ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 6.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.58.1
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं दृष्ट्वा रणकृतोद्यमम्।
उवाच सस्मितं रामो विभीषणमरिंदमः ॥ ६.५८.१ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
6.58.2
क एष सुमहाकायो बलेन महता वृतः।
आगच्छति महावेगः किंरूपबलपौरुषः ॥ ६.५८.२ ॥
ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਕੌਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮਹਾਨ ਵੇਗ ਵਾਲਾ; ਇਸਦਾ ਰੂਪ, ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ?
6.58.3
आचक्ष्व मे महाबाहो वीर्यवन्तं निशाचरम्।
राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.५८.३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਉਸ ਬਲਵਾਨ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਰਾਘਵ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
6.58.4
एष सेनापतिस्तस्य प्रहस्तो नाम राक्षसः।
लङ्कायां राक्षसेन्द्रस्य त्रिभागबलसंवृतः।
वीर्यवानस्त्रविच्छूरः सुप्रख्यातपराक्रमः ॥ ६.५८.४ ॥
ਇਹ ਉਸਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਰਾਕਸ਼ਸਰਾਜ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਲਵਾਨ, ਅਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।
6.58.5
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम्।
गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैरभिसंवृतम् ॥ ६.५८.५ ॥
ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਭੀਮ ਪ੍ਰਹਸਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ; ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।
6.58.6
ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम्।
अभिसंजातघोषाणां प्रहस्तमभिगर्जताम् ॥ ६.५८.६ ॥
ਬਲਵਾਨ ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
6.58.7
खड्गशक्त्यृष्टिशूलाश्च बाणानि मुसलानि च।
गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः ॥ ६.५८.७ ॥
ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸ਼ਕਤੀ, ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਬਾਣ ਅਤੇ ਮੂਸਲ, ਗਦਾਵਾਂ, ਪਰਿਘ, ਪ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸ਼ੂ।
6.58.8
धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्।
प्रगृहीतान्यराजन्त वानरानभिधावताम् ॥ ६.५८.८ ॥
ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਨੋਖੇ ਧਨੁਸ਼ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ।
6.58.9
जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितांस्तु गिरींस्तथा।
शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५८.९ ॥
ਲੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ, ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਚੁੱਕ ਲਈਆਂ।
6.58.10
तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्।
बहूनामश्मवृष्टिं च शरवर्षं च वर्षताम् ॥ ६.५८.१० ॥
ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਭਿੜ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ; ਬਹੁਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
6.58.11
बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरपुङ्गवान्।
वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून् ॥ ६.५८.११ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਬਹੁਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.58.12
शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः।
परिघैराहताः केचित् केचिच्छिन्नाः परश्वधैः ॥ ६.५८.१२ ॥
ਕਈ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ, ਕਈ ਮਹਾਨ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ; ਕਈ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕਈ ਪਰਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵੱਢੇ ਗਏ।
6.58.13
निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले।
विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंधानसाधिताः ॥ ६.५८.१३ ॥
ਕੁਝ ਸਾਹ ਰੁਕ ਕੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਕੁਝ ਦੇ ਦਿਲ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ।
6.58.14
केचिद् द्विधा कृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि।
वानरा राक्षसैः शूरैः पार्श्वतश्च विदारिताः ॥ ६.५८.१४ ॥
ਕੁਝ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਕੇ ਤੜਫਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਵਾਨਰ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਸੂਰਮੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਚੀਰੇ ਗਏ।
6.58.15
वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले ॥ ६.५८.१५ ॥
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਰਾਖਸ਼ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
6.58.16
वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्।
वमन् शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणाः ॥ ६.५८.१६ ॥
ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਦੰਦ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਟੁੱਟ ਗਏ।
6.58.17
आर्तस्वनं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्।
बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसामपि ॥ ६.५८.१७ ॥
ਪੀੜ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ-ਗਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਰਜ ਉੱਠੀ; ਵਾਨਰਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ।
6.58.18
वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः।
विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.५८.१८ ॥
ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਵਾਨਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ, ਵਿਗੜੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰੂਰ ਬਣ ਕੇ ਨਿਡਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
6.58.19
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः।
एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः ॥ ६.५८.१९ ॥
ਨਰਾਂਤਕ, ਕੁੰਭਹਨੁ, ਮਹਾਨਾਦ ਅਤੇ ਸਮੁੰਨਤ — ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
6.58.20
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्।
द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम् ॥ ६.५८.२० ॥
ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਝਪਟ ਕੇ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਦਵਿਵਿਦ ਨੇ ਇੱਕ ਪਰਬਤ-ਸ਼ਿਖਰ ਨਾਲ ਨਰਾਂਤਕ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.58.21
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्।
राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत् ॥ ६.५८.२१ ॥
ਦੁਰਮੁਖ ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਫੁਰਤੀਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਉੱਚੇ ਰਾਖਸ਼ ਸਮੁੰਨਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
6.58.22
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्।
पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि ॥ ६.५८.२२ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਜਾਂਬਵਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਮਹਾਨਾਦ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ।
6.58.23
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्।
वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे ॥ ६.५८.२३ ॥
ਫਿਰ ਵੀਰ ਕੁੰਭਹਨੁ ਤਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ; ਤਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
6.58.24
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः।
चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम् ॥ ६.५८.२४ ॥
ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਦਿਆਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਬਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ।
6.58.25
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा।
क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ ६.५८.२५ ॥
ਉਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਵਰ ਵਾਂਗ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਥਾਹ ਸਾਗਰ ਦੀ ਗੂੰਜ।
6.58.26
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः।
अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे ॥ ६.५८.२६ ॥
ਜੰਗ ਦੇ ਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਤਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕੀਤਾ।
6.58.27
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी।
बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता ॥ ६.५८.२७ ॥
ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਭਿਆਨਕ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਭਰ ਗਈ।
6.58.28
सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते।
संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः ॥ ६.५८.२८ ॥
ਲਹੂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਢਕੀ ਉਹ ਧਰਤੀ ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਛਾਈ ਹੋਈ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।
6.58.29
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्।
शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम् ॥ ६.५८.२९ ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਟੁੱਟੇ ਹਥਿਆਰ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ, ਲਹੂ ਦਾ ਮਹਾਵਹਾਅ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਅਤੇ ਯਮਸਾਗਰ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਨਦੀ।
6.58.30
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्।
भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ॥ ६.५८.३० ॥
ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਤਿੱਲੀ ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚਿੱਕੜ, ਖਿੱਲਰੀਆਂ ਆਂਦਰਾਂ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਈ, ਚਿਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਿਰ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਹੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਰੇ ਘਾਹ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ।
6.58.31
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्।
मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम् ॥ ६.५८.३१ ॥
ਗਿਰਝਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਕੰਕ ਅਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵੀ ਹੋਈ, ਚਰਬੀ ਦੇ ਝੱਗ ਨਾਲ ਢਕੀ, ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਚੀਕ-ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ।
6.58.32
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्।
नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम् ॥ ६.५८.३२ ॥
ਉਸ ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਰੂਪੀ ਨਦੀ ਨੂੰ — ਕਾਇਰਾਂ ਲਈ ਦੁਸ਼ਵਾਰ — ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵੀ ਹੋਈ।
6.58.33
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्।
यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः ॥ ६.५८.३३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ — ਕਮਲ-ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤਾਲਾਬ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਾਂਗ।
6.58.34
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्।
ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान् ॥ ६.५८.३४ ॥
ਫਿਰ ਨੀਲ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
6.58.35
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्।
समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः ॥ ६.५८.३५ ॥
ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਨੀਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪ੍ਰਹਸਤ।
6.58.36
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे।
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे ॥ ६.५८.३६ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ ਉਹ ਨੀਲ ਉੱਤੇ ਹੀ ਝਪਟਿਆ। ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਖਿੱਚ ਕੇ।
6.58.37
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः ॥ ६.५८.३७ ॥
ਸੈਨਾਪਤੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਨੀਲ ਉੱਤੇ ਬਾਣ ਛੱਡੇ। ਉਹ ਬਾਣ ਨੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
6.58.38
महीं जग्मुर्महावेगा रोषिता इव पन्नगाः।
नीलः शरैरभिहतो निशितैर्ज्वलनोपमैः ॥ ६.५८.३८ ॥
ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬਾਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ। ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨੀਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
6.58.39
स तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः।
प्रहस्तं ताडयामास वृक्षमुत्पाट्य वीर्यवान् ॥ ६.५८.३९ ॥
ਉਸ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਰਧਰਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।
6.58.40
स तेनाभिहतः क्रुद्धो नर्दन् राक्षसपुंगवः।
ववर्ष शरवर्षाणि प्लवंगानां चमूपतौ ॥ ६.५८.४० ॥
ਉਸ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਵਾਨਰ-ਸੈਨਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
6.58.41
तस्य बाणगणानेव राक्षसस्य दुरात्मनः।
अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः।
यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रमागतम् ॥ ६.५८.४१ ॥
ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ, ਨੀਲ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਿਆ — ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀ ਛੇਤੀ ਆਈ ਵਰਖਾ ਝੱਲਦਾ ਹੈ।
6.58.42
एवमेव प्रहस्तस्य शरवर्षान् दुरासदान्।
निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे दुरासदान् ॥ ६.५८.४२ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੀ ਅਸਹਿ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਨੀਲ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਸਹਿ ਲਿਆ।
6.58.43
रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्।
प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः ॥ ६.५८.४३ ॥
ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ ਮਹਾਬਲੀ ਨੀਲ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
6.58.44
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः।
बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.५८.४४ ॥
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੀਲ ਨੇ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਜਿਆ।
6.58.45
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे ॥ ६.५८.४५ ॥
ਨੀਲ ਵੱਲੋਂ ਧਨੁਸ਼ਹੀਣ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਮੂਸਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।
6.58.46
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ।
स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ ॥ ६.५८.४६ ॥
ਵੈਰ ਪਾਏ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੈਨਾਨਾਇਕ, ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਦਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।
6.58.47
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्।
सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ ६.५८.४७ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀਆਂ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਰਚਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਵਰਗੇ, ਸ਼ੇਰ-ਬਾਘ ਵਰਗੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਨ।
6.58.48
विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ।
काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.५८.४८ ॥
ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਯਸ਼ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਸਵ ਵਾਂਗ ਸਨ।
6.58.49
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः।
प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम् ॥ ६.५८.४९ ॥
ਤਦ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੇ ਬੜੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਮੁਸਲ ਨਾਲ ਨੀਲ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਲਹੂ ਵਹਿਣ ਲੱਗਾ।
6.58.50
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्।
प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः ॥ ६.५८.५० ॥
ਫਿਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਕਪੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਰੁੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ।
6.58.51
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्।
अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम् ॥ ६.५८.५१ ॥
ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੁਸਲ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਅਕਲਪਨੀਯ ਵਾਰ ਵਾਲੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰ ਨੀਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਝਪਟ ਪਿਆ।
6.58.52
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः।
ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम् ॥ ६.५८.५२ ॥
ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਝਪਟਦੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਕਪੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਿਲ ਫੜ ਲਈ।
6.58.53
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः।
प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत् ॥ ६.५८.५३ ॥
ਯੁੱਧ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨੀਲ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਸਿਲ ਡੇਗ ਦਿੱਤੀ।
6.58.54
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला।
बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा ॥ ६.५८.५४ ॥
ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਾਂਦਰ ਨੀਲ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀ ਗਈ ਉਹ ਵੱਡੀ ਭਿਆਨਕ ਸਿਲ ਨੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਦਾ ਸਿਰ ਉਦੋਂ ਕਈ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।
6.58.55
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः।
पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.५८.५५ ॥
ਪ੍ਰਾਣ, ਤੇਜ, ਬਲ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਗੁਆ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜੜ੍ਹੋਂ ਕੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ।
6.58.56
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्।
शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.५८.५६ ॥
ਟੁੱਟੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਿਆ; ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਗਿਆ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਝਰਨਾ ਵਗਣ ਵਾਂਗ।
6.58.57
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्।
राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह ॥ ६.५८.५७ ॥
ਨੀਲ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਮਹਾਬਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸੈਨਾ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
6.58.58
न शेकुः समवस्थातुं निहते वाहिनीपतौ।
सेतुबन्धं समासाद्य विशीर्णं सलिलं यथा ॥ ६.५८.५८ ॥
ਸੈਨਾਪਤੀ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ; ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਣੀ ਖਿੰਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ।
6.58.59
हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसास्ते निरुद्यमाः।
रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वमागताः ॥ ६.५८.५९ ॥
ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।
6.58.60
प्राप्ताः शोकार्णवं तीव्रं विसंज्ञा इव तेऽभवन् ॥ ६.५८.६० ॥
ਤੀਬਰ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
6.58.61
ततस्तु नीलो विजयी महाबलः
प्रशस्यमानः सुकृतेन कर्मणा।
समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन
प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः ॥ ६.५८.६१ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਜਈ ਨੀਲ, ਆਪਣੇ ਸੁਕਰਮ ਕਾਰਨ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਯੂਥਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।