि ॥ ६.१०७.६४ ॥
ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ତୁମୁଳ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର—ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ, ଏବଂ ପୁନର୍ବାର ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ମଧ୍ୟ।
6.107.65
देवदानवयक्षाणां पिशाचोरगरक्षसाम्।
पश्यतां तन्महद् युद्धं सर्वरात्रमवर्तत ॥ ६.१०७.६५ ॥
ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଉରଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ମହାଯୁଦ୍ଧ ସାରା ରାତି ଚାଲିଲା।
6.107.66
नैव रात्रिं न दिवसं न मुहूर्तं न च क्षणम्।
रामरावणयोर्युद्धं विराममुपगच्छति ॥ ६.१०७.६६ ॥
ନା ରାତ୍ରି, ନା ଦିନ, ନା ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ନା କ୍ଷଣ—ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ବିରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ।
6.107.67
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोस्तयो-
र्जयमनवेक्ष्य रणे स राघवस्य।
सुरवररथसारथिर्महात्मा
रणरतराममुवाच वाक्यमाशु ॥ ६.१०७.६७ ॥
ଦଶରଥପୁତ୍ର ଓ ରାକ୍ଷସରାଜ ଉଭୟଙ୍କ ରଣରେ କାହାରି ଜୟ ନ ଦେଖି, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ରଥର ସାରଥି ମହାତ୍ମା ରଣରତ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।