वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.47.1
तस्मिन् प्रविष्टे लङ्कायां कृतार्थे रावणात्मजे।
राघवं परिवार्याथ ररक्षुर्वानरर्षभाः ॥ ६.४७.१ ॥
रावणपुत्र कार्यसिद्धी करून लंकेत प्रवेशल्यावर, वानरश्रेष्ठांनी राघवाला वेढा घालून त्यांचे रक्षण केले.
6.47.2
हनुमानङ्गदो नीलः सुषेणः कुमुदो नलः।
गजो गवाक्षो गवयः शरभो गन्धमादनः ॥ ६.४७.२ ॥
हनुमान, अंगद, नील, सुषेण, कुमुद, नल, गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन.
6.47.3
जाम्बवानृषभः स्कन्धो रम्भः शतबलिः पृथुः।
व्यूढानीकाश्च यत्ताश्च द्रुमानादाय सर्वतः ॥ ६.४७.३ ॥
जांबवान, ऋषभ, स्कंध, रंभ, शतबली, पृथु; व्यूहात सज्ज झालेले सैन्य घेऊन, सर्वत्र वृक्ष उचलून ते तयार होते.
6.47.4
वीक्षमाणा दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च वानराः।
तृणेष्वपि च चेष्टत्सु राक्षसा इति मेनिरे ॥ ६.४७.४ ॥
सर्व दिशांकडे, आडव्या आणि वरच्या दिशेला पाहणारे वानर, गवतात हालणाऱ्या गोष्टींनाही राक्षस समजू लागले.
6.47.5
रावणश्चापि संहृष्टो विसृज्येन्द्रजितं सुतम्।
आजुहाव ततः सीतारक्षणी राक्षसीस्तदा ॥ ६.४७.५ ॥
रावणानेही अत्यंत आनंदित होऊन, आपला पुत्र इंद्रजितला पाठवून, तेव्हा सीतेचे रक्षण करणाऱ्या राक्षसींना बोलावले.
6.47.6
राक्षस्यस्त्रिजटा चापि शासनात् तमुपस्थिताः।
ता उवाच ततो हृष्टो राक्षसी राक्षसाधिपः ॥ ६.४७.६ ॥
राक्षसी आणि त्रिजटाही त्याच्या आज्ञेने हजर झाल्या. तेव्हा आनंदित झालेला राक्षसाधिपती त्यांना म्हणाला.
6.47.7
हताविन्द्रजिताख्यात वैदेह्या रामलक्ष्मणौ।
पुष्पकं तत्समारोप्य दर्शयध्वं रणे हतौ ॥ ६.४७.७ ॥
इंद्रजिताने सांगितल्याप्रमाणे राम आणि लक्ष्मण मारले गेले आहेत. त्यांना पुष्पक विमानात ठेवून वैदेहीला रणांगणात मेलेले दाखवा.
6.47.8
यदाश्रयादवष्टब्धा नेयं मामुपतिष्ठते।
सोऽस्या भर्ता सह भ्रात्रा निहतो रणमूर्धनि ॥ ६.४७.८ ॥
ज्याच्या आधाराने ही स्त्री माझ्याकडे येत नव्हती, तिचा पती आपल्या भावासह रणभूमीच्या अग्रभागी मारला गेला.
6.47.9
निर्विशङ्का निरुद्विग्ना निरपेक्षा च मैथिली।
मामुपस्थास्यते सीता सर्वाभरणभूषिता ॥ ६.४७.९ ॥
निर्भय, निश्चिंत आणि बेफिकीर होऊन, सर्व अलंकारांनी सजलेली मैथिली सीता माझी सेवा करील.
6.47.10
अद्य कालवशं प्राप्तं रणे रामं सलक्ष्मणम्।
अवेक्ष्य विनिवृत्ता सा चान्यां गतिमपश्यती ॥ ६.४७.१० ॥
आज रणांगणात राम आणि लक्ष्मण कालवश झाले आहेत. त्यांना पाहून, दुसरा आधार न दिसल्यामुळे ती परत येईल.
6.47.11
अनपेक्षा विशालाक्षी मामुपस्थास्यते स्वयम्।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रावणस्य दुरात्मनः ॥ ६.४७.११ ॥
बेफिकीर, विशाल नेत्रांची सीता स्वतः माझी सेवा करील. दुरात्मा रावणाचे ते बोलणे ऐकून.
6.47.12
राक्षस्यस्तास्तथेत्युक्त्वा जग्मुर्वै यत्र पुष्पकम्।
ततः पुष्पकमादाय राक्षस्यो रावणाज्ञया ॥ ६.४७.१२ ॥
राक्षसी 'तसेच होवो' असे म्हणून जिथे पुष्पक होते तिथे गेल्या. मग रावणाच्या आज्ञेने राक्षसींनी पुष्पक घेऊन.
6.47.13
अशोकवनिकास्थां तां मैथिलीं समुपानयन्।
तामादाय तु राक्षस्यो भर्तृशोकपराजिताम् ॥ ६.४७.१३ ॥
अशोकवनात असलेल्या त्या मैथिलीला राक्षसींनी आणले. पतीच्या शोकाने खचलेल्या तिला घेऊन त्या निघाल्या.
6.47.14
सीतामारोपयामासुर्विमानं पुष्पकं तदा।
ततः पुष्पकमारोप्य सीतां त्रिजटया सह ॥ ६.४७.१४ ॥
तेव्हा त्यांनी सीतेला पुष्पक विमानावर चढवले. नंतर पुष्पकावर सीतेला त्रिजटेसह चढवून.
6.47.15
जग्मुर्दर्शयितुं तस्यै राक्षस्यो रामलक्ष्मणौ।
रावणश्चारयामास पताकाध्वजमालिनीम् ॥ ६.४७.१५ ॥
राक्षसी तिला राम व लक्ष्मण दाखवण्यासाठी गेल्या. रावणाने पताका व ध्वजांनी सजवलेल्या (नगरीत) फेरफटका मारण्यास लावला.
6.47.16
प्राघोषयत हृष्टश्च लङ्कायां राक्षसेश्वरः।
राघवो लक्ष्मणश्चैव हताविन्द्रजिता रणे ॥ ६.४७.१६ ॥
लंकेत हर्षित झालेल्या राक्षसेश्वराने युद्धात इंद्रजिताकडून राघव व लक्ष्मण मारले गेले अशी घोषणा करवली.
6.47.17
विमानेनापि गत्वा तु सीता त्रिजटया सह।
ददर्श वानराणां तु सर्वं सैन्यं निपातितम् ॥ ६.४७.१७ ॥
विमानातून जाऊन सीतेने त्रिजटेसह वानरांचे संपूर्ण सैन्य पडलेले पाहिले.
6.47.18
प्रहृष्टमनसश्चापि ददर्श पिशिताशनान्।
वानरांश्चातिदुःखार्तान् रामलक्ष्मणपार्श्वतः ॥ ६.४७.१८ ॥
हर्षित मनाच्या मांसभक्षक राक्षसांना आणि राम-लक्ष्मणांच्या बाजूला अति दुःखाने पीडित वानरांनाही तिने पाहिले.
6.47.19
ततः सीता ददर्शोभौ शयानौ शरतल्पगौ।
लक्ष्मणं चैव रामं च विसंज्ञौ शरपीडितौ ॥ ६.४७.१९ ॥
तेव्हा सीतेने बाणांच्या शय्येवर पडलेले दोघे, लक्ष्मण आणि राम, बाणांनी पीडित होऊन बेशुद्ध पडलेले पाहिले.
6.47.20
विध्वस्तकवचौ वीरौ विप्रविद्धशरासनौ।
सायकैश्छिन्नसर्वाङ्गौ शरस्तम्बमयौ क्षितौ ॥ ६.४७.२० ॥
कवच तुटलेले, धनुष्ये दूर फेकलेली, बाणांनी सर्वांग छिन्न झालेले, ते वीर बाणांच्या ढिगाऱ्यासारखे जमिनीवर पडले होते.
6.47.21
तौ दृष्ट्वा भ्रातरौ तत्र प्रवीरौ पुरुषर्षभौ।
शयानौ पुण्डरीकाक्षौ कुमाराविव पावकी ॥ ६.४७.२१ ॥
तेथे त्या दोन्ही बंधूंना, त्या महावीरांना, पुरुषश्रेष्ठांना, कमलनयनांना पडलेले पाहून ते अग्निपुत्र कुमारांसारखे दिसले.
6.47.22
शरतल्पगतौ वीरौ तथाभूतौ नरर्षभौ।
दुःखार्ता करुणं सीता सुभृशं विललाप ह ॥ ६.४७.२२ ॥
बाणांच्या शय्येवर त्या अवस्थेत पडलेल्या त्या वीर नरश्रेष्ठांना पाहून दुःखाने पीडित झालेली सीता अत्यंत करुणेने विलाप करू लागली.
6.47.23
भर्तारमनवद्याङ्गी लक्ष्मणं चासितेक्षणा।
प्रेक्ष्य पांसुषु चेष्टन्तौ रुरोद जनकात्मजा ॥ ६.४७.२३ ॥
निर्दोष अवयव आणि काळ्या डोळ्यांच्या जनकपुत्री सीतेने पती आणि लक्ष्मण धुळीत तडफडताना पाहून रडू लागली.
6.47.24
सबाष्पशोकाभिहता समीक्ष्य
तौ भ्रातरौ देवसुतप्रभावौ।
वितर्कयन्ती निधनं तयोः सा
दुःखान्विता वाक्यमिदं जगाद ॥ ६.४७.२४ ॥
अश्रू आणि शोकाने आहत झालेली, देवपुत्रांसारख्या प्रभावशाली त्या दोन्ही बंधूंकडे पाहून, त्यांच्या मृत्यूचा विचार करत, दुःखाने भरलेली ती हे वचन बोलली.