वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.115.1
तां तु पार्श्वे स्थितां प्रह्वां रामः सम्प्रेक्ष्य मैथिलीम्।
हृदयान्तर्गतं भावं व्याहर्तुमुपचक्रमे ॥ ६.११५.१ ॥
जवळ उभ्या असलेल्या नम्र मैथिलीकडे पाहून रामाने आपल्या हृदयातील भाव सांगण्यास सुरुवात केली.
6.115.2
एषासि निर्जिता भद्रे शत्रुं जित्वा रणाजिरे।
पौरुषाद् यदनुष्ठेयं मयैतदुपपादितम् ॥ ६.११५.२ ॥
हे भद्रे! रणभूमीत शत्रूवर विजय मिळवून तू परत मिळवली आहेस. पराक्रमाने जे करायचे होते ते मी पूर्ण केले आहे.
6.115.3
गतोऽस्म्यन्तममर्षस्य धर्षणा सम्प्रमार्जिता।
अवमानश्च शत्रुश्च युगपन्निहतौ मया ॥ ६.११५.३ ॥
माझ्या क्रोधाचा अंत झाला आहे; अपमानाचा डाग पूर्णपणे पुसला गेला आहे. अपमान आणि शत्रू दोघेही माझ्याकडून एकाच वेळी मारले गेले.
6.115.4
अद्य मे पौरुषं दृष्टमद्य मे सफलः श्रमः।
अद्य तीर्णप्रतिज्ञोऽहं प्रभवाम्यद्य चात्मनः ॥ ६.११५.४ ॥
आज माझे पराक्रम दिसून आले; आज माझे श्रम सफल झाले. आज मी माझी प्रतिज्ञा पूर्ण केली; आज मी स्वतःचा स्वामी झालो आहे.
6.115.5
या त्वं विरहिता नीता चलचित्तेन रक्षसा।
दैवसम्पादितो दोषो मानुषेण मया जितः ॥ ६.११५.५ ॥
तू विरहित होऊन चंचल मनाच्या राक्षसाने नेली गेलीस; दैवाने घडवलेला तो दोष मानव अशा मी जिंकला आहे.
6.115.6
सम्प्राप्तमवमानं यस्तेजसा न प्रमार्जति।
कस्तस्य पौरुषेणार्थो महताप्यल्पचेतसः ॥ ६.११५.६ ॥
प्राप्त झालेला अपमान जो आपल्या तेजाने पुसत नाही, त्या अल्पबुद्धीला मोठ्या पराक्रमानेही काय उपयोग?
6.115.7
लङ्घनं च समुद्रस्य लङ्कायाश्चापि मर्दनम्।
सफलं तस्य च श्लाघ्यमद्य कर्म हनूमतः ॥ ६.११५.७ ॥
समुद्र उल्लंघून लंकेचा विध्वंस करणे — आज हनुमानाचे ते कर्म सफल व प्रशंसनीय ठरले.
6.115.8
युद्धे विक्रमतश्चैव हितं मन्त्रयतस्तथा।
सुग्रीवस्य ससैन्यस्य सफलोऽद्य परिश्रमः ॥ ६.११५.८ ॥
युद्धात पराक्रम दाखवून हितकारक मंत्रणा देणाऱ्या सुग्रीवाचा व त्याच्या सेनेचा परिश्रम आज सफल झाला.
6.115.9
विभीषणस्य च तथा सफलोऽद्य परिश्रमः।
विगुणं भ्रातरं त्यक्त्वा यो मां स्वयमुपस्थितः ॥ ६.११५.९ ॥
विभीषणाचाही परिश्रम आज सफल झाला; गुणहीन भावाचा त्याग करून तो स्वतः माझ्याकडे आला.
6.115.10
इत्येवं वदतः श्रुत्वा सीता रामस्य तद् वचः।
मृगीवोत्फुल्लनयना बभूवाश्रुपरिप्लुता ॥ ६.११५.१० ॥
रामाचे हे बोल ऐकून सीता, हरिणीप्रमाणे विस्फारलेल्या डोळ्यांनी अश्रूंनी व्याप्त झाली.
6.115.11
पश्यतस्तां तु रामस्य समीपे हृदयप्रियाम्।
जनवादभयाद् राज्ञो बभूव हृदयं द्विधा ॥ ६.११५.११ ॥
रामाजवळ हृदयप्रिय सीतेला पाहत असतानाही, लोकापवादाच्या भीतीने राजाचे हृदय दोन भागांत विभागले गेले.
6.115.12
सीतामुत्पलपत्राक्षीं नीलकुञ्चितमूर्धजाम्।
अवदद् वै वरारोहां मध्ये वानररक्षसाम् ॥ ६.११५.१२ ॥
कमलपत्रासारखे डोळे व काळे कुरळे केस असलेल्या सुंदर सीतेला, वानर आणि राक्षसांच्या मध्ये, त्याने खरोखर सांगितले.
6.115.13
यत् कर्तव्यं मनुष्येण धर्षणां प्रतिमार्जता।
तत् कृतं रावणं हत्वा मयेदं मानकांक्षिणा ॥ ६.११५.१३ ॥
अपमान पुसून टाकण्यासाठी माणसाने जे करायला हवे, ते मानाची इच्छा धरणाऱ्या मी रावणाला मारून केले आहे.
6.115.14
निर्जिता जीवलोकस्य तपसा भावितात्मना।
अगस्त्येन दुराधर्षा मुनिना दक्षिणेव दिक् ॥ ६.११५.१४ ॥
जीवलोकाला जिंकणाऱ्या, तपाने शुद्ध झालेल्या अगस्त्य मुनींनी, दक्षिण दिशेप्रमाणे अजिंक्य असलेली.
6.115.15
विदितश्चास्तु भद्रं ते योऽयं रणपरिश्रमः।
सुतीर्णः सुहृदां वीर्यान्न त्वदर्थं मया कृतः ॥ ६.११५.१५ ॥
तुझे कल्याण असो; मित्रांच्या पराक्रमाने हा युद्धाचा श्रम चांगला पार पडला आहे हे जाण; तुझ्यासाठी मी तो केला नाही.
6.115.16
रक्षता तु मया वृत्तमपवादं च सर्वतः।
प्रख्यातस्यात्मवंशस्य न्यङ्गं च परिमार्जता ॥ ६.११५.१६ ॥
माझ्या प्रसिद्ध वंशाचे आचरण आणि सर्वत्र पसरलेली निंदा राखत, त्यावरील डाग पुसत मी हे केले.
6.115.17
प्राप्तचारित्रसंदेहा मम प्रतिमुखे स्थिता।
दीपो नेत्रातुरस्येव प्रतिकूलासि मे दृढा ॥ ६.११५.१७ ॥
तुझ्या आचरणावर संशय आलेली तू माझ्यासमोर उभी आहेस; डोळ्यांच्या रोग्यासाठी दिव्यासारखी तू मला अप्रिय आणि ठाम वाटतेस.
6.115.18
तद् गच्छ त्वानुजानेऽद्य यथेष्टं जनकात्मजे।
एता दश दिशो भद्रे कार्यमस्ति न मे त्वया ॥ ६.११५.१८ ॥
म्हणून हे जनकाच्या कन्ये, आज मी तुला जाण्याची परवानगी देतो; तुला हवे तिथे जा. हे कल्याणी, या दहाही दिशांना जा; तुझे माझे काहीच काम नाही.
6.115.19
कः पुमांस्तु कुले जातः स्त्रियं परगृहोषिताम्।
तेजस्वी पुनरादद्यात् सुहृल्लोभेन चेतसा ॥ ६.११५.१९ ॥
उत्तम कुलात जन्मलेला कोण पुरुष, परगृहात राहिलेल्या स्त्रीला, मित्रांच्या लोभाने किंवा मनाने पुन्हा स्वीकारील?
6.115.20
रावणाङ्कपरिक्लिष्टां दृष्टां दुष्टेन चक्षुषा।
कथं त्वां पुनरादद्यां कुलं व्यपदिशन्महत् ॥ ६.११५.२० ॥
रावणाच्या मिठीत छळलेल्या, दुष्ट दृष्टीने पाहिलेल्या तुला, माझ्या महान कुलाचा विचार करून, मी पुन्हा कसा स्वीकारू?
6.115.21
यदर्थं निर्जिता मे त्वं सोऽयमासादितो मया।
नास्ति मे त्वय्यभिष्वङ्गो यथेष्टं गम्यतामिति ॥ ६.११५.२१ ॥
तुला जिंकण्यासाठी मी ज्या कारणासाठी लढलो, ते कार्य आता साध्य झाले आहे. तुझ्याबद्दल माझी कोणतीही आसक्ती नाही; तुला हवे तिकडे तू जाऊ शकतेस.
6.115.22
तदद्य व्याहृतं भद्रे मयैतत् कृतबुद्धिना।
लक्ष्मणे वाथ भरते कुरु बुद्धिं यथासुखम् ॥ ६.११५.२२ ॥
हे कल्याणी, दृढ निश्चयाने आज मी हे बोललो आहे. आता तुला सुखकर वाटेल तसे लक्ष्मणावर किंवा भरतावर मन ठेव.
6.115.23
शत्रुघ्ने वाथ सुग्रीवे राक्षसे वा विभीषणे।
निवेशय मनः सीते यथा वा सुखमात्मना ॥ ६.११५.२३ ॥
हे सीते, शत्रुघ्नावर, सुग्रीवावर किंवा राक्षस विभीषणावर, जिथे तुला सुख वाटेल तिथे मन लाव.
6.115.24
नहि त्वां रावणो दृष्ट्वा दिव्यरूपां मनोरमाम्।
मर्षयेत चिरं सीते स्वगृहे पर्यवस्थिताम् ॥ ६.११५.२४ ॥
हे सीते, दिव्य रूप आणि मनोहर सौंदर्य असलेल्या तुला, आपल्या स्वतःच्या घरात राहिलेली पाहून रावण दीर्घकाळ सहन करणार नाही.
6.115.25
ततः प्रियार्हश्रवणा तदप्रियं
प्रियादुपश्रुत्य चिरस्य मानिनी।
मुमोच बाष्पं रुदती तदा भृशं
गजेन्द्रहस्ताभिहतेव वल्लरी ॥ ६.११५.२५ ॥
तेव्हा प्रिय शब्द ऐकण्यास योग्य असलेली मानिनी सीता, दीर्घकाळानंतर आपल्या प्रियकराकडून ते अप्रिय वृत्त ऐकून, हत्तीच्या सोंडेच्या आघाताने पडलेल्या वेलीप्रमाणे रडत खूप अश्रू ढाळू लागली.