বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 6.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.47.1
तस्मिन् प्रविष्टे लङ्कायां कृतार्थे रावणात्मजे।
राघवं परिवार्याथ ररक्षुर्वानरर्षभाः ॥ ६.४७.१ ॥
রাবণের পুত্র কার্যসিদ্ধ করে লঙ্কায় প্রবেশ করলে, বানরশ্রেষ্ঠগণ রাঘবকে ঘিরে রক্ষা করলেন।
6.47.2
हनुमानङ्गदो नीलः सुषेणः कुमुदो नलः।
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥ ६.४७.२ ॥
হনুমান, অঙ্গদ, নীল, সুষেণ, কুমুদ, নল, গজ, গবাক্ষ, গবয়, শরভ, গন্ধমাদন।
6.47.3
जाम्बवानृषभः स्कन्धो रम्भः शतबलिः पृथुः।
व्यूढानीकाश्च यत्ताश्च द्रुमानादाय सर्वतः ॥ ६.४७.३ ॥
জাম্ববান, ঋষভ, স্কন্ধ, রম্ভ, শতবলি, পৃথু; ব্যূহে সজ্জিত সেনাসহ, চারদিকে বৃক্ষ তুলে নিয়ে প্রস্তুত ছিলেন।
6.47.4
वीक्षमाणा दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च वानराः।
तृणेष्वपि च चेष्टत्सु राक्षसा इति मेनिरे ॥ ६.४७.४ ॥
সর্ব দিকে, পাশে ও উপরে দৃষ্টি রেখে বানরেরা ঘাসে নড়াচড়া করা জিনিসকেও রাক্ষস ভাবল।
6.47.5
रावणश्चापि संहृष्टो विसृज्येन्द्रजितं सुतम्।
आजुहाव ततः सीतारक्षणी राक्षसीस्तदा ॥ ६.४७.५ ॥
রাবণও অত্যন্ত হর্ষিত হয়ে, পুত্র ইন্দ্রজিতকে পাঠিয়ে, তখন সীতার রক্ষাকারী রাক্ষসীদের ডাকলেন।
6.47.6
राक्षस्यस्त्रिजटा चापि शासनात् तमुपस्थिताः।
ता उवाच ततो हृष्टो राक्षसी राक्षसाधिपः ॥ ६.४७.६ ॥
রাক্ষসীরা ও ত্রিজটাও তাঁর আদেশে উপস্থিত হলো। তখন হৃষ্ট রাক্ষসাধিপতি তাদের বললেন।
6.47.7
हताविन्द्रजिताख्यात वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।
पुष्पकं तत्समारोप्य दर्शयध्वं रणे हतौ ॥ ६.४७.७ ॥
ইন্দ্রজিৎ যেমন জানিয়েছেন, রাম ও লক্ষ্মণ নিহত। তাঁদের পুষ্পক রথে তুলে বৈদেহীকে রণক্ষেত্রে নিহত অবস্থায় দেখাও।
6.47.8
यदाश्रयादवष्टब्धा नेयं मामुपतिष्ठते।
सोऽस्या भर्ता सह भ्रात्रा निहतो रणमूर्धनि ॥ ६.४७.८ ॥
যাঁর আশ্রয়ে আশ্বস্ত হয়ে এই নারী আমার কাছে আসছিল না, তার স্বামী ভ্রাতার সহ রণমুখে নিহত হয়েছে।
6.47.9
निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली।
मामुपस्थास्यते सीता सर्वाभरणभूषिता ॥ ६.४७.९ ॥
নির্ভয়ে, উদ্বেগহীনভাবে, অপেক্ষাহীন হয়ে, সর্বালংকারে সজ্জিতা মৈথিলী সীতা আমার সেবা করবে।
6.47.10
अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम्।
अवेक्ष्य विनिवृत्ता सा चान्यां गतिमपश्यती ॥ ६.४७.१० ॥
আজ রণক্ষেত্রে রাম ও লক্ষ্মণ কালবশে পতিত হয়েছে। তাদের দেখে, অন্য আশ্রয় না পেয়ে সে ফিরে আসবে।
6.47.11
अनपेक्षा विशालाक्षी मामुपस्थास्यते स्वयम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.४७.११ ॥
অপেক্ষাহীনা, বিশালনয়না সীতা নিজেই আমার সেবা করবে। দুরাত্মা রাবণের সেই বাক্য শুনে।
6.47.12
राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वा जग्मुर्वै यत्र पुष्पकम्।
ततः पुष्पकमादाय राक्षस्यो रावणाज्ञया ॥ ६.४७.१२ ॥
রাক্ষসীরা 'তাই হোক' বলে যেখানে পুষ্পক ছিল সেখানে গেল। তারপর রাবণের আজ্ঞায় রাক্ষসীরা পুষ্পক নিয়ে।
6.47.13
अशोकवनिकास्थां तां मैथिलीं समुपानयन्।
तामादाय तु राक्षस्यो भर्तृशोकपराजिताम् ॥ ६.४७.१३ ॥
অশোকবনে অবস্থিত সেই মৈথিলীকে রাক্ষসীরা নিয়ে এল। স্বামীর শোকে পরাজিত তাঁকে নিয়ে তারা চলল।
6.47.14
सीतामारोपयामासुर्विमानं पुष्पकं तदा।
ततः पुष्पकमारोप्य सीतां त्रिजटया सह ॥ ६.४७.१४ ॥
তখন তারা সীতাকে পুষ্পক বিমানে আরোহণ করাল। তারপর পুষ্পকে সীতাকে ত্রিজটার সঙ্গে আরোহণ করিয়ে।
6.47.15
जग्मुर्दर्शयितुं तस्यै राक्षस्यो रामलक्ष्मणौ।
रावणश्चारयामास पताकाध्वजमालिनीम् ॥ ६.४७.१५ ॥
রাক্ষসীরা তাঁকে রাম ও লক্ষ্মণকে দেখাতে গেল। রাবণ পতাকা ও ধ্বজায় সজ্জিত (নগরী) পরিভ্রমণ করাল।
6.47.16
प्राघोषयत हृष्टश्च लङ्कायां राक्षसेश्वरः।
राघवो लक्ष्मणश्चैव हताविन्द्रजिता रणे ॥ ६.४७.१६ ॥
লঙ্কায় হৃষ্ট রাক্ষসেশ্বর ঘোষণা করাল যে যুদ্ধে ইন্দ্রজিতের হাতে রাঘব ও লক্ষ্মণ নিহত হয়েছেন।
6.47.17
विमानेनापि गत्वा तु सीता त्रिजटया सह।
ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम् ॥ ६.४७.१७ ॥
বিমানে গিয়ে সীতা ত্রিজটার সঙ্গে বানরদের সমস্ত সৈন্য পতিত অবস্থায় দেখলেন।
6.47.18
प्रहृष्टमनसश्चापि ददर्श पिशिताशनान्।
वानरांश्चातिदुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.४७.१८ ॥
হৃষ্টচিত্ত মাংসভোজী রাক্ষসদের এবং রাম-লক্ষ্মণের পাশে অতিদুঃখার্ত বানরদেরও তিনি দেখলেন।
6.47.19
ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शरतल्पगौ।
लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ ॥ ६.४७.१९ ॥
তখন সীতা দেখলেন, বাণের শয্যায় শায়িত দুজন, লক্ষ্মণ ও রাম, বাণে আহত হয়ে অচেতন হয়ে পড়ে আছেন।
6.47.20
विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ।
सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्बमयौ क्षितौ ॥ ६.४७.२० ॥
বর্ম ভেঙে গেছে, ধনুক দূরে ছুঁড়ে ফেলা, সর্বাঙ্গ বাণে বিদ্ধ, সেই বীররা বাণের স্তূপের মতো মাটিতে পড়ে ছিলেন।
6.47.21
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र प्रवीरौ पुरुषर्षभौ।
शयानौ पुण्डरीकाक्षौ कुमाराविव पावकी ॥ ६.४७.२१ ॥
সেখানে সেই দুই ভাইকে, সেই মহাবীর, নরশ্রেষ্ঠ, পদ্মলোচনদের শায়িত দেখে তাঁদের অগ্নিপুত্র কুমারদের মতো মনে হল।
6.47.22
शरतल्पगतौ वीरौ तथाभूतौ नरर्षभौ।
दुःखार्ता करुणं सीता सुभृशं विललाप ह ॥ ६.४७.२२ ॥
বাণের শয্যায় সেই অবস্থায় শায়িত সেই বীর নরশ্রেষ্ঠদের দেখে দুঃখে কাতর সীতা অত্যন্ত করুণভাবে বিলাপ করতে লাগলেন।
6.47.23
भर्तारमनवद्याङ्गी लक्ष्मणं चासितेक्षणा।
प्रेक्ष्य पांसुषु चेष्टन्तौ रुरोद जनकात्मजा ॥ ६.४७.२३ ॥
অনিন্দ্য অঙ্গী, কৃষ্ণনয়না জনকনন্দিনী সীতা স্বামী ও লক্ষ্মণকে ধুলোয় ছটফট করতে দেখে কেঁদে উঠলেন।
6.47.24
सबाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य
तौ भ्रातरौ देवसुतप्रभावौ।
वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा
दुःखान्विता वाक्यमिदं जगाद ॥ ६.४७.२४ ॥
অশ্রু ও শোকে আহতা হয়ে দেবপুত্রতুল্য প্রভাবশালী সেই দুই ভাইকে দেখে, তাঁদের মৃত্যুচিন্তা করতে করতে, দুঃখে পরিপূর্ণা হয়ে সে এই কথা বলল।