વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.115.1
तां तु पार्श्वे स्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम्।
हृदयान्तर्गतं भावं व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ६.११५.१ ॥
પાસે ઊભેલી નમ્ર મૈથિલીને જોઈને રામે પોતાના હૃદયમાં રહેલો ભાવ કહેવાનું શરૂ કર્યું.
6.115.2
एषासि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा रणाजिरे।
पौरुषाद् यदनुष्ठेयं मयैतदुपपादितम् ॥ ६.११५.२ ॥
હે ભદ્રે! રણભૂમિમાં શત્રુને જીતીને તું પાછી મેળવાઈ છે. પરાક્રમથી જે કરવાનું હતું તે મેં પૂર્ણ કર્યું છે.
6.115.3
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता।
अवमानश्च शत्रुश्च युगपन्निहतौ मया ॥ ६.११५.३ ॥
મારા ક્રોધનો અંત આવ્યો છે; અપમાનનો ડાઘ સંપૂર્ણપણે ધોવાઈ ગયો છે. અપમાન અને શત્રુ બંને મારા દ્વારા એકસાથે હણાયા.
6.115.4
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः।
अद्य तीर्णप्रतिज्ञोऽहं प्रभवाम्यद्य चात्मनः ॥ ६.११५.४ ॥
આજે મારું પરાક્રમ દેખાયું; આજે મારો શ્રમ સફળ થયો. આજે મેં મારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરી; આજે હું મારો પોતાનો સ્વામી છું.
6.115.5
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा।
दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः ॥ ६.११५.५ ॥
તું વિયોગ પામી ચંચળ મનના રાક્ષસ દ્વારા હરણ કરાઈ; દૈવે સર્જેલો એ દોષ માનવ એવા મેં જીતી લીધો છે.
6.115.6
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति।
कस्तस्य पौरुषेणार्थो महताप्यल्पचेतसः ॥ ६.११५.६ ॥
પ્રાપ્ત થયેલું અપમાન જે પોતાના તેજથી ધોઈ ન શકે, તે અલ્પબુદ્ધિ માણસને મોટા પરાક્રમથી પણ શું લાભ?
6.115.7
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चापि मर्दनम्।
सफलं तस्य च श्लाघ्यमद्य कर्म हनूमतः ॥ ६.११५.७ ॥
સમુદ્ર ઓળંગવો અને લંકાનો વિનાશ કરવો — આજે હનુમાનનું તે કર્મ સફળ અને પ્રશંસનીય બન્યું.
6.115.8
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतस्तथा।
सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलोऽद्य परिश्रमः ॥ ६.११५.८ ॥
યુદ્ધમાં પરાક્રમ બતાવીને હિતકારી મંત્રણા આપનાર સુગ્રીવ અને તેની સેનાનો પરિશ્રમ આજે સફળ થયો.
6.115.9
विभीषणस्य च तथा सफलोऽद्य परिश्रमः।
विगुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः ॥ ६.११५.९ ॥
વિભીષણનો પરિશ્રમ પણ આજે સફળ થયો; ગુણહીન ભાઈનો ત્યાગ કરીને તે પોતે મારી પાસે આવ્યો.
6.115.10
इत्येवं वदतः श्रुत्वा सीता रामस्य तद् वचः।
मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ ६.११५.१० ॥
રામના આ વચનો સાંભળીને સીતા, હરણીની જેમ વિકસિત નેત્રોવાળી, આંસુઓથી ભરાઈ ગઈ.
6.115.11
पश्यतस्तां तु रामस्य समीपे हृदयप्रियाम्।
जनवादभयाद् राज्ञो बभूव हृदयं द्विधा ॥ ६.११५.११ ॥
રામની પાસે હૃદયપ્રિય સીતાને જોતાં પણ, લોકાપવાદના ભયથી રાજાનું હૃદય બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયું.
6.115.12
सीतामुत्पलपत्राक्षीं नीलकुञ्चितमूर्धजाम्।
अवदद् वै वरारोहां मध्ये वानररक्षसाम् ॥ ६.११५.१२ ॥
કમળપત્ર જેવી આંખો અને કાળા વાંકડિયા વાળવાળી સુંદર સીતાને, વાનરો અને રાક્ષસોની વચ્ચે, તેણે ખરેખર કહ્યું.
6.115.13
यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां प्रतिमार्जता।
तत् कृतं रावणं हत्वा मयेदं मानकांक्षिणा ॥ ६.११५.१३ ॥
અપમાન ભૂંસવા માણસે જે કરવું જોઈએ, માનની ઇચ્છા રાખનારા મેં રાવણને હણીને તે કર્યું છે.
6.115.14
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना।
अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक् ॥ ६.११५.१४ ॥
જીવલોકને જીતનારા, તપથી શુદ્ધ આત્મા ધરાવતા અગસ્ત્ય મુનિ વડે, દક્ષિણ દિશા જેવી દુર્જય.
6.115.15
विदितश्चास्तु भद्रं ते योऽयं रणपरिश्रमः।
सुतीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः ॥ ६.११५.१५ ॥
તારું કલ્યાણ થાઓ; જાણી લે કે મિત્રોના પરાક્રમથી આ યુદ્ધનો શ્રમ સારી રીતે પાર પડ્યો છે; તારા માટે મેં તે કર્યો નથી.
6.115.16
रक्षता तु मया वृत्तमपवादं च सर्वतः।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता ॥ ६.११५.१६ ॥
મારા પ્રસિદ્ધ વંશનું આચરણ અને ચારેબાજુની નિંદાનું રક્ષણ કરતાં, તેના કલંકને ભૂંસતાં મેં આ કર્યું.
6.115.17
प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता।
दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढा ॥ ६.११५.१७ ॥
તારા આચરણ પર શંકા જાગેલી તું મારી સામે ઊભી છે; આંખના રોગીને દીવાની જેમ તું મને અપ્રિય અને દૃઢ લાગે છે.
6.115.18
तद् गच्छ त्वानुजानेऽद्य यथेष्टं जनकात्मजे।
एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया ॥ ६.११५.१८ ॥
તેથી હે જનકપુત્રી, આજે હું તને જવાની રજા આપું છું; તને ગમે ત્યાં જા. હે કલ્યાણી, આ દસેય દિશાઓમાં જા; મારું તારાથી કોઈ કામ નથી.
6.115.19
कः पुमांस्तु कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम्।
तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लोभेन चेतसा ॥ ६.११५.१९ ॥
ઉત્તમ કુળમાં જન્મેલો કયો પુરુષ, પારકા ઘરમાં રહેલી સ્ત્રીને, મિત્રોના લોભથી કે મનથી ફરી સ્વીકારશે?
6.115.20
रावणाङ्कपरिक्लिष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा।
कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन्महत् ॥ ६.११५.२० ॥
રાવણના આલિંગનમાં પીડાયેલી, દુષ્ટની દૃષ્ટિએ જોવાયેલી તને, મારા મહાન કુળનું સ્મરણ કરીને, હું ફરી કેવી રીતે સ્વીકારું?
6.115.21
यदर्थं निर्जिता मे त्वं सोऽयमासादितो मया।
नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामिति ॥ ६.११५.२१ ॥
તને જીતવા માટે મેં જેના માટે યુદ્ધ કર્યું, તે કાર્ય હવે સિદ્ધ થયું છે. તારા પ્રત્યે મને કોઈ આસક્તિ નથી; તને ગમે ત્યાં જા.
6.115.22
तदद्य व्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना।
लक्ष्मणे वाथ भरते कुरु बुद्धिं यथासुखम् ॥ ६.११५.२२ ॥
હે કલ્યાણી, દૃઢ નિશ્ચયથી આજે મેં આ કહ્યું છે. હવે તને સુખ લાગે તેમ લક્ષ્મણ પર કે ભરત પર મન લગાવી શકે છે.
6.115.23
शत्रुघ्ने वाथ सुग्रीवे राक्षसे वा विभीषणे।
निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मना ॥ ६.११५.२३ ॥
હે સીતા, શત્રુઘ્ન પર, કે સુગ્રીવ પર, કે રાક્ષસ વિભીષણ પર, જ્યાં તને સુખ લાગે ત્યાં મન લગાવ.
6.115.24
नहि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्।
मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे पर्यवस्थिताम् ॥ ६.११५.२४ ॥
હે સીતા, દિવ્ય રૂપ અને મનોહર સૌંદર્યવાળી તને, પોતાના ઘરમાં રહેલી જોઈને રાવણ લાંબો સમય સહન નહીં કરે.
6.115.25
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं
प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मानिनी।
मुमोच बाष्पं रुदती तदा भृशं
गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी ॥ ६.११५.२५ ॥
ત્યારે પ્રિય વચનો સાંભળવાને યોગ્ય માનિની સીતાએ, લાંબા સમય પછી પોતાના પ્રિય પાસેથી એ અપ્રિય સમાચાર સાંભળીને, હાથીની સૂંઢથી પ્રહાર પામેલી વેલની જેમ રડતાં ખૂબ આંસુ વહાવ્યાં.