વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.117
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.117.1
ततो हि दुर्मना रामः श्रुत्वैवं वदतां गिरः ।
दध्यौ मुहूर्तं धर्मात्मा बाष्पव्याकुललोचनः ॥ ६.११७.१ ॥
આ વાતો સાંભળીને રામ મનમાં દુઃખી થયા. ધર્માત્મા રામ ક્ષણભર વિચારમાં ડૂબી ગયા; તેમની આંખો આંસુથી ભરાઈ ગઈ.
6.117.2
ततो वैश्रवणो राजा यमश्च पितृभिः सह ।
सहस्राक्षश्च देवेशो वरुणश्च जलेश्वरः ॥ ६.११७.२ ॥
ત્યારે રાજા વૈશ્રવણ, પિતૃઓ સહિત યમ, સહસ્રાક્ષ દેવેશ ઇન્દ્ર અને જળેશ્વર વરુણ આવ્યા.
6.117.3
षडर्धनयनः श्रीमान्महादेवो वृषध्वजः ।
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः ॥ ६.११७.३ ॥
ત્રણ નેત્રવાળા શ્રીમાન મહાદેવ વૃષધ્વજ, સર્વ લોકના કર્તા, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ બ્રહ્મા પણ આવ્યા.
6.117.4
एते सर्वे समागम्य विमानैः सूर्यसन्निभैः ।
आगम्य नगरीं लङ्काम् अभिजग्मुश्च राघवम् ॥ ६.११७.४ ॥
સૂર્ય સમાન વિમાનોમાં આ બધા સાથે આવીને લંકા નગરીમાં પહોંચ્યા અને રાઘવ પાસે ગયા.
6.117.5
ततः सहस्ताभरणान् प्रगृह्य विपुलान् भुजान् ।
अब्रुवंस्त्रिदशश्रैष्ठाः प्राञ्जलिं राघवं स्थितम् ॥ ६.११७.५ ॥
ત્યારે દેવશ્રેષ્ઠોએ અલંકારોથી સજ્જ વિશાળ ભુજાઓ ઊંચી કરીને, હાથ જોડીને ઊભેલા રાઘવને કહ્યું.
6.117.6
कर्ता सर्वस्य लोकस्य श्रेष्ठो ज्ञानविदां विभुः ।
उपेक्षसे कथं सीताम् पतन्तीं हव्यवाहने ॥ ६.११७.६ ॥
હે સર્વ લોકના કર્તા, જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વસમર્થ! અગ્નિમાં પડતી સીતાની તું કેમ ઉપેક્ષા કરે છે?
6.117.7
कथं देवगणश्रेष्ठम् आत्मानं नावबुध्यसे ।
ऋतधामा वसुः पूर्वम् वसूनां त्वं प्रजापतिः ॥ ६.११७.७ ॥
દેવગણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા, તું પોતાને કેમ ઓળખતો નથી? પહેલાં તું ઋતધામા નામનો વસુ હતો, વસુઓનો પ્રજાપતિ.
6.117.8
त्रयाणां त्वं हि लोकानाम् आदिकर्ता स्वयंप्रभुः ।
रुद्राणामष्टमो रुद्रः साध्यानामसि पञ्चमः ।
अश्विनौ चापि ते कर्णौ चन्द्रसूर्यौ च चक्षुषी ॥ ६.११७.८ ॥
ત્રણ લોકના આદિકર્તા તું જ છે, સ્વયંપ્રભુ છે. રુદ્રોમાં તું આઠમો રુદ્ર છે, સાધ્યોમાં પાંચમો. અશ્વિનીકુમારો તારા કાન છે; ચંદ્ર અને સૂર્ય તારી આંખો છે.
6.117.9
अन्ते चादौ च लोकानाम् दृश्यसे त्वं परन्तप ।
उपेक्षसे च वैदेहीम् मानुषः प्राकृतो यथा ॥ ६.११७.९ ॥
હે પરંતપ, લોકોના આદિ અને અંતમાં તું જ દેખાય છે. છતાં સામાન્ય માણસની જેમ તું વૈદેહીની ઉપેક્ષા કરે છે.
6.117.10
इत्युक्तो लोकपालैस्तैः स्वामी लोकस्य राघवः ।
अब्रवीत्रिदशश्रेष्ठान् रामो धर्मभृतां वरः ॥ ६.११७.१० ॥
લોકપાલો આમ કહેતાં, લોકના સ્વામી રાઘવ, ધર્માત્માઓમાં શ્રેષ્ઠ રામે દેવશ્રેષ્ઠોને કહ્યું.
6.117.11
आत्मानं मानुषं मन्ये रामं दशरथात्मजम् ।
योऽहं यस्य यतश्चाहम् भगवांस्तद् ब्रवीतु मे ॥ ६.११७.११ ॥
હું પોતાને માનવ, દશરથનો પુત્ર રામ માનું છું. હું કોણ છું, કોનો છું, ક્યાંથી આવ્યો છું, તે ભગવાન મને કહો.
6.117.12
अब्रवीच्छृणु मे राम सत्यं सत्यपराक्रम ॥ ६.११७.१२ ॥
તેમણે કહ્યું: હે રામ, મારી વાત સાંભળ. હે સત્યપરાક્રમી, આ સત્ય છે.
6.117.13
भवान् नारायणो देवः श्रीमांश्चक्रायुधः प्रभुः।
एकशृङ्गो वराहस्त्वम् भूतभव्यसपत्नजित् ॥ ६.११७.१३ ॥
તમે નારાયણ, દેવ, શ્રીમાન, ચક્રાયુધ, પ્રભુ છો; એકશૃંગ વરાહ પણ તમે જ છો, ભૂત અને ભવિષ્યના શત્રુઓના વિજેતા.
6.117.14
अक्षरं ब्रह्म सत्यं च मध्ये चान्ते च राघव ।
लोकानां त्वं परो धर्मो विष्वक्सेनश्चतुर्भुजः ॥ ६.११७.१४ ॥
હે રાઘવ, તમે અક્ષર બ્રહ્મ, સત્ય છો; આદિ, મધ્ય અને અંતમાં પણ તમે જ છો. લોકોનો પરમ ધર્મ તમે છો; વિષ્વક્સેન અને ચતુર્ભુજ પણ તમે છો.
6.117.15
शार्ङ्गधन्वा हृषीकेशः पुरुषः पुरुषोत्तमः ।
अजितः खड्गधृद्विष्णुः कृष्णश्चैव बृहद्बलः ॥ ६.११७.१५ ॥
શાર્ઙ્ગધન્વા, હૃષીકેશ, પુરુષ, પુરુષોત્તમ, અજિત, ખડ્ગધારી વિષ્ણુ, કૃષ્ણ અને મહાબળવાન પણ તમે જ છો.
6.117.16
सेनानीर्ग्रामणीश्च त्वम् बुद्धिः सत्त्वं क्षमा दमः ।
प्रभवश्चाप्ययश्च त्वम् उपेन्द्रो मधुसूदनः ॥ ६.११७.१६ ॥
તમે સેનાપતિ, ગ્રામણી છો; બુદ્ધિ, સત્ત્વ, ક્ષમા અને દમ પણ તમે જ છો. ઉત્પત્તિ અને લય પણ તમે છો; તમે ઉપેન્દ્ર અને મધુસૂદન છો.
6.117.17
इन्द्रकर्मा महेन्द्रस्त्वम् पद्मनाभो रणान्तकृत् ।
शरण्यं शरणं च त्वाम् आहुर्दिव्या महर्षयः ॥ ६.११७.१७ ॥
તમે ઇન્દ્રકર્મા, મહેન્દ્ર, પદ્મનાભ, રણાંતકૃત છો. દિવ્ય મહર્ષિઓ તમને શરણ્ય અને શરણ કહે છે.
6.117.18
सहस्रशृङ्गो वेदात्मा शतशीर्षो महर्षभः ।
त्वं त्रयाणां हि लोकानाम् आदिकर्ता स्वयम्प्रभुः ॥ ६.११७.१८ ॥
તમે સહસ્રશૃંગ, વેદાત્મા, શતશીર્ષ, મહર્ષભ છો; ત્રણે લોકના આદિકર્તા અને સ્વયંપ્રભુ પણ તમે જ છો.
6.117.19
सिद्धानामपि साध्यानाम् आश्रयश्चासि पूर्वजः ।
त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारः त्वमोङ्कारः परात्परः ॥ ६.११७.१९ ॥
તું સિદ્ધો અને સાધ્યોનો પણ આશ્રય છે, તેમનો પૂર્વજ છે. તું જ યજ્ઞ, તું જ વષટ્કાર, તું જ ઓંકાર; તું પરાત્પર છે.
6.117.20
प्रभवं निधनं वा ते नो विदुः को भवानिति ।
दृश्यसे सर्वभूतेषु ब्राह्मणेषु च गोषु च ।
दिक्षु सर्वासु गगने पर्वतेषु वनेषु च ॥ ६.११७.२० ॥
તારો ઉદ્ભવ અને અંત તેઓ જાણતા નથી; તેઓ પૂછે છે, 'તમે કોણ છો?' સર્વ પ્રાણીઓમાં, બ્રાહ્મણોમાં, ગાયોમાં, સર્વ દિશાઓમાં, આકાશમાં, પર્વતોમાં અને વનોમાં તું દેખાય છે.
6.117.21
सहस्रचरणः श्रीमान् शतशीर्षः सहस्रदृक् ।
त्वं धारयसि भूतानि पृथिवीं च सपर्वताम् ॥ ६.११७.२१ ॥
હજાર ચરણવાળા, શ્રીમાન, સો મસ્તકવાળા, હજાર નેત્રવાળા! તું સર્વ પ્રાણીઓને અને પર્વતો સહિત પૃથ્વીને ધારણ કરે છે.
6.117.22
अन्ते पृथिव्याः सलिले दृश्यसे त्वं महोरगः ।
त्रीन् लोकान् धारयन् राम देवगन्धर्वदानवान् ॥ ६.११७.२२ ॥
પૃથ્વીના અંતે, જળમાં તું મહાનાગ રૂપે દેખાય છે. હે રામ, દેવ, ગંધર્વ અને દાનવો સહિત ત્રણે લોકને તું ધારણ કરે છે.
6.117.23
अहं ते हृदयं राम जिह्वा देवी सरस्वती ।
देवा गात्रेषु रोमाणि ब्रह्मणा निर्मिताः प्रभो ॥ ६.११७.२३ ॥
હે રામ, હું તારું હૃદય છું; દેવી સરસ્વતી તારી જીભ છે. હે પ્રભુ, દેવતાઓ તારા અંગોના રોમ છે; બ્રહ્માએ તેમની રચના કરી.
6.117.24
निमेषस्ते स्मृता रात्रिः उन्मेषस्ते भवेद्दिवा ।
संस्कारास्तेऽभवन् वेदा न तदस्ति त्वया विना ॥ ६.११७.२४ ॥
તારું આંખ મીંચવું રાત્રિ ગણાય છે, અને ઉઘાડવું દિવસ. તારા સંસ્કારો જ વેદ બન્યા; તારા વિના કંઈ નથી.
6.117.25
जगत् सर्वं शरीरं ते स्थैर्यं ते वसुधातलम् ।
अग्निः कोपः प्रसादस्ते सोमः श्रीवत्सलक्षणः ॥ ६.११७.२५ ॥
સમસ્ત જગત તારું શરીર છે, પૃથ્વીતળ તારી સ્થિરતા છે. અગ્નિ તારો ક્રોધ, ચંદ્ર તારી કૃપા છે; તું શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળો છે.
6.117.26
त्वया लोकास्त्रयः क्रान्ताः पुरा स्वैर्विक्रमैस्त्रिभिः ।
महेन्द्रश्च कृतो राजा बलिं बद्ध्वा सुदारुणम् ॥ ६.११७.२६ ॥
પૂર્વે તેં તારા ત્રણ પગલાંથી ત્રણે લોક વ્યાપ્યા હતા; ભયંકર રીતે બલિને બાંધીને મહેન્દ્રને રાજા બનાવ્યો હતો.
6.117.27
यत् परं श्रूयते ज्योतिर्यत् परं श्रूयते तमः ।
यत् परं परतश्चैव परमात्मेति कथ्यसे ॥ ६.११७.२७ ॥
જે પરમ જ્યોતિ કહેવાય છે, જે પરમ તમસ્ કહેવાય છે, અને જે પરથી પણ પર છે — તું જ પરમાત્મા કહેવાય છે.
6.117.28
परमाख्यं पर यच्च त्वमेव परिगीयसे ।
स्थित्युत्पत्ति विनाशानां त्वामाहुः परमां गतिं ॥ ६.११७.२८ ॥
જે પરમ નામે કહેવાય છે અને જે પરમ છે, તું જ ગવાય છે. સ્થિતિ, ઉત્પત્તિ અને વિનાશની પરમ ગતિ તને જ કહે છે.
6.117.29
सीता लक्ष्मीर्भवान् विष्णुः देवः कृष्णः प्रजापतिः ।
वधार्थं रावणस्येह प्रविष्टो मानुषीं तनुम् ॥ ६.११७.२९ ॥
સીતા લક્ષ્મી છે; તું વિષ્ણુ, દેવ કૃષ્ણ, પ્રજાપતિ છે. રાવણના વધ માટે અહીં માનુષી દેહમાં પ્રવેશ્યો છે.
6.117.30
तदिदं नः कृतं कार्यम् त्वया धर्मभृतां वर ।
निहतो रावणो राम प्रहृष्टो दिवमाक्रम ॥ ६.११७.३० ॥
ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રામ! તેં અમારું આ કાર્ય પૂરું કર્યું. રાવણ હણાયો; પ્રસન્ન થઈને સ્વર્ગે ચડ.
6.117.31
अमोघं बलवीर्यं ते अमोघस्ते पराक्रमः ।
अमोघं दर्शनं राम अमोघस्तव संस्तवः ॥ ६.११७.३१ ॥
હે રામ! તારું બળ અને વીર્ય અમોઘ છે, તારો પરાક્રમ અમોઘ છે, તારું દર્શન અમોઘ છે અને તારી સ્તુતિ પણ અમોઘ છે.
6.117.32
अमोघास्ते भविष्यन्ति भक्तिमन्तो नरा भुवि ।
ये त्वां देवम् ध्रुवं भक्ताः पुराणं पुरुषोत्तमम् ॥ ६.११७.३२ ॥
પૃથ્વી પર ભક્તિભાવથી જે મનુષ્યો તારી ઉપાસના કરશે, તેઓ અવશ્ય સફળ થશે; તને દેવ, પુરાતન અને પુરુષોત્તમ માનીને જે ભક્ત બનશે, તેઓ જ તે મનુષ્યો છે.
6.117.33
प्राप्नुवन्ति सदा कामान् इह लोके परत्र च ।
इममार्षं स्तवं नित्यम् इतिहासं पुरातनम् ।
ये नराः कीर्तयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभवः ॥ ६.११७.३३ ॥
તેઓ આ લોક અને પરલોકમાં સદા મનોકામના પામે છે. આ ઋષિરચિત પ્રાચીન ઇતિહાસ-સ્તવનું જે મનુષ્યો નિત્ય કીર્તન કરશે, તેમનો પરાભવ થતો નથી.