વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.95
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.95.1
आर्तानां राक्षसीनां तु लङ्कायां वै कुले कुले।
रावणः करुणं शब्दं शुश्राव परिदेवितम् ॥ ६.९५.१ ॥
લંકામાં ઘરે ઘરે પીડિત રાક્ષસી સ્ત્રીઓનો કરુણ વિલાપ રાવણે સાંભળ્યો.
6.95.2
स तु दीर्घं विनिःश्वस्य मुहूर्तं ध्यानमास्थितः।
बभूव परमक्रुद्धो रावणो भीमदर्शनः ॥ ६.९५.२ ॥
તેણે દીર્ઘ નિઃશ્વાસ નાખીને ક્ષણભર ધ્યાનમાં બેઠો; પછી અત્યંત ક્રોધિત, ભયાનક દર્શનવાળો રાવણ થયો.
6.95.3
संदश्य दशनैरोष्ठं क्रोधसंरक्तलोचनः।
राक्षसैरपि दुर्दर्शः कालाग्निरिव मूर्तिमान् ॥ ६.९५.३ ॥
દાંતથી હોઠ ચાવતો, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો, રાક્ષસોને પણ જોવો મુશ્કેલ એવો રાવણ જાણે મૂર્તિમાન કાળાગ્નિ હતો.
6.95.4
उवाच च समीपस्थान् राक्षसान् राक्षसेश्वरः।
क्रोधाव्यक्तकथस्तत्र निर्दहन्निव चक्षुषा ॥ ६.९५.४ ॥
નજીક ઊભેલા રાક્ષસોને રાક્ષસેશ્વર બોલ્યો; ક્રોધથી તેની વાણી અસ્પષ્ટ હતી, જાણે દૃષ્ટિથી જ બાળી રહ્યો હોય.
6.95.5
महोदरं महापार्श्वं विरूपाक्षं च राक्षसम्।
शीघ्रं वदत सैन्यानि निर्यातेति ममाज्ञया ॥ ६.९५.५ ॥
"મહોદર, મહાપાર્શ્વ અને વિરૂપાક્ષ! મારી આજ્ઞાથી સેનાઓ તરત નીકળે એમ કહો."
6.95.6
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसास्ते भयार्दिताः।
चोदयामासुरव्यग्रान् राक्षसांस्तान् नृपाज्ञया ॥ ६.९५.६ ॥
તેના એ વચન સાંભળીને ભયથી પીડિત એ રાક્ષસોએ રાજાની આજ્ઞાથી અવિચલિત એવા રાક્ષસોને પ્રેરિત કર્યા.
6.95.7
ते तु सर्वे तथेत्युक्त्वा राक्षसा भीमदर्शनाः।
कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे ते रणाभिमुखा ययुः ॥ ६.९५.७ ॥
તે ભયંકર દેખાવવાળા રાક્ષસો 'તથાસ્તુ' કહીને, મંગલ વિધિઓ કરીને, યુદ્ધ તરફ મુખ કરીને ચાલ્યા ગયા.
6.95.8
प्रतिपूज्य यथान्यायं रावणं ते महारथाः।
तस्थुः प्राञ्जलयः सर्वे भर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥ ६.९५.८ ॥
તે મહારથીઓએ યથાવિધિ રાવણનું સન્માન કરીને, પોતાના સ્વામીના વિજયની ઇચ્છા કરતાં, હાથ જોડીને ઊભા રહ્યા.
6.95.9
ततोवाच प्रहस्यैतान् रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
महोदरमहापार्श्वौ विरूपाक्षं च राक्षसम् ॥ ६.९५.९ ॥
ત્યારે ક્રોધથી મૂર્છિત રાવણે હસીને આમને, મહોદર, મહાપાર્શ્વ અને વિરૂપાક્ષ રાક્ષસને કહ્યું.
6.95.10
अद्य बाणैर्धनुर्मुक्तैर्युगान्तादित्यसंनिभैः।
राघवं लक्ष्मणं चैव नेष्यामि यमसादनम् ॥ ६.९५.१० ॥
આજે ધનુષ્યમાંથી છોડેલા, યુગાંતના સૂર્ય જેવા બાણોથી હું રાઘવ અને લક્ષ્મણને યમલોક મોકલીશ.
6.95.11
खरस्य कुम्भकर्णस्य प्रहस्तेन्द्रजितोस्तथा।
करिष्यामि प्रतीकारमद्य शत्रुवधादहम् ॥ ६.९५.११ ॥
ખર, કુંભકર્ણ, પ્રહસ્ત અને ઇન્દ્રજિતનો બદલો આજે શત્રુવધથી હું લઈશ.
6.95.12
नैवान्तरिक्षं न दिशो न च द्यौर्नापि सागराः।
प्रकाशत्वं गमिष्यन्ति मद्बाणजलदावृताः ॥ ६.९५.१२ ॥
મારા બાણરૂપી મેઘોથી ઢંકાઈને, આકાશ, દિશાઓ, સ્વર્ગ કે સાગરો પણ દેખાશે નહીં.
6.95.13
अद्य वानरमुख्यानां तानि यूथानि भागशः।
धनुषा शरजालेन वधिष्यामि पतत्त्रिणा ॥ ६.९५.१३ ॥
આજે હું વાનરપ્રમુખોની તે સેનાઓને ધનુષ્યથી, બાણજાળથી, પાંખાળા બાણોથી ભાગ ભાગ કરી વધ કરીશ.
6.95.14
अद्य वानरसैन्यानि रथेन पवनौजसा।
धनुःसमुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामि शरोर्मिभिः ॥ ६.९५.१४ ॥
આજે હું પવનવેગી રથથી, ધનુષ્યરૂપી સાગરમાંથી ઊછળેલા બાણોનાં મોજાંથી વાનરસેનાઓને મથી નાખીશ.
6.95.15
व्याकोशपद्मवक्त्राणि पद्मकेसरवर्चसाम्।
अद्य यूथतटाकानि गजवत् प्रमथाम्यहम् ॥ ६.९५.१५ ॥
આજે હું હાથી સરોવરને ડહોળે તેમ, ખીલેલાં કમળ જેવાં મુખ અને કમળકેસરની કાંતિવાળાં વાનરયૂથનાં સરોવરો મથી નાખીશ.
6.95.16
सशरैरद्य वदनैः संख्ये वानरयूथपाः।
मण्डयिष्यन्ति वसुधां सनालैरिव पङ्कजैः ॥ ६.९५.१६ ॥
આજે યુદ્ધમાં બાણોથી વીંધાયેલા મુખવાળા વાનરયૂથપતિઓ, દાંડલાસહિત કમળોથી જાણે પૃથ્વીને શણગારશે.
6.95.17
अद्य यूथप्रचण्डानां हरीणां द्रुमयोधिनाम्।
मुक्तेनैकेषुणा युद्धे भेत्स्यामि च शतं शतम् ॥ ६.९५.१७ ॥
આજે યુદ્ધમાં વૃક્ષોથી લડનારા, યૂથોના પ્રચંડ વાનરોને એક જ બાણ છોડીને હું સો-સો ભેદી નાખીશ.
6.95.18
हतो भ्राता च येषां वै येषां च तनयो हतः।
वधेनाद्य रिपोस्तेषां करोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥ ६.९५.१८ ॥
જેમનો ભાઈ હણાયો છે, જેમનો પુત્ર હણાયો છે, આજે શત્રુના વધથી હું તેમનાં આંસુ લૂછી નાખીશ.
6.95.19
अद्य मद्बाणनिर्भिन्नैः प्रस्तीर्णैर्गतचेतनैः।
करोमि वानरैर्युद्धे यत्नावेक्ष्यतलां महीम् ॥ ६.९५.१९ ॥
આજે મારા બાણોથી વીંધાયેલા, વિખરાયેલા, નિષ્પ્રાણ વાનરો વડે યુદ્ધમાં હું કાળજીપૂર્વક ભૂમિની સપાટી જોઈને તેને પાથરી દઈશ.
6.95.20
अद्य काकाश्च गृध्राश्च ये च मांसाशिनोऽपरे।
सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामि शत्रुमांसैः शराहतैः ॥ ६.९५.२० ॥
આજે કાગડા, ગીધ અને બીજા માંસભક્ષકો સૌને હું બાણોથી હણાયેલા શત્રુઓના માંસથી તૃપ્ત કરીશ.
6.95.21
कल्प्यतां मे रथः शीघ्रं क्षिप्रमानीयतां धनुः।
अनुप्रयान्तु मां युद्धे येऽत्र शिष्टा निशाचराः ॥ ६.९५.२१ ॥
મારો રથ ઝડપથી તૈયાર કરો, ધનુષ્ય તરત લાવો; અહીં બાકી રહેલા નિશાચરો યુદ્ધમાં મારી પાછળ આવે.
6.95.22
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा महापार्श्वोऽब्रवीद् वचः।
बलाध्यक्षान् स्थितांस्तत्र बलं संत्वर्यतामिति ॥ ६.९५.२२ ॥
તેનું એ વચન સાંભળીને મહાપાર્શ્વે ત્યાં ઊભેલા સેનાપતિઓને કહ્યું, "સેનાને ઝડપ કરો."
6.95.23
बलाध्यक्षास्तु संयुक्ता राक्षसांस्तान् गृहे गृहे।
चोदयन्तः परिययुर्लङ्कां लघुपराक्रमाः ॥ ६.९५.२३ ॥
ત્યારે સેનાપતિઓ એકઠા થઈને, તે રાક્ષસોને ઘરેઘરે જઈને પ્રેરણા આપતા લંકામાં ફર્યા; તેઓ ઝડપી પરાક્રમવાળા હતા.
6.95.24
ततो मुहूर्तान्निष्पेतू राक्षसा भीमदर्शनाः।
नदन्तो भीमवदना नानाप्रहरणैर्भुजैः ॥ ६.९५.२४ ॥
પછી ક્ષણમાં ભયંકર રૂપવાળા રાક્ષસો નીકળી પડ્યા; ગર્જના કરતા, ભયંકર મુખવાળા, હાથમાં વિવિધ શસ્ત્રો લઈને.
6.95.25
असिभिः पट्टिशैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः।
शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः ॥ ६.९५.२५ ॥
તલવારો, પટ્ટિશો, શૂળો, ગદાઓ, મુસળો અને હળો વડે, તીક્ષ્ણ ધારવાળી શક્તિઓ વડે તથા વિશાળ કૂટમુદ્ગરો વડે.
6.95.26
यष्टिभिर्विविधैश्चक्रैर्निशितैश्च परश्वधैः।
भिन्दिपालैः शतघ्नीभिरन्यैश्चापि वरायुधैः ॥ ६.९५.२६ ॥
વિવિધ યષ્ટિઓ, ચક્રો, તીક્ષ્ણ પરશુઓ, ભિંદિપાલો, શતઘ્નીઓ અને અન્ય ઉત્તમ આયુધો વડે.
6.95.27
अथानयन् बलाध्यक्षाश्चत्वारो रावणाज्ञया।
रथानां नियुतं साग्रं नागानां नियुतत्रयम् ॥ ६.९५.२७ ॥
પછી રાવણની આજ્ઞાથી ચાર સેનાપતિઓ લઈ આવ્યા—એક નિયુતથી વધુ રથ અને ત્રણ નિયુત હાથીઓ.
6.95.28
अश्वानां षष्टिकोट्यस्तु खरोष्ट्राणां तथैव च।
पदातयस्त्वसंख्याता जग्मुस्ते राजशासनात् ॥ ६.९५.२८ ॥
સાઠ કરોડ ઘોડા, એવી જ રીતે ગધેડા અને ઊંટ તથા અસંખ્ય પાયદળ રાજાજ્ઞાથી ચાલ્યા.
6.95.29
बलाध्यक्षाश्च संस्थाप्य राज्ञः सेनां पुरःस्थिताम्।
एतस्मिन्नन्तरे सूतः स्थापयामास तं रथम् ॥ ६.९५.२९ ॥
સેનાપતિઓએ રાજાની સેનાને આગળ ગોઠવી; એ દરમિયાન સારથિએ તે રથ ઊભો કર્યો.
6.95.30
दिव्यास्त्रवरसम्पन्नं नानालंकारभूषितम्।
नानायुधसमाकीर्णं किङ्किणीजालसंयुतम् ॥ ६.९५.३० ॥
દિવ્ય શ્રેષ્ઠ અસ્ત્રોથી સંપન્ન, વિવિધ અલંકારોથી શોભિત, વિવિધ આયુધોથી ભરેલો અને ઘૂઘરીઓની જાળીથી યુક્ત તે રથ.
6.95.31
नानारत्नपरिक्षिप्तं रत्नस्तम्भैर्विराजितम्।
जाम्बूनदमयैश्चैव सहस्रकलशैर्वृतम् ॥ ६.९५.३१ ॥
તે અનેક રત્નોથી જડેલું, રત્નસ્તંભોથી શોભતું અને સોનાના હજાર કળશોથી ઘેરાયેલું હતું.
6.95.32
तं दृष्ट्वा राक्षसाः सर्वे विस्मयं परमं गताः।
तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.९५.३२ ॥
તે જોઈને બધા રાક્ષસો અત્યંત વિસ્મિત થયા. તેને જોતાં જ રાક્ષસેશ્વર રાવણ અચાનક ઊભો થઈ ગયો.
6.95.33
कोटिसूर्यप्रतीकाशं ज्वलन्तमिव पावकम्।
द्रुतं सूतसमायुक्तं युक्ताष्टतुरगं रथम्।
आरुरोह तदा भीमं दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ ६.९५.३३ ॥
કરોડો સૂર્ય સમાન, સળગતા અગ્નિ જેવો, ઝડપી, સારથિ સહિત અને આઠ ઘોડાથી જોડાયેલો તે રથ હતો. ત્યારે રાવણ પોતાના તેજથી દીપતા તે ભયાનક રથ પર ચડ્યો.
6.95.34
ततः प्रयातः सहसा राक्षसैर्बहुभिर्वृतः।
रावणः सत्त्वगाम्भीर्याद् दारयन्निव मेदिनीम् ॥ ६.९५.३४ ॥
પછી રાવણ ઘણા રાક્ષસોથી ઘેરાઈને અચાનક પ્રયાણ કર્યું; પોતાના અપાર બળની ગંભીરતાથી જાણે પૃથ્વીને ચીરતો.
6.95.35
ततश्चासीन्महानादस्तूर्याणां च ततस्ततः।
मृदङ्गैः पटहैः शङ्खैः कलहैः सह रक्षसाम् ॥ ६.९५.३५ ॥
પછી રાક્ષસોના વાદ્યોનો મહાનાદ ઠેકઠેકાણે ઊઠ્યો; મૃદંગ, પટહ, શંખ અને રાક્ષસોની યુદ્ધગર્જનાઓ સાથે.
6.95.36
आगतो रक्षसां राजा छत्रचामरसंयुतः।
सीतापहारी दुर्वृत्तो ब्रह्मघ्नो देवकण्टकः।
योद्धुं रघुवरेणेति शुश्रुवे कलहध्वनिः ॥ ६.९५.३६ ॥
રાક્ષસોનો રાજા છત્ર અને ચામર સહિત આવ્યો — સીતાનું અપહરણ કરનાર, દુરાચારી, બ્રાહ્મણોનો હત્યારો, દેવોનો કાંટો. 'રઘુવરની સાથે યુદ્ધ કરવા' એવો કલહધ્વનિ સંભળાયો.
6.95.37
तेन नादेन महता पृथिवी समकम्पत।
तं शब्दं सहसा श्रुत्वा वानरा दुद्रुवुर्भयात् ॥ ६.९५.३७ ॥
તે મહાન નાદથી પૃથ્વી સંપૂર્ણ ધ્રૂજી ઊઠી. તે અવાજ અચાનક સાંભળીને વાનરો ભયથી ભાગી ગયા.
6.95.38
रावणस्तु महाबाहुः सचिवैः परिवारितः।
आजगाम महातेजा जयाय विजयं प्रति ॥ ६.९५.३८ ॥
પરંતુ મહાબાહુ, મહાતેજસ્વી રાવણ પોતાના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો વિજય માટે આગળ આવ્યો.
6.95.39
रावणेनाभ्यनुज्ञातौ महापार्श्वमहोदरौ।
विरूपाक्षश्च दुर्धर्षो रथानारुरुहुस्तदा ॥ ६.९५.३९ ॥
રાવણની અનુમતિ મેળવેલા મહાપાર્શ્વ અને મહોદર, તથા દુર્ધર્ષ વિરૂપાક્ષ ત્યારે રથો પર ચઢ્યા.
6.95.40
ते तु हृष्टाभिनर्दन्तो भिन्दन्त इव मेदिनीम्।
नादं घोरं विमुञ्चन्तो निर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः ॥ ६.९५.४० ॥
તેઓ હર્ષથી ગર્જતા, જાણે પૃથ્વીને ચીરી નાખતા હોય તેમ ભયંકર નાદ કરતા, જયની ઇચ્છાથી બહાર નીકળ્યા.
6.95.41
ततो युद्धाय तेजस्वी रक्षोगणबलैर्वृतः।
निर्ययावुद्यतधनुः कालान्तकयमोपमः ॥ ६.९५.४१ ॥
ત્યારે તેજસ્વી રાવણ રાક્ષસસેનાથી ઘેરાયેલો, ધનુષ્ય ઉગામીને યુદ્ધ માટે નીકળ્યો; તે કાળ, અંતક અને યમ સમાન હતો.
6.95.42
ततः प्रजविताश्वेन रथेन स महारथः।
द्वारेण निर्ययौ तेन यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९५.४२ ॥
ત્યારે તે મહારથી વેગવાન ઘોડાવાળા રથમાં તે દ્વારથી બહાર નીકળ્યો અને જ્યાં રામ અને લક્ષ્મણ હતા ત્યાં ગયો.
6.95.43
ततो नष्टप्रभः सूर्यो दिशश्च तिमिरावृताः।
द्विजाश्च नेदुर्घोराश्च संचचाल च मेदिनी ॥ ६.९५.४३ ॥
ત્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ ઝાંખો પડ્યો, દિશાઓ અંધકારથી ઢંકાઈ ગઈ, પક્ષીઓ ભયંકર રીતે ચીસો પાડવા લાગ્યા અને પૃથ્વી ધ્રૂજી ઊઠી.
6.95.44
ववर्ष रुधिरं देवश्चस्खलुश्च तुरंगमाः।
ध्वजाग्रे न्यपतद् गृध्रो विनेदुश्चाशिवं शिवाः ॥ ६.९५.४४ ॥
આકાશમાંથી લોહીનો વરસાદ વરસ્યો, ઘોડા ઠોકર ખાવા લાગ્યા, ધ્વજના અગ્રભાગ પર એક ગીધ આવીને બેઠું અને શિયાળો અશુભ રીતે રડવા લાગ્યા.
6.95.45
नयनं चास्फुरद् वामं वामो बाहुरकम्पत।
विवर्णवदनश्चासीत् किंचिदभ्रश्यत स्वनः ॥ ६.९५.४५ ॥
ડાબી આંખ ફરકવા લાગી, ડાબો હાથ ધ્રૂજવા લાગ્યો, મુખ ફિક્કું પડ્યું અને અવાજ થોડો ડગમગ્યો.
6.95.46
ततो निष्पततो युद्धे दशग्रीवस्य रक्षसः।
रणे निधनशंसीनि रूपाण्येतानि जज्ञिरे ॥ ६.९५.४६ ॥
ત્યારે યુદ્ધ માટે નીકળેલા દશગ્રીવ રાક્ષસ રાવણની સામે, રણમાં મૃત્યુનો સંકેત આપતાં આ લક્ષણો પ્રગટ થયાં.
6.95.47
अन्तरिक्षात् पपातोल्का निर्घातसमनिःस्वना।
विनेदुरशिवा गृध्रा वायसैरभिमिश्रिताः ॥ ६.९५.४७ ॥
આકાશમાંથી એક ઉલ્કા પડી, જેનો અવાજ વીજળીના કડાકા જેવો હતો; અશુભ ગીધ કાગડાઓ સાથે ભળીને ચીસો પાડવા લાગ્યાં.
6.95.48
एतानचिन्तयन् घोरानुत्पातान् समवस्थितान्।
निर्ययौ रावणो मोहाद् वधार्थं कालचोदितः ॥ ६.९५.४८ ॥
આ ભયંકર અપશુકનોની પરવા કર્યા વિના, કાળથી પ્રેરાયેલો રાવણ મોહથી પોતાના જ વિનાશ માટે નીકળી પડ્યો.
6.95.49
तेषां तु रथघोषेण राक्षसानां महात्मनाम्।
वानराणामपि चमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥ ६.९५.४९ ॥
તે મહાત્મા રાક્ષસોના રથોના ઘોષ સાથે વાનરોની સેના પણ યુદ્ધ માટે આગળ વધી.
6.95.50
तेषां तु तुमुलं युद्धं बभूव कपिरक्षसाम्।
अन्योन्यमाह्वयानानां क्रुद्धानां जयमिच्छताम् ॥ ६.९५.५० ॥
વાનરો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું; ક્રોધે ભરાઈ એકબીજાને પડકારતા, વિજયની ઇચ્છાથી તેઓ લડ્યા.
6.95.51
ततः क्रुद्धो दशग्रीवः शरैः काञ्चनभूषणैः।
वानराणामनीकेषु चकार कदनं महत् ॥ ६.९५.५१ ॥
ત્યારે ક્રોધે ભરાયેલા દશગ્રીવ રાવણે સોનાના આભૂષણોવાળા બાણોથી વાનરોની સેનાઓમાં મોટો સંહાર કર્યો.
6.95.52
निकृत्तशिरसः केचिद् रावणेन वलीमुखाः।
केचिद् विच्छिन्नहृदयाः केचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ॥ ६.९५.५२ ॥
રાવણે કેટલાક વાનરોના માથાં કાપ્યાં, કેટલાકના હૃદય વીંધાયાં, અને કેટલાકના કાન કપાયા.
6.95.53
निरुच्छ्वासा हताः केचित् केचित् पार्श्वेषु दारिताः।
केचिद् विभिन्नशिरसः केचिच्चक्षुर्विनाकृताः ॥ ६.९५.५३ ॥
કેટલાક શ્વાસ રૂંધાઈને માર્યા ગયા, કેટલાકની બાજુઓ ચીરાઈ ગઈ, કેટલાકના માથાં ફૂટ્યાં, અને કેટલાકની આંખો નષ્ટ થઈ.
6.95.54
दशाननः क्रोधविवृत्तनेत्रो
यतो यतोऽभ्येति रथेन संख्ये।
ततस्ततस्तस्य शरप्रवेगं
सोढुं न शेकुर्हरियूथपास्ते ॥ ६.९५.५४ ॥
ક્રોધથી ફરતી આંખોવાળો દશાનન રાવણ યુદ્ધમાં રથ પર જ્યાં જ્યાં ગયો, ત્યાં ત્યાં તેના બાણોનો વેગ તે વાનર-યૂથપતિઓ સહન ન કરી શક્યા.