Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 6.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.58.1
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं दृष्ट्वा रणकृतोद्यमम्।
उवाच सस्मितं रामो विभीषणमरिंदमः ॥ ६.५८.१ ॥
Entonces, viendo salir a Prahasta, dispuesto a la batalla, Rāma, destructor de enemigos, sonriendo, habló a Vibhīṣaṇa.
6.58.2
क एष सुमहाकायो बलेन महता वृतः।
आगच्छति महावेगः किंरूपबलपौरुषः ॥ ६.५८.२ ॥
¿Quién es este, de cuerpo enorme, rodeado de un gran ejército, que llega con gran velocidad? ¿Cuál es su forma, su fuerza y su valor?
6.58.3
आचक्ष्व मे महाबाहो वीर्यवन्तं निशाचरम्।
राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.५८.३ ॥
¡Oh, de brazos poderosos, háblame de ese valiente nocturno! Al oír las palabras de Rāghava, Vibhīṣaṇa respondió.
6.58.4
एष सेनापतिस्तस्य प्रहस्तो नाम राक्षसः।
लङ्कायां राक्षसेन्द्रस्य त्रिभागबलसंवृतः।
वीर्यवानस्त्रविच्छूरः सुप्रख्यातपराक्रमः ॥ ६.५८.४ ॥
Este es su general, el demonio llamado Prahasta, rodeado por la tercera parte del ejército del señor de los demonios en Laṅkā. Es valiente, diestro en las armas, heroico y de renombrado valor.
6.58.5
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम्।
गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैरभिसंवृतम् ॥ ६.५८.५ ॥
Entonces salió Prahasta, terrible, de terrible valor, rugiendo, de cuerpo enorme, rodeado de demonios.
6.58.6
ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम्।
अभिसंजातघोषाणां प्रहस्तमभिगर्जताम् ॥ ६.५८.६ ॥
El gran ejército de los vānaras, muy poderosos, con sus rugidos alzándose, vio a Prahasta rugiendo.
6.58.7
खड्गशक्त्यृष्टिशूलाश्च बाणानि मुसलानि च।
गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः ॥ ६.५८.७ ॥
Espadas, lanzas, jabalinas y tridentes, flechas y mazas, porras, barras de hierro, venablos y hachas de diversas clases.
6.58.8
धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्।
प्रगृहीतान्यराजन्त वानरानभिधावताम् ॥ ६.५८.८ ॥
Los arcos maravillosos de los rākṣasas, que buscaban la victoria, brillaban alzados mientras cargaban contra los vānaras.
6.58.9
जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितांस्तु गिरींस्तथा।
शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५८.९ ॥
Los saltarines vānaras, ansiosos por combatir, tomaron árboles en flor, montañas y enormes y largas rocas.
6.58.10
तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्।
बहूनामश्मवृष्टिं च शरवर्षं च वर्षताम् ॥ ६.५८.१० ॥
Al encontrarse unos con otros, surgió una batalla muy grande, en la que muchos llovían lluvias de piedras y lluvias de flechas.
6.58.11
बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरपुङ्गवान्।
वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून् ॥ ६.५८.११ ॥
En la batalla, muchos rākṣasas abatieron a muchos vānaras principales, y muchos vānaras también abatieron a muchos rākṣasas.
6.58.12
शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः।
परिघैराहताः केचित् केचिच्छिन्नाः परश्वधैः ॥ ६.५८.१२ ॥
Unos fueron aplastados por tridentes, otros por armas poderosas; unos fueron golpeados por barras de hierro y otros fueron cortados por hachas de guerra.
6.58.13
निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले।
विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंधानसाधिताः ॥ ६.५८.१३ ॥
Algunos, sin aliento, cayeron de nuevo sobre la superficie de la tierra; a otros, con los corazones traspasados, los derribó la puntería de las flechas.
6.58.14
केचिद् द्विधा कृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि।
वानरा राक्षसैः शूरैः पार्श्वतश्च विदारिताः ॥ ६.५८.१४ ॥
Algunos, partidos en dos por las espadas, cayeron retorciéndose en el suelo; los vānaras y los rākṣasas fueron desgarrados por el costado por los valientes rākṣasas.
6.58.15
वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले ॥ ६.५८.१५ ॥
Y los vānaras, enfurecidos, también por todas partes machacaron a las multitudes de rākṣasas con árboles y cimas de montañas, aplastándolos contra la superficie de la tierra.
6.58.16
वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्।
वमन् शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणाः ॥ ६.५८.१६ ॥
Golpeados con fuerza por manos de palmas como rayos y por puños, cayeron vomitando sangre por la boca, con los dientes y los ojos destrozados.
6.58.17
आर्तस्वनं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्।
बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसामपि ॥ ६.५८.१७ ॥
Se alzó un estrépito tumultuoso: los gritos de angustia de los que se lamentaban y los rugidos de león de los que rugían, tanto de los monos como de los rākṣasas.
6.58.18
वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः।
विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.५८.१८ ॥
Los monos y los rākṣasas, enfurecidos y siguiendo el camino de los héroes, con rostros desfigurados y crueles, realizaban sus hazañas como si no temieran nada.
6.58.19
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः।
एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः ॥ ६.५८.१९ ॥
Narāntaka, Kumbhahanu, Mahānāda y Samunnata, todos ministros de Prahasta, mataron a los vānaras que habitaban los bosques.
6.58.20
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्।
द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम् ॥ ६.५८.२० ॥
Mientras ellos se abalanzaban rápidamente y golpeaban a los vānaras, Dvivida golpeó a Narāntaka con la cima de una montaña.
6.58.21
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्।
राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत् ॥ ६.५८.२१ ॥
Durmukha se levantó de nuevo y, con un enorme árbol, aplastó al rākṣasa Samunnata, de manos ágiles y alto.
6.58.22
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्।
पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि ॥ ६.५८.२२ ॥
Jāmbavān, el glorioso y muy enfurecido, tomó una enorme roca y la dejó caer sobre el pecho de Mahānāda.
6.58.23
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्।
वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे ॥ ६.५८.२३ ॥
Entonces el poderoso Kumbhahanu, enfrentándose allí a Tāra, fue al instante obligado a entregar la vida en batalla por Tāra con un gran árbol.
6.58.24
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः।
चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम् ॥ ६.५८.२४ ॥
Incapaz de soportar aquella hazaña, Prahasta subió a su carro y, con el arco en la mano, causó una terrible matanza de los vānaras que habitaban los bosques.
6.58.25
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा।
क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ ६.५८.२५ ॥
Entonces surgió en ambos ejércitos un clamor como un remolino, como el rugido del océano agitado e inmensurable.
6.58.26
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः।
अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे ॥ ६.५८.२६ ॥
Con una gran lluvia de flechas, el rākṣasa, ebrio de guerra y enfurecido, acosó a los vānaras en aquella suprema batalla.
6.58.27
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी।
बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता ॥ ६.५८.२७ ॥
La tierra, colmada de los cuerpos de vānaras y rākṣasas, quedó cubierta como si terribles montañas la hubieran envuelto.
6.58.28
सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते।
संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः ॥ ६.५८.२८ ॥
Aquella tierra, cubierta por un torrente de sangre, resplandecía como si estuviera cubierta de flores de palāśa en el mes de primavera, Mādhava.
6.58.29
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्।
शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम् ॥ ६.५८.२९ ॥
Con montones de héroes caídos por orillas, armas rotas por grandes árboles y un gran torrente de sangre por aguas, era un río que fluía hacia el océano de Yama.
6.58.30
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्।
भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ॥ ६.५८.३० ॥
Su gran lodo eran el hígado y el bazo, su musgo las entrañas esparcidas, sus peces los cuerpos y cabezas partidos, y sus orillas herbosas los fragmentos de miembros.
6.58.31
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्।
मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम् ॥ ६.५८.३१ ॥
Poblada de buitres y excelentes cisnes, frecuentada por garzas y grullas, cubierta de espuma de médula y grasa, resonando con los gemidos de los heridos.
6.58.32
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्।
नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम् ॥ ६.५८.३२ ॥
Aquel río hecho de campo de batalla, difícil de cruzar para los cobardes, como un río al final de las lluvias, frecuentado por cisnes y grullas.
6.58.33
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्।
यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः ॥ ६.५८.३३ ॥
Los rākṣasas y los principales monos cruzaron aquel río difícil de atravesar, como los jefes de manadas de elefantes cruzan un estanque de loto cubierto de polen.
6.58.34
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्।
ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान् ॥ ६.५८.३४ ॥
Entonces Nīla vio rápidamente a Prahasta de pie en su carro, lanzando torrentes de flechas y dispersando a los monos saltarines.
6.58.35
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्।
समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः ॥ ६.५८.३५ ॥
Como el viento que se alza en el cielo arrastra con violencia una gran masa de nubes, así el comandante del ejército Prahasta, al ver a Nīla abalanzarse sobre él en la batalla,
6.58.36
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे।
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे ॥ ६.५८.३६ ॥
En su carro color del sol se lanzó directamente contra Nīla; el mejor de los arqueros, tensando su arco en la gran batalla.
6.58.37
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः ॥ ६.५८.३७ ॥
Prahasta, comandante del ejército, lanzó flechas contra Nīla. Las flechas alcanzaron a Nīla, lo atravesaron y siguieron concentradas en su blanco.
6.58.38
महीं जग्मुर्महावेगा रोषिता इव पन्नगाः।
नीलः शरैरभिहतो निशितैर्ज्वलनोपमैः ॥ ६.५८.३८ ॥
Aquellas flechas de gran velocidad cayeron a la tierra como serpientes furiosas. Nīla fue herido por flechas afiladas, semejantes al fuego.
6.58.39
स तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः।
प्रहस्तं ताडयामास वृक्षमुत्पाट्य वीर्यवान् ॥ ६.५८.३९ ॥
Aquel gran mono, poderoso en valor, arrancó un árbol y golpeó a Prahasta, que se abalanzaba sobre él, muy difícil de resistir.
6.58.40
स तेनाभिहतः क्रुद्धो नर्दन् राक्षसपुंगवः।
ववर्ष शरवर्षाणि प्लवंगानां चमूपतौ ॥ ६.५८.४० ॥
Herido por aquello, el enfurecido mejor de los rākṣasas rugió y desató una lluvia de flechas sobre el comandante de los monos.
6.58.41
तस्य बाणगणानेव राक्षसस्य दुरात्मनः।
अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः।
यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रमागतम् ॥ ६.५८.४१ ॥
Incapaz de repeler las multitudes de flechas de aquel rākṣasa malvado, Nīla las recibió con los ojos cerrados, como el toro soporta la lluvia del otoño que llega de pronto.
6.58.42
एवमेव प्रहस्तस्य शरवर्षान् दुरासदान्।
निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे दुरासदान् ॥ ६.५८.४२ ॥
De la misma manera, Nīla soportó de pronto la insoportable lluvia de flechas de Prahasta, con los ojos cerrados.
6.58.43
रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्।
प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः ॥ ६.५८.४३ ॥
Enfurecido por la lluvia de flechas, el poderoso Nīla golpeó a los caballos de Prahasta con un gran árbol sāla.
6.58.44
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः।
बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.५८.४४ ॥
Entonces Nīla, con el ánimo dominado por la ira, quebró con fuerza el arco de aquel malvado y rugió una y otra vez.
6.58.45
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे ॥ ६.५८.४५ ॥
Dejado sin arco por él, el comandante del ejército Prahasta tomó una terrible maza y saltó de su carro.
6.58.46
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ।
स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ ॥ ६.५८.४६ ॥
Aquellos dos jefes del ejército, con la enemistad encendida, veloces y poderosos, estaban de pie con los cuerpos empapados de sangre, como elefantes en celo.
6.58.47
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्।
सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ ६.५८.४७ ॥
Desgarrándose uno a otro con colmillos muy afilados, eran semejantes a leones y tigres, con los movimientos de leones y tigres.
6.58.48
विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ।
काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.५८.४८ ॥
Aquellos dos héroes, valientes y ansiosos de victoria, que nunca retrocedían en batalla, deseosos de alcanzar gloria, eran como Vṛtra y Vāsava.
6.58.49
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः।
प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम् ॥ ६.५८.४९ ॥
Entonces Prahasta, plenamente decidido, golpeó a Nīla en la frente con una maza, y la sangre comenzó a fluir.
6.58.50
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्।
प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः ॥ ६.५८.५० ॥
Entonces el gran mono, con el cuerpo cubierto de sangre, tomó un gran árbol y, enfurecido, lo arrojó contra el pecho de Prahasta.
6.58.51
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्।
अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम् ॥ ६.५८.५१ ॥
Tomando una gran maza, con un golpe inimaginable, se precipitó con fuerza sobre el poderoso mono Nīla.
6.58.52
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः।
ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम् ॥ ६.५८.५२ ॥
Al verlo lanzarse con terrible velocidad y furia, el gran mono de gran rapidez tomó una enorme roca.
6.58.53
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः।
प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत् ॥ ६.५८.५३ ॥
Sobre la cabeza de Prahasta, ansioso de batalla y luchando con su maza en el campo, Nīla dejó caer de inmediato aquella roca.
6.58.54
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला।
बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा ॥ ६.५८.५४ ॥
Aquella gran y terrible roca, lanzada por Nīla, el mejor de los monos, destrozó entonces la cabeza de Prahasta en muchos pedazos.
6.58.55
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः।
पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.५८.५५ ॥
Sin aliento, sin esplendor, sin vigor y sin sentidos, cayó de repente al suelo como un árbol de raíz cortada.
6.58.56
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्।
शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.५८.५६ ॥
De su cabeza destrozada manó mucha sangre, y también de su cuerpo, como brota un manantial de la montaña.
6.58.57
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्।
राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह ॥ ६.५८.५७ ॥
Cuando Prahasta fue muerto por Nīla, aquel ejército invencible de poderosos rākṣasas, sin alegría, marchó hacia Laṅkā.
6.58.58
न शेकुः समवस्थातुं निहते वाहिनीपतौ।
सेतुबन्धं समासाद्य विशीर्णं सलिलं यथा ॥ ६.५८.५८ ॥
Muerto el jefe del ejército, no pudieron mantenerse firmes, como el agua que se dispersa al llegar a un dique.
6.58.59
हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसास्ते निरुद्यमाः।
रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वमागताः ॥ ६.५८.५९ ॥
Muerto aquel jefe del ejército, los rākṣasas, sin ánimo, fueron a la casa del señor de los rākṣasas y cayeron en un silencio de meditación.
6.58.60
प्राप्ताः शोकार्णवं तीव्रं विसंज्ञा इव तेऽभवन् ॥ ६.५८.६० ॥
Llegados a un océano de dolor intenso, quedaron como sin sentido.
6.58.61
ततस्तु नीलो विजयी महाबलः
प्रशस्यमानः सुकृतेन कर्मणा।
समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन
प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः ॥ ६.५८.६१ ॥
Entonces Nīla, victorioso y de gran fuerza, alabado por su hazaña meritoria, se encontró con Rāma junto a Lakṣmaṇa y se convirtió en el jefe de la tropa, con semblante alegre.