ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 6.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.58.1
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं दृष्ट्वा रणकृतोद्यमम्।
उवाच सस्मितं रामो विभीषणमरिंदमः ॥ ६.५८.१ ॥
ଏଉଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ବାହାରୁଥିବା ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ହସି ହସି ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
6.58.2
क एष सुमहाकायो बलेन महता वृतः।
आगच्छति महावेगः किंरूपबलपौरुषः ॥ ६.५८.२ ॥
ଅତି ବିଶାଳ ଶରୀର, ବିରାଟ ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ ଆସୁଥିବା ଏ କିଏ? ମହାବେଗଶାଳୀ; ଏହାର ରୂପ, ବଳ ଓ ପୌରୁଷ କେମିତି?
6.58.3
आचक्ष्व मे महाबाहो वीर्यवन्तं निशाचरम्।
राघवस्य वचः श्रुत्वा प्रत्युवाच विभीषणः ॥ ६.५८.३ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ସେଇ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ନିଶାଚରଙ୍କ ପରିଚୟ ମୋତେ କୁହ। ରାଘବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
6.58.4
एष सेनापतिस्तस्य प्रहस्तो नाम राक्षसः।
लङ्कायां राक्षसेन्द्रस्य त्रिभागबलसंवृतः।
वीर्यवानस्त्रविच्छूरः सुप्रख्यातपराक्रमः ॥ ६.५८.४ ॥
ଏ ତାଙ୍କର ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ନାମକ ରାକ୍ଷସ। ଲଙ୍କାରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ସେନାର ତୃତୀୟାଂଶ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇଥିବା ଏହି ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ନିପୁଣ, ଶୂର ଓ ସୁବିଖ୍ୟାତ ପରାକ୍ରମୀ।
6.58.5
ततः प्रहस्तं निर्यान्तं भीमं भीमपराक्रमम्।
गर्जन्तं सुमहाकायं राक्षसैरभिसंवृतम् ॥ ६.५८.५ ॥
ତା'ପରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ, ଭୀଷଣ ପ୍ରହସ୍ତ ବାହାରିଲେ; ଗର୍ଜନ କରି, ବିରାଟ ଶରୀରରେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ହୋଇ।
6.58.6
ददर्श महती सेना वानराणां बलीयसाम्।
अभिसंजातघोषाणां प्रहस्तमभिगर्जताम् ॥ ६.५८.६ ॥
ବଳବାନ ବାନରମାନଙ୍କ ବିରାଟ ସେନା ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
6.58.7
खड्गशक्त्यृष्टिशूलाश्च बाणानि मुसलानि च।
गदाश्च परिघाः प्रासा विविधाश्च परश्वधाः ॥ ६.५८.७ ॥
ଖଡ୍ଗ, ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି ଓ ଶୂଳ, ବାଣ ଓ ମୁଷଳ, ଗଦା, ପରିଘ, ପ୍ରାସ ଏବଂ ବିବିଧ ପ୍ରକାରର ପରଶୁ।
6.58.8
धनूंषि च विचित्राणि राक्षसानां जयैषिणाम्।
प्रगृहीतान्यराजन्त वानरानभिधावताम् ॥ ६.५८.८ ॥
ବିଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ବିଚିତ୍ର ଧନୁ ଉଠାଯାଇ ଚମକୁଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ବାନରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁଥିଲେ।
6.58.9
जगृहुः पादपांश्चापि पुष्पितांस्तु गिरींस्तथा।
शिलाश्च विपुला दीर्घा योद्धुकामाः प्लवंगमाः ॥ ६.५८.९ ॥
ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛୁ ବାନରମାନେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ବୃକ୍ଷ, ପର୍ବତ ଏବଂ ବିଶାଳ ଲମ୍ବା ଶିଳା ଉଠାଇ ନେଲେ।
6.58.10
तेषामन्योन्यमासाद्य संग्रामः सुमहानभूत्।
बहूनामश्मवृष्टिं च शरवर्षं च वर्षताम् ॥ ६.५८.१० ॥
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସାମ୍ନା କରି ଅତି ମହାନ ସଂଗ୍ରାମ ହେଲା; ଅନେକେ ପଥର ଓ ବାଣର ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ।
6.58.11
बहवो राक्षसा युद्धे बहून् वानरपुङ्गवान्।
वानरा राक्षसांश्चापि निजघ्नुर्बहवो बहून् ॥ ६.५८.११ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଅନେକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଅନେକ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
6.58.12
शूलैः प्रमथिताः केचित् केचित् तु परमायुधैः।
परिघैराहताः केचित् केचिच्छिन्नाः परश्वधैः ॥ ६.५८.१२ ॥
କେତେ ଶୂଳରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କେତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧରେ; କେତେ ପରିଘରେ ଆଘାତିତ ହେଲେ, କେତେ ପରଶୁରେ କଟିଗଲେ।
6.58.13
निरुच्छ्वासाः पुनः केचित् पतिता जगतीतले।
विभिन्नहृदयाः केचिदिषुसंधानसाधिताः ॥ ६.५८.१३ ॥
କେହି ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ; କାହାରି ହୃଦୟ ବାଣ ସନ୍ଧାନରେ ବିଦାରିତ ହେଲା।
6.58.14
केचिद् द्विधा कृताः खड्गैः स्फुरन्तः पतिता भुवि।
वानरा राक्षसैः शूरैः पार्श्वतश्च विदारिताः ॥ ६.५८.१४ ॥
କେହି ଖଡ୍ଗରେ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଛଟପଟ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲେ; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବୀର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବିଦାରିତ ହେଲେ।
6.58.15
वानरैश्चापि संक्रुद्धै राक्षसौघाः समन्ततः।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्च सम्पिष्टा वसुधातले ॥ ६.५८.१५ ॥
କୋପିତ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ରାକ୍ଷସ ଦଳକୁ ବୃକ୍ଷ ଓ ପର୍ବତଶିଖରରେ ପିଷି ଭୂମିରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
6.58.16
वज्रस्पर्शतलैर्हस्तैर्मुष्टिभिश्च हता भृशम्।
वमन् शोणितमास्येभ्यो विशीर्णदशनेक्षणाः ॥ ६.५८.१६ ॥
ବଜ୍ରସମାନ ତଳୁଆ, ହାତ ଓ ମୁଷ୍ଟିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଘାତ ପାଇ ସେମାନେ ମୁଖରୁ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି କରି ପଡ଼ିଲେ; ଦାନ୍ତ ଓ ଆଖି ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
6.58.17
आर्तस्वनं च स्वनतां सिंहनादं च नर्दताम्।
बभूव तुमुलः शब्दो हरीणां रक्षसामपि ॥ ६.५८.१७ ॥
ଆର୍ତ୍ତ ଚିତ୍କାର ଓ ସିଂହନାଦକାରୀଙ୍କ ଗର୍ଜନ ଉଠିଲା; ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଭୀଷଣ କୋଳାହଳ ହେଲା।
6.58.18
वानरा राक्षसाः क्रुद्धा वीरमार्गमनुव्रताः।
विवृत्तवदनाः क्रूराश्चक्रुः कर्माण्यभीतवत् ॥ ६.५८.१८ ॥
କ୍ରୁଦ୍ଧ ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ବୀରମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ବିକୃତ ମୁଖରେ କ୍ରୂର ହୋଇ ନିର୍ଭୟଙ୍କ ପରି କର୍ମ କଲେ।
6.58.19
नरान्तकः कुम्भहनुर्महानादः समुन्नतः।
एते प्रहस्तसचिवाः सर्वे जघ्नुर्वनौकसः ॥ ६.५८.१९ ॥
ନରାନ୍ତକ, କୁମ୍ଭହନୁ, ମହାନାଦ ଓ ସମୁନ୍ନତ — ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ; ସେମାନେ ବନବାସୀ ବାନରମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
6.58.20
तेषां निपततां शीघ्रं निघ्नतां चापि वानरान्।
द्विविदो गिरिशृङ्गेण जघानैकं नरान्तकम् ॥ ६.५८.२० ॥
ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଝାସି ପଡ଼ି ବାନରମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦ୍ୱିବିଦ ଏକ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନରାନ୍ତକଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲା।
6.58.21
दुर्मुखः पुनरुत्थाय कपिः सविपुलद्रुमम्।
राक्षसं क्षिप्रहस्तं तु समुन्नतमपोथयत् ॥ ६.५८.२१ ॥
ଦୁର୍ମୁଖ ପୁଣି ଉଠି ଏକ ବୃହତ୍ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷିପ୍ରହସ୍ତ ଉନ୍ନତ ରାକ୍ଷସ ସମୁନ୍ନତଙ୍କୁ ପିଷି ଦେଲା।
6.58.22
जाम्बवांस्तु सुसंक्रुद्धः प्रगृह्य महतीं शिलाम्।
पातयामास तेजस्वी महानादस्य वक्षसि ॥ ६.५८.२२ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୁଦ୍ଧ ତେଜସ୍ୱୀ ଜାମ୍ବବାନ ଏକ ବିଶାଳ ଶିଳା ଧରି ମହାନାଦଙ୍କ ବକ୍ଷରେ ପକାଇଲେ।
6.58.23
अथ कुम्भहनुस्तत्र तारेणासाद्य वीर्यवान्।
वृक्षेण महता सद्यः प्राणान् संत्याजयद् रणे ॥ ६.५८.२३ ॥
ଏଥର ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ କୁମ୍ଭହନୁ ତାରଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କଲା; ତାର ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ତାକୁ ସେହି କ୍ଷଣି ରଣରେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ।
6.58.24
अमृष्यमाणस्तत्कर्म प्रहस्तो रथमास्थितः।
चकार कदनं घोरं धनुष्पाणिर्वनौकसाम् ॥ ६.५८.२४ ॥
ସେହି କର୍ମ ସହି ନ ପାରି ପ୍ରହସ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ହାତରେ ଧନୁ ଧରି ବନବାସୀ ବାନରମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ସଂହାର କଲା।
6.58.25
आवर्त इव संजज्ञे सेनयोरुभयोस्तदा।
क्षुभितस्याप्रमेयस्य सागरस्येव निःस्वनः ॥ ६.५८.२५ ॥
ସେତେବେଳେ ଉଭୟ ସେନାରେ ଆବର୍ତ୍ତ ପରି କୋଳାହଳ ଉଠିଲା, ଯେପରି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅପ୍ରମେୟ ସାଗରର ଗର୍ଜନ।
6.58.26
महता हि शरौघेण राक्षसो रणदुर्मदः।
अर्दयामास संक्रुद्धो वानरान् परमाहवे ॥ ६.५८.२६ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସେ ରାକ୍ଷସ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେହି ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ବର୍ଷଣରେ ବାନରମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ କଲା।
6.58.27
वानराणां शरीरैस्तु राक्षसानां च मेदिनी।
बभूवातिचिता घोरैः पर्वतैरिव संवृता ॥ ६.५८.२७ ॥
ବାନର ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ସେ ଭୂମି ଭୟଙ୍କର ପର୍ବତରେ ଆବୃତ ପରି ଅତି ଘନ ହୋଇଗଲା।
6.58.28
सा मही रुधिरौघेण प्रच्छन्ना सम्प्रकाशते।
संछन्ना माधवे मासि पलाशैरिव पुष्पितैः ॥ ६.५८.२८ ॥
ରକ୍ତ ସ୍ରୋତରେ ଆବୃତ ସେ ଭୂମି ମାଧବ ମାସରେ ଫୁଟିଥିବା ପଳାଶ ଫୁଲରେ ଛାଇ ହୋଇଥିବା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
6.58.29
हतवीरौघवप्रां तु भग्नायुधमहाद्रुमाम्।
शोणितौघमहातोयां यमसागरगामिनीम् ॥ ६.५८.२९ ॥
ନିହତ ବୀରମାନଙ୍କର ଢେର ହିଁ ଯାହାର ତଟ, ଭଙ୍ଗା ଆୟୁଧ ହିଁ ଯାହାର ବଡ଼ ଗଛ, ରକ୍ତ ସ୍ରୋତ ହିଁ ଯାହାର ମହାଜଳ, ଯମସାଗର ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ସେ ନଦୀ।
6.58.30
यकृत् प्लीहमहापङ्कां विनिकीर्णान्त्रशैवलाम्।
भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ॥ ६.५८.३० ॥
ଯକୃତ ଓ ପ୍ଲୀହା ଯାହାର ମହା ପଙ୍କ, ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ଅନ୍ତ୍ର ଯାହାର ଶୈବାଳ, ଚିରା ଶରୀର ଓ ମୁଣ୍ଡ ଯାହାର ମାଛ, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ଖଣ୍ଡ ଯାହାର ତୃଣଭୂମି।
6.58.31
गृध्रहंसवराकीर्णां कङ्कसारससेविताम्।
मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्तनितनिःस्वनाम् ॥ ६.५८.३१ ॥
ଗୃଧ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଂସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଙ୍କ ଓ ସାରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ମେଦର ଫେଣରେ ଆବୃତ, ଆହତମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ।
6.58.32
तां कापुरुषदुस्तारां युद्धभूमिमयीं नदीम्।
नदीमिव घनापाये हंससारससेविताम् ॥ ६.५८.३२ ॥
ସେହି ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ରୂପୀ ନଦୀ — କାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁସ୍ତର — ବର୍ଷା ଶେଷରେ ନଦୀ ପରି, ହଂସ ଓ ସାରସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
6.58.33
राक्षसाः कपिमुख्यास्ते तेरुस्तां दुस्तरां नदीम्।
यथा पद्मरजोध्वस्तां नलिनीं गजयूथपाः ॥ ६.५८.३३ ॥
ରାକ୍ଷସ ଓ ପ୍ରମୁଖ ବାନରମାନେ ସେହି ଦୁସ୍ତର ନଦୀ ପାର ହେଲେ — ପଦ୍ମପରାଗରେ ଢାଙ୍କିହୋଇଥିବା ସରୋବରକୁ ଗଜଯୂଥପତିମାନେ ପାର ହେଉଥିବା ପରି।
6.58.34
ततः सृजन्तं बाणौघान् प्रहस्तं स्यन्दने स्थितम्।
ददर्श तरसा नीलो विधमन्तं प्लवंगमान् ॥ ६.५८.३४ ॥
ତା'ପରେ ନୀଳ ଶୀଘ୍ର ରଥରେ ଠିଆ ହୋଇ ବାଣଧାରା ଛାଡ଼ି ବାନରମାନଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କରୁଥିବା ପ୍ରହସ୍ତକୁ ଦେଖିଲେ।
6.58.35
उद्धूत इव वायुः खे महदभ्रबलं बलात्।
समीक्ष्याभिद्रुतं युद्धे प्रहस्तो वाहिनीपतिः ॥ ६.५८.३५ ॥
ଆକାଶରେ ପବନ ବୃହତ୍ ମେଘରାଶିକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଉଡ଼ାଇ ନିଏ ପରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ନୀଳଙ୍କୁ ଦେଖି ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ।
6.58.36
रथेनादित्यवर्णेन नीलमेवाभिदुद्रुवे।
स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठो विकृष्य परमाहवे ॥ ६.५८.३६ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟବର୍ଣ୍ଣ ରଥରେ ସେ ନୀଳଙ୍କ ଉପରକୁ ହିଁ ଝାସିଲା। ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଧନୁ ଟାଣି।
6.58.37
नीलाय व्यसृजद् बाणान् प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
ते प्राप्य विशिखा नीलं विनिर्भिद्य समाहिताः ॥ ६.५८.३७ ॥
ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ନୀଳ ଉପରେ ବାଣ ନିକ୍ଷେପ କଲା। ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନୀଳ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଆଗକୁ ଗଲା।
6.58.38
महीं जग्मुर्महावेगा रोषिता इव पन्नगाः।
नीलः शरैरभिहतो निशितैर्ज्वलनोपमैः ॥ ६.५८.३८ ॥
ମହାବେଗଶାଳୀ ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକ କ୍ରୋଧିତ ସର୍ପ ପରି ମାଟିରେ ପଡ଼ିଲା। ଅଗ୍ନି ସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ନୀଳ ଆହତ ହେଲା।
6.58.39
स तं परमदुर्धर्षमापतन्तं महाकपिः।
प्रहस्तं ताडयामास वृक्षमुत्पाट्य वीर्यवान् ॥ ६.५८.३९ ॥
ସେହି ମହାକପି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଭାବେ ନିଜ ଉପରେ ଆସୁଥିବା ପ୍ରହସ୍ତକୁ, ପରାକ୍ରମରେ ଗଛ ଉପାଡ଼ି ପ୍ରହାର କଲା।
6.58.40
स तेनाभिहतः क्रुद्धो नर्दन् राक्षसपुंगवः।
ववर्ष शरवर्षाणि प्लवंगानां चमूपतौ ॥ ६.५८.४० ॥
ତା'ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗର୍ଜନ କରି ବାନର ସେନାପତି ଉପରେ ବାଣ ବର୍ଷା କଲା।
6.58.41
तस्य बाणगणानेव राक्षसस्य दुरात्मनः।
अपारयन् वारयितुं प्रत्यगृह्णान्निमीलितः।
यथैव गोवृषो वर्षं शारदं शीघ्रमागतम् ॥ ६.५८.४१ ॥
ସେ ଦୁରାତ୍ମା ରାକ୍ଷସଙ୍କ ବାଣସମୂହକୁ ରୋକି ନ ପାରି, ନୀଳ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସହିଲା — ଶରତର ଶୀଘ୍ର ଆସିଥିବା ବର୍ଷାକୁ ଗୋରୁ ଯେପରି ସହେ।
6.58.42
एवमेव प्रहस्तस्य शरवर्षान् दुरासदान्।
निमीलिताक्षः सहसा नीलः सेहे दुरासदान् ॥ ६.५८.४२ ॥
ଠିକ୍ ସେମିତି, ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃସହ ବାଣବର୍ଷାକୁ ନୀଳ ହଠାତ୍ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ସହିଲା।
6.58.43
रोषितः शरवर्षेण सालेन महता महान्।
प्रजघान हयान् नीलः प्रहस्तस्य महाबलः ॥ ६.५८.४३ ॥
ଶରବର୍ଷାରେ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମହାବଳୀ ନୀଳ ଏକ ବିଶାଳ ସାଲ ଗଛରେ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କଲେ।
6.58.44
ततो रोषपरीतात्मा धनुस्तस्य दुरात्मनः।
बभञ्ज तरसा नीलो ननाद च पुनः पुनः ॥ ६.५८.४४ ॥
ଏବେ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀଳ ସେହି ଦୁରାତ୍ମାଙ୍କ ଧନୁ ବଳପୂର୍ବକ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ଗର୍ଜନ କଲେ।
6.58.45
विधनुः स कृतस्तेन प्रहस्तो वाहिनीपतिः।
प्रगृह्य मुसलं घोरं स्यन्दनादवपुप्लुवे ॥ ६.५८.४५ ॥
ନୀଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧନୁହୀନ ହୋଇଥିବା ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ମୁସଳ ଧରି ରଥରୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲେ।
6.58.46
तावुभौ वाहिनीमुख्यौ जातवैरौ तरस्विनौ।
स्थितौ क्षतजसिक्ताङ्गौ प्रभिन्नाविव कुञ्जरौ ॥ ६.५८.४६ ॥
ବୈର ଜାତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦୁଇ ସେନାନାୟକ, ବେଗବାନ ଓ ରକ୍ତରେ ସିକ୍ତ ଶରୀରରେ, ମଦମତ୍ତ ହସ୍ତୀ ପରି ଠିଆ ହେଲେ।
6.58.47
उल्लिखन्तौ सुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम्।
सिंहशार्दूलसदृशौ सिंहशार्दूलचेष्टितौ ॥ ६.५८.४७ ॥
ପରସ୍ପରକୁ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଢ଼ରେ ଚିରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ସିଂହ ଓ ବାଘ ପରି, ସିଂହ-ବାଘର ଗତିରେ ସେମାନେ ଥିଲେ।
6.58.48
विक्रान्तविजयौ वीरौ समरेष्वनिवर्तिनौ।
काङ्क्षमाणौ यशः प्राप्तुं वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.५८.४८ ॥
ପରାକ୍ରମରେ ବିଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଛକୁ ନ ହଟିବା ସେହି ଦୁଇ ବୀର, ଯଶ ଲାଭ ଇଚ୍ଛୁକ ବୃତ୍ର ଓ ବାସବ ପରି ଥିଲେ।
6.58.49
आजघान तदा नीलं ललाटे मुसलेन सः।
प्रहस्तः परमायत्तस्ततः सुस्राव शोणितम् ॥ ६.५८.४९ ॥
ସେତେବେଳେ ପ୍ରହସ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ୟମରେ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ନୀଳଙ୍କ ଲଲାଟରେ ଆଘାତ କଲା; ତା'ପରେ ରକ୍ତ ବହିବାକୁ ଲାଗିଲା।
6.58.50
ततः शोणितदिग्धाङ्गः प्रगृह्य च महातरुम्।
प्रहस्तस्योरसि क्रुद्धो विससर्ज महाकपिः ॥ ६.५८.५० ॥
ତା'ପରେ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ମହାକପି କ୍ରୋଧରେ ଏକ ବିଶାଳ ବୃକ୍ଷ ଧରି ପ୍ରହସ୍ତର ବକ୍ଷରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା।
6.58.51
तमचिन्त्यप्रहारं स प्रगृह्य मुसलं महत्।
अभिदुद्राव बलिनं बलान्नीलं प्लवङ्गमम् ॥ ६.५८.५१ ॥
ସେ ଏକ ବଡ଼ ମୁସଳ ଧରି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ପ୍ରହାର କରୁଥିବା ବଳବାନ ବାନର ନୀଳ ଉପରେ ବଳପୂର୍ବକ ଧାଇଁ ଗଲା।
6.58.52
तमुग्रवेगं संरब्धमापतन्तं महाकपिः।
ततः सम्प्रेक्ष्य जग्राह महावेगो महाशिलाम् ॥ ६.५८.५२ ॥
ଭୟଙ୍କର ବେଗରେ କ୍ରୋଧରେ ଧାଇଁ ଆସୁଥିବା ତାକୁ ଦେଖି ମହାବେଗ ମହାକପି ଏକ ବଡ଼ ଶିଳା ଧରିଲା।
6.58.53
तस्य युद्धाभिकामस्य मृधे मुसलयोधिनः।
प्रहस्तस्य शिलां नीलो मूर्ध्नि तूर्णमपातयत् ॥ ६.५८.५३ ॥
ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛୁକ, ରଣରେ ମୁସଳ ଯୋଦ୍ଧା ସେହି ପ୍ରହସ୍ତର ମସ୍ତକରେ ନୀଳ ତୁରନ୍ତ ସେହି ଶିଳା ପକାଇଲା।
6.58.54
नीलेन कपिमुख्येन विमुक्ता महती शिला।
बिभेद बहुधा घोरा प्रहस्तस्य शिरस्तदा ॥ ६.५८.५४ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ କପି ନୀଳ ଫିଙ୍ଗିଥିବା ସେହି ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଶିଳା ପ୍ରହସ୍ତର ମସ୍ତକ ତେବେ ଅନେକ ଖଣ୍ଡରେ ଚୂରମାର କଲା।
6.58.55
स गतासुर्गतश्रीको गतसत्त्वो गतेन्द्रियः।
पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ६.५८.५५ ॥
ପ୍ରାଣ, ତେଜ, ବଳ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରାଇ ସେ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି।
6.58.56
विभिन्नशिरसस्तस्य बहु सुस्राव शोणितम्।
शरीरादपि सुस्राव गिरेः प्रस्रवणं यथा ॥ ६.५८.५६ ॥
ଭଗ୍ନ ମସ୍ତକରୁ ବହୁ ରକ୍ତ ବହିଲା; ଶରୀରରୁ ମଧ୍ୟ ବହିଲା, ପର୍ବତରୁ ଝରଣା ବହିଲା ପରି।
6.58.57
हते प्रहस्ते नीलेन तदकम्प्यं महाबलम्।
राक्षसानामहृष्टानां लङ्कामभिजगाम ह ॥ ६.५८.५७ ॥
ନୀଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରହସ୍ତ ନିହତ ହେବାରୁ ସେହି ଅଚଳ ମହାବଳ ରାକ୍ଷସ ସେନା ଆନନ୍ଦହୀନ ହୋଇ ଲଙ୍କା ଆଡ଼କୁ ଗଲା।
6.58.58
न शेकुः समवस्थातुं निहते वाहिनीपतौ।
सेतुबन्धं समासाद्य विशीर्णं सलिलं यथा ॥ ६.५८.५८ ॥
ସେନାପତି ନିହତ ହେବାରୁ ସେମାନେ ସ୍ଥିର ରହି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ବନ୍ଧକୁ ପହଞ୍ଚି ଜଳ ଯେପରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।
6.58.59
हते तस्मिंश्चमूमुख्ये राक्षसास्ते निरुद्यमाः।
रक्षःपतिगृहं गत्वा ध्यानमूकत्वमागताः ॥ ६.५८.५९ ॥
ସେହି ସେନାପତି ନିହତ ହେବାରୁ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଦ୍ୟମହୀନ ହୋଇ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଇ ଚିନ୍ତାରେ ମୌନ ହୋଇଗଲେ।
6.58.60
प्राप्ताः शोकार्णवं तीव्रं विसंज्ञा इव तेऽभवन् ॥ ६.५८.६० ॥
ତୀବ୍ର ଶୋକସାଗରରେ ପଡ଼ି ସେମାନେ ଯେମିତି ଚେତନାହୀନ ହୋଇଗଲେ।
6.58.61
ततस्तु नीलो विजयी महाबलः
प्रशस्यमानः सुकृतेन कर्मणा।
समेत्य रामेण सलक्ष्मणेन
प्रहृष्टरूपस्तु बभूव यूथपः ॥ ६.५८.६१ ॥
ତା'ପରେ ମହାବଳୀ ବିଜୟୀ ନୀଳ, ନିଜର ସତ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମଙ୍କୁ ଭେଟି ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ଯୂଥପତି ହେଲେ।