વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 6.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.99.1
महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा स रावणः।
तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले ॥ ६.९९.१ ॥
મહોદર અને મહાપાર્શ્વ હણાયેલા જોઈને, અને તે વીર વિરૂપાક્ષ પણ હણાયો ત્યારે, મહાબલી રાવણ...
6.99.2
आविवेश महान् क्रोधो रावणं तु महामृधे।
सूतं संचोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९९.२ ॥
મહાયુદ્ધમાં રાવણમાં મહાન ક્રોધ પ્રવેશ્યો. તેણે સારથિને આગળ ચલાવવા પ્રેર્યો અને આ વચન કહ્યું.
6.99.3
निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९९.३ ॥
હણાયેલા અમાત્યોનું અને ઘેરાયેલા નગરનું દુઃખ, તે રામ અને લક્ષ્મણને હણીને હું અવશ્ય દૂર કરીશ.
6.99.4
रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम्।
प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः ॥ ६.९९.४ ॥
યુદ્ધમાં હું રામવૃક્ષને કાપીશ, જે સીતારૂપી ફૂલ અને ફળ આપે છે; તેની ડાળીઓ સુગ્રીવ, જાંબવાન, કુમુદ, નળ છે.
6.99.5
द्विविदश्चैव मैन्दश्च अङ्गदो गन्धमादनः।
हनूमांश्च सुषेणश्च सर्वे च हरियूथपाः ॥ ६.९९.५ ॥
દ્વિવિદ અને મૈન્દ, અંગદ અને ગંધમાદન, હનુમાન અને સુષેણ, અને સર્વ વાનરયૂથપતિઓ.
6.99.6
स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान्।
नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यधावत ॥ ६.९९.६ ॥
તે મહારથી રથના ઘોષથી દસે દિશાઓ ગજાવતો ઝડપથી આગળ વધ્યો અને રાઘવ તરફ દોડ્યો.
6.99.7
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना।
संचचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ ६.९९.७ ॥
તે અવાજથી નદીઓ, પર્વતો અને વનો સહિત આખી પૃથ્વી ભરાઈ ગઈ; સિંહ, મૃગ અને પક્ષીઓ ભયભીત થયાં, આખી ધરતી ધ્રૂજી ઊઠી.
6.99.8
तामसं सुमहाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम्।
निर्ददाह कपीन् सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ॥ ६.९९.८ ॥
તેણે અતિ ભયંકર તામસ અસ્ત્ર છોડ્યું; તે બધા વાનરોને બાળી નાખ્યા, તેઓ ચારેબાજુ પડી ગયા.
6.99.9
उत्पपात रजो भूमौ तैर्भग्नैः सम्प्रधावितैः।
नहि तत् सहितुं शेकुर्ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ॥ ६.९९.९ ॥
વિખરાઈને દોડતા તેમનાથી ધરતી પરથી ધૂળ ઊડી; બ્રહ્માએ પોતે રચેલી તે ધૂળ તેઓ સહન ન કરી શક્યા.
6.99.10
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः।
दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ ६.९९.१० ॥
રાવણની તે અનેક સેનાઓ ઉત્તમ બાણોથી સેંકડોમાં ભાંગેલી જોઈને રાઘવ દૃઢપણે ઊભા રહ્યા.
6.99.11
ततो राक्षसशार्दूलो विद्राव्य हरिवाहिनीम्।
स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ ६.९९.११ ॥
પછી રાક્ષસોમાં વાઘ સમાન તેણે વાનરસેનાને ભગાડી, ત્યાં અપરાજિત રામને ઊભેલા જોયા.
6.99.12
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा।
आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद् धनुः ॥ ६.९९.१२ ॥
ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે, જેમ ઇન્દ્ર સાથે વિષ્ણુ, તેમ મહાન ધનુષ્ય ધરીને આકાશને જાણે ચીતરતા ઊભા હતા.
6.99.13
पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिंदमम्।
ततो रामो महातेजाः सौमित्रिसहितो बली ॥ ६.९९.१३ ॥
કમળની પાંખડી જેવી વિશાળ આંખોવાળા, લાંબા બાહુવાળા, શત્રુઓનું દમન કરનારા, મહાતેજસ્વી, બળવાન રામ ત્યારે સૌમિત્રિ સાથે હતા.
6.99.14
वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम्।
समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् ॥ ६.९९.१४ ॥
યુદ્ધમાં વાનરો ભાગી ગયેલા અને રાવણને આગળ ધસતો જોઈને રાઘવ હર્ષિત થયા અને વચ્ચે ધનુષ્ય ઉપાડ્યું.
6.99.15
विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम्।
महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम् ॥ ६.९९.१५ ॥
પછી તેમણે એ ઉત્તમ ધનુષ્યને ખેંચવાનું શરૂ કર્યું; તેનો વેગ અને નાદ એટલો મહાન હતો કે જાણે પૃથ્વી ફાટી રહી હોય.
6.99.16
रावणस्य च बाणौघै रामविस्फारितेन च।
शब्देन राक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ ६.९९.१६ ॥
રાવણના બાણોના વરસાદથી અને રામે ધનુષ્ય ખેંચ્યાના અવાજથી તે સમયે સેંકડો રાક્ષસો પડી ગયા.
6.99.17
तयोः शरपथं प्राप्य रावणो राजपुत्रयोः।
स बभौ च यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ॥ ६.९९.१७ ॥
એ બંને રાજકુમારોના બાણમાર્ગમાં પહોંચેલો રાવણ ચંદ્ર અને સૂર્યની પાસે રહેલા રાહુ જેવો શોભ્યો.
6.99.18
तमिच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः।
मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान् ॥ ६.९९.१८ ॥
તેની સાથે પ્રથમ યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છાથી લક્ષ્મણે ધનુષ્ય ખેંચીને અગ્નિજ્વાળા જેવા તીક્ષ્ણ બાણો છોડ્યા.
6.99.19
तान् मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ ६.९९.१९ ॥
ધનુર્ધારી લક્ષ્મણે આકાશમાં છોડેલા તે બાણોને મહાતેજસ્વી રાવણે પોતાના બાણોથી જ રોકી દીધા.
6.99.20
एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९९.२० ॥
એક એક બાણથી, ત્રણથી ત્રણ અને દસથી દસને, એ રીતે રાવણે લક્ષ્મણના બાણો કાપી નાખ્યા અને પોતાની હસ્તચપળતા બતાવી.
6.99.21
अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिंजयः।
आससाद रणे रामं स्थितं शैलमिवापरम् ॥ ६.९९.२१ ॥
લક્ષ્મણને પાછળ છોડીને યુદ્ધવિજયી રાવણ રણમાં બીજા પર્વતની જેમ ઊભેલા રામ પાસે પહોંચ્યો.
6.99.22
स राघवं समासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः।
व्यसृजच्छरवर्षाणि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.९९.२२ ॥
ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો રાક્ષસેશ્વર રાવણ રાઘવ પાસે પહોંચીને બાણોની વર્ષા કરવા લાગ્યો.
6.99.23
शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः।
दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ्जग्राह सत्वरम् ॥ ६.९९.२३ ॥
ત્યારે રામે રાવણના ધનુષ્યમાંથી છૂટેલી બાણધારાઓને ઝડપથી આવતી જોઈ, અને તરત જ ભલ્લ બાણો પકડી લીધા.
6.99.24
ताञ्छरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः।
दीप्यमानान् महाघोराञ्छरानाशीविषोपमान् ॥ ६.९९.२४ ॥
પછી રાઘવે તીક્ષ્ણ ભલ્લ બાણોથી તે બાણપ્રવાહને કાપી નાખ્યો; તે ચમકતા, અતિ ભયંકર અને ઝેરી સર્પો સમાન હતા.
6.99.25
राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा।
अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ ६.९९.२५ ॥
રાઘવે ઝડપથી રાવણ પર અને રાવણે રાઘવ પર, એકબીજા પર વિવિધ તીક્ષ્ણ બાણોની વર્ષા કરી.
6.99.26
चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्।
बाणवेगात् समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.९९.२६ ॥
તે બંને લાંબા સમય સુધી અદ્ભુત રીતે ડાબે-જમણે વર્તુળાકારે ફર્યા; બાણોના વેગથી ફેંકાયેલા, એકબીજા માટે અજેય.
6.99.27
तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत् सम्प्रयुध्यतोः।
रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ ६.९९.२७ ॥
એકસાથે યુદ્ધ કરતા તે બંનેને જોઈને પ્રાણીઓ ભયભીત થયાં; બાણ છોડતા તે ભયંકર બંને યમ અને અંતક સમાન હતા.
6.99.28
सततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा।
घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ॥ ६.९९.२८ ॥
ત્યારે આકાશ સતત વિવિધ બાણોથી ભરાઈ ગયું, ઉનાળાનો તાપ પૂરો થયા પછી વીજળીની માળાઓથી ભરેલા વાદળોની જેમ.
6.99.29
गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः।
महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः ॥ ६.९९.२९ ॥
બાણોની વર્ષાથી આકાશ ઝરૂખા જેવું થઈ ગયું; મહાવેગી, અતિ તીક્ષ્ણ અગ્રભાગવાળા, ગીધની પાંખોથી સુસજ્જ બાણોથી.
6.99.30
शरान्धकारमाकाशं चक्रतुः परमं तदा।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ॥ ६.९९.३० ॥
ત્યારે તે બંનેએ આકાશને બાણોના ઘોર અંધકારથી ભરી દીધું; સૂર્ય આથમ્યા પછી ઊઠેલા બે મહામેઘ જેવા.
6.99.31
तयोरभून्महायुद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः।
अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.९९.३१ ॥
એકબીજાનો વધ કરવાની ઇચ્છા ધરાવતા તે બંને વચ્ચે મહાયુદ્ધ થયું; વૃત્ર અને વાસવ (ઇન્દ્ર) વચ્ચેના યુદ્ધની જેમ તે અપ્રતિમ અને અકલ્પનીય હતું.
6.99.32
उभौ हि परमेष्वासावुभौ युद्धविशारदौ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ॥ ६.९९.३२ ॥
બંને પરમ ધનુર્ધર હતા, બંને યુદ્ધકુશળ હતા, બંને અસ્ત્રજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ હતા; બંને યુદ્ધમાં વિચરતા હતા.
6.99.33
उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः।
ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ ६.९९.३३ ॥
બંને જ્યાં જતા ત્યાં બાણોના મોજાં ઊછળતાં; પવનથી અથડાયેલાં બે સાગરોનાં મોજાં જેમ તે ધસી જતાં.
6.99.34
ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः।
नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ॥ ६.९९.३४ ॥
ત્યારે લોકને ભયભીત કરનાર રાવણે હાથમાં બાણ ચડાવી રામના લલાટ પર લોખંડી બાણોની માળા છોડી.
6.99.35
रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्।
शिरसाधारयद् रामो न व्यथामभ्यपद्यत ॥ ६.९९.३५ ॥
ભયંકર ધનુષ્યથી છોડાયેલી, નીલકમળની પાંખડીઓ જેવી કાંતિવાળી તે માળાને રામે મસ્તક પર ધારણ કરી; તેમને કોઈ પીડા થઈ નહીં.
6.99.36
अथ मन्त्रानपि जपन् रौद्रमस्त्रमुदीरयन्।
शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ ६.९९.३६ ॥
પછી રામે મંત્રોનો જપ કરતાં ભયંકર અસ્ત્રનું આહ્વાન કર્યું અને ક્રોધથી ભરાઈને ફરી બાણ ઉપાડ્યા.
6.99.37
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान्।
तान् शरान् राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः ॥ ६.९९.३७ ॥
મહાતેજસ્વી અને વીર્યવાન રામે ધનુષ્ય ખેંચીને તે બાણો છોડ્યા; અખંડ બાણો રાક્ષસેન્દ્ર તરફ ફેંક્યા.
6.99.38
ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः।
अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ॥ ६.९९.३८ ॥
મહામેઘ જેવા કવચ પર પડેલા તે બાણો અવધ્ય રાક્ષસેન્દ્રને ત્યારે પીડા ન આપી શક્યા.
6.99.39
पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्।
ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ॥ ६.९९.३९ ॥
પછી સર્વાસ્ત્રકુશળ રામે રથ પર ઊભેલા તે રાક્ષસાધિપના લલાટ પર પરમાસ્ત્રથી પ્રહાર કર્યો.
6.99.40
ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः।
श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ॥ ६.९९.४० ॥
બાણરૂપી તે સર્પો પાંચ ફેણવાળા નાગોની જેમ ફૂંફાડા મારતા, રાવણથી પ્રતિકારિત થઈ, ભેદીને પૃથ્વીમાં પ્રવેશ્યા.
6.99.41
निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार सः ॥ ६.९९.४१ ॥
રાઘવના અસ્ત્રનો નાશ કરીને ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલા રાવણે અતિ ભયંકર આસુર અસ્ત્ર પ્રગટ કર્યું.
6.99.42
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापि कङ्ककोकमुखानपि।
गृध्रश्येनमुखांश्चापि शृगालवदनांस्तथा ॥ ६.९९.४२ ॥
સિંહ અને વાઘના મુખવાળા, બગલા અને કોકના મુખવાળા, ગીધ અને બાજના મુખવાળા, તેમજ શિયાળના મુખવાળા (પ્રગટ થયા).
6.99.43
ईहामृगमुखांश्चापि व्यादितास्यान् भयावहान्।
पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.९९.४३ ॥
વરુના મુખવાળા, ખુલ્લા મુખવાળા ભયંકર, પાંચ મુખવાળા અને જીભ ચાટતા તીક્ષ્ણ બાણ તેણે છોડ્યા.
6.99.44
शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंश्रितान्।
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ॥ ६.९९.४४ ॥
ગધેડાના મુખવાળા, ભૂંડના મુખનો આશ્રય લેનારા અન્ય, કૂતરા અને કૂકડાના મુખવાળા તથા મગર અને સાપના મુખવાળા બાણ પણ તેણે છોડ્યા.
6.99.45
एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ्छरान्।
रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.९९.४५ ॥
આ અને બીજા પણ માયાથી તે મહાતેજસ્વીએ રામ સામે તીક્ષ્ણ બાણ છોડ્યા; ક્રોધે ભરાઈને સર્પની જેમ ફૂંફાડા મારતા.
6.99.46
आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुपुङ्गवः।
ससर्जास्त्रं महोत्साहं पावकं पावकोपमः ॥ ६.९९.४६ ॥
અસુરાસ્ત્રથી ઘેરાયેલા તે રઘુશ્રેષ્ઠ, અગ્નિ જેવા, મહાન ઉત્સાહથી પાવકાસ્ત્ર છોડ્યું.
6.99.47
अग्निदीप्तमुखान् बाणांस्तत्र सूर्यमुखानपि।
चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान् ॥ ६.९९.४७ ॥
ત્યાં અગ્નિ જેવા દીપ્ત મુખવાળા બાણ, સૂર્યમુખી, ચંદ્ર અને અર્ધચંદ્ર મુખવાળા, ધૂમકેતુ મુખવાળા, ગ્રહ-નક્ષત્ર વર્ણના તથા મહાઉલ્કાઓના મુખ પર સ્થિત બાણ છોડ્યા.
6.99.48
विद्युज्जिह्वोपमांश्चापि ससर्ज विविधाञ्छरान्।
ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः ॥ ६.९९.४८ ॥
વિદ્યુતજિહ્વા જેવા અને વિવિધ પ્રકારના બાણ તેણે છોડ્યા; તે રાવણના ભયંકર બાણ રાઘવના અસ્ત્રોથી હણાયા.
6.99.49
विलयं जग्मुराकाशे जघ्नुश्चैव सहस्रशः।
तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ६.९९.४९ ॥
આકાશમાં તે બધા વિલીન થઈ ગયા; હજારોની સંખ્યામાં તેઓએ પ્રહાર કર્યો. અક્લિષ્ટકર્મા રામ વડે તે અસ્ત્ર નાશ પામેલું જોઈને (તેઓ વિલીન થયા).
6.99.50
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः।
सुग्रीवाभिमुखा वीराः सम्परिक्षिप्य राघवम् ॥ ६.९९.५० ॥
ત્યારે હર્ષિત થયેલા સર્વ કામરૂપી વાનરોએ, સુગ્રીવની સામે ઊભેલા વીરોએ રાઘવને ચારે બાજુથી ઘેરીને ગર્જના કરી.
6.99.51
ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः
प्रसह्य तद् रावणबाहुनिःसृतम्।
मुदान्वितो दाशरथिर्महात्मा
विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः ॥ ६.९९.५१ ॥
ત્યારે રાવણના બાહુમાંથી છોડાયેલા તે અસ્ત્રને રાઘવે બળપૂર્વક સંપૂર્ણપણે નષ્ટ કર્યું. આનંદથી ભરેલા મહાત્મા દાશરથિ (રામ), હર્ષિત કપીશ્વરો જોરથી ગર્જ્યા.