वाल्मीकि रामायण · सर्ग 6.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.99.1
महोदरमहापार्श्वौ हतौ दृष्ट्वा स रावणः।
तस्मिंश्च निहते वीरे विरूपाक्षे महाबले ॥ ६.९९.१ ॥
महोदर आणि महापार्श्व मारले गेलेले पाहून, आणि त्या वीर विरूपाक्षाचा वध झाल्यावर, महाबली रावण...
6.99.2
आविवेश महान् क्रोधो रावणं तु महामृधे।
सूतं संचोदयामास वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ ६.९९.२ ॥
महायुद्धात रावणात प्रचंड क्रोध शिरला. त्याने सारथ्याला पुढे नेण्यास प्रवृत्त करून हे शब्द म्हटले.
6.99.3
निहतानाममात्यानां रुद्धस्य नगरस्य च।
दुःखमेवापनेष्यामि हत्वा तौ रामलक्ष्मणौ ॥ ६.९९.३ ॥
मारल गेलेल्या अमात्यांचे आणि वेढा पडलेल्या नगराचे दुःख त्या राम-लक्ष्मणांना मारूनच मी दूर करीन.
6.99.4
रामवृक्षं रणे हन्मि सीतापुष्पफलप्रदम्।
प्रशाखा यस्य सुग्रीवो जाम्बवान् कुमुदो नलः ॥ ६.९९.४ ॥
रणात मी रामवृक्ष तोडीन; ज्याला सीतारूपी फुले-फळे येतात; त्याच्या फांद्या सुग्रीव, जांबवान, कुमुद, नल.
6.99.5
द्विविदश्चैव मैन्दश्च अङ्गदो गन्धमादनः।
हनूमांश्च सुषेणश्च सर्वे च हरियूथपाः ॥ ६.९९.५ ॥
द्विविद आणि मैंद, अंगद आणि गंधमादन, हनुमान आणि सुषेण, आणि सर्व वानरयूथपती.
6.99.6
स दिशो दश घोषेण रथस्यातिरथो महान्।
नादयन् प्रययौ तूर्णं राघवं चाभ्यधावत ॥ ६.९९.६ ॥
तो महारथी रथाच्या घोषाने दाही दिशा दुमदुमवत वेगाने निघाला आणि राघवावर धावून गेला.
6.99.7
पूरिता तेन शब्देन सनदीगिरिकानना।
संचचाल मही सर्वा त्रस्तसिंहमृगद्विजा ॥ ६.९९.७ ॥
त्या आवाजाने नद्या, पर्वत आणि अरण्यांसह सारी पृथ्वी भरून गेली; सिंह, हरिण आणि पक्षी भयभीत झाले, सारी भूमी कंपित झाली.
6.99.8
तामसं सुमहाघोरं चकारास्त्रं सुदारुणम्।
निर्ददाह कपीन् सर्वांस्ते प्रपेतुः समन्ततः ॥ ६.९९.८ ॥
त्याने अत्यंत घोर तामस अस्त्र सोडले; त्याने सर्व वानरांना जाळले, ते चहूकडे पडले.
6.99.9
उत्पपात रजो भूमौ तैर्भग्नैः सम्प्रधावितैः।
नहि तत् सहितुं शेकुर्ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ॥ ६.९९.९ ॥
विखुरलेल्या त्यांच्यामुळे भूमीवरून धूळ उडाली; ब्रह्मदेवाने स्वतः निर्माण केलेली ती धूळ त्यांना सहन झाली नाही.
6.99.10
तान्यनीकान्यनेकानि रावणस्य शरोत्तमैः।
दृष्ट्वा भग्नानि शतशो राघवः पर्यवस्थितः ॥ ६.९९.१० ॥
रावणाची ती अनेक सैन्ये उत्तम बाणांनी शेकडोंनी भग्न झालेली पाहून राघव स्थिरपणे उभा राहिला.
6.99.11
ततो राक्षसशार्दूलो विद्राव्य हरिवाहिनीम्।
स ददर्श ततो रामं तिष्ठन्तमपराजितम् ॥ ६.९९.११ ॥
मग राक्षसांतील व्याघ्राने वानरसेनेला पळवून लावले आणि तेथे अपराजित राम उभा असलेला पाहिला.
6.99.12
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विष्णुना वासवं यथा।
आलिखन्तमिवाकाशमवष्टभ्य महद् धनुः ॥ ६.९९.१२ ॥
बंधू लक्ष्मणासह, इंद्रासोबत विष्णू असावा तसा, मोठे धनुष्य धरून आकाश जणू रेखाटत तो उभा होता.
6.99.13
पद्मपत्रविशालाक्षं दीर्घबाहुमरिंदमम्।
ततो रामो महातेजाः सौमित्रिसहितो बली ॥ ६.९९.१३ ॥
कमळाच्या पाकळ्यांसारखे विशाल नेत्र, लांब बाहू, शत्रूंचे दमन करणारे, महातेजस्वी, बलवान राम तेव्हा सौमित्रीसह होते.
6.99.14
वानरांश्च रणे भग्नानापतन्तं च रावणम्।
समीक्ष्य राघवो हृष्टो मध्ये जग्राह कार्मुकम् ॥ ६.९९.१४ ॥
युद्धात वानरांचा पराभव झालेला आणि रावण पुढे येत असलेला पाहून राघव हर्षित झाले आणि त्यांनी मध्यभागी धनुष्य धरले.
6.99.15
विस्फारयितुमारेभे ततः स धनुरुत्तमम्।
महावेगं महानादं निर्भिन्दन्निव मेदिनीम् ॥ ६.९९.१५ ॥
तेव्हा त्यांनी त्या उत्तम धनुष्याची दोरी ओढण्यास सुरुवात केली; त्याचा वेग आणि नाद इतका मोठा होता की जणू पृथ्वी फाटत होती.
6.99.16
रावणस्य च बाणौघै रामविस्फारितेन च।
शब्देन राक्षसास्तेन पेतुश्च शतशस्तदा ॥ ६.९९.१६ ॥
रावणाच्या बाणांच्या वर्षावाने आणि रामाने धनुष्य ओढल्याच्या आवाजाने त्या वेळी शेकडो राक्षस कोसळले.
6.99.17
तयोः शरपथं प्राप्य रावणो राजपुत्रयोः।
स बभौ च यथा राहुः समीपे शशिसूर्ययोः ॥ ६.९९.१७ ॥
त्या दोन राजपुत्रांच्या बाणांच्या मार्गात पोहोचलेला रावण, चंद्र आणि सूर्याजवळील राहूसारखा शोभू लागला.
6.99.18
तमिच्छन् प्रथमं योद्धुं लक्ष्मणो निशितैः शरैः।
मुमोच धनुरायम्य शरानग्निशिखोपमान् ॥ ६.९९.१८ ॥
त्याच्याशी प्रथम युद्ध करण्याच्या इच्छेने लक्ष्मणाने धनुष्य ओढून अग्निज्वालांसारखे तीक्ष्ण बाण सोडले.
6.99.19
तान् मुक्तमात्रानाकाशे लक्ष्मणेन धनुष्मता।
बाणान् बाणैर्महातेजा रावणः प्रत्यवारयत् ॥ ६.९९.१९ ॥
धनुर्धारी लक्ष्मणाने आकाशात सोडलेले ते बाण महातेजस्वी रावणाने स्वतःच्या बाणांनी परतवून लावले.
6.99.20
एकमेकेन बाणेन त्रिभिस्त्रीन् दशभिर्दश।
लक्ष्मणस्य प्रचिच्छेद दर्शयन् पाणिलाघवम् ॥ ६.९९.२० ॥
एकेका बाणाने, तीनाने तीन आणि दहाने दहा, अशा रीतीने रावणाने लक्ष्मणाचे बाण तोडले आणि आपले हस्तलाघव दाखवले.
6.99.21
अभ्यतिक्रम्य सौमित्रिं रावणः समितिंजयः।
आससाद रणे रामं स्थितं शैलमिवापरम् ॥ ६.९९.२१ ॥
लक्ष्मणाला मागे टाकून युद्धविजयी रावण रणांगणात दुसऱ्या पर्वतासारख्या उभ्या असलेल्या रामाजवळ पोहोचला.
6.99.22
स राघवं समासाद्य क्रोधसंरक्तलोचनः।
व्यसृजच्छरवर्षाणि रावणो राक्षसेश्वरः ॥ ६.९९.२२ ॥
क्रोधाने लालबुंद डोळ्यांचा राक्षसराज रावण राघवाजवळ पोहोचला आणि बाणांचा वर्षाव करू लागला.
6.99.23
शरधारास्ततो रामो रावणस्य धनुश्च्युताः।
दृष्ट्वैवापतिताः शीघ्रं भल्लाञ्जग्राह सत्वरम् ॥ ६.९९.२३ ॥
तेव्हा रामाने रावणाच्या धनुष्यातून सुटलेल्या बाणधारा वेगाने येताना पाहिल्या आणि तत्काळ भल्ल बाण हाती घेतले.
6.99.24
ताञ्छरौघांस्ततो भल्लैस्तीक्ष्णैश्चिच्छेद राघवः।
दीप्यमानान् महाघोराञ्छरानाशीविषोपमान् ॥ ६.९९.२४ ॥
मग रघुनंदनाने तीक्ष्ण भल्ल बाणांनी ते बाणप्रवाह तोडले; ते तळपणारे, अत्यंत भयंकर आणि विषारी सर्पांसारखे होते.
6.99.25
राघवो रावणं तूर्णं रावणो राघवं तथा।
अन्योन्यं विविधैस्तीक्ष्णैः शरवर्षैर्ववर्षतुः ॥ ६.९९.२५ ॥
राघवाने त्वरित रावणावर आणि रावणाने राघवावर, एकमेकांवर विविध तीक्ष्ण बाणांचा वर्षाव केला.
6.99.26
चेरतुश्च चिरं चित्रं मण्डलं सव्यदक्षिणम्।
बाणवेगात् समुत्क्षिप्तावन्योन्यमपराजितौ ॥ ६.९९.२६ ॥
ते दोघे बराच वेळ विलक्षण रीतीने डावीकडे-उजवीकडे वर्तुळाकार फिरत राहिले; बाणांच्या वेगाने उडवले जाऊनही एकमेकांवर विजय न मिळवता.
6.99.27
तयोर्भूतानि वित्रेसुर्युगपत् सम्प्रयुध्यतोः।
रौद्रयोः सायकमुचोर्यमान्तकनिकाशयोः ॥ ६.९९.२७ ॥
एकाच वेळी युद्ध करणाऱ्या त्या दोघांना पाहून प्राणी भयभीत झाले; बाण सोडणारे ते भयंकर दोघे यम व अंतकासारखे होते.
6.99.28
सततं विविधैर्बाणैर्बभूव गगनं तदा।
घनैरिवातपापाये विद्युन्मालासमाकुलैः ॥ ६.९९.२८ ॥
तेव्हा आकाश सतत विविध बाणांनी भरून गेले, उन्हाळा संपल्यावर विजेच्या माळांनी भरलेल्या मेघांसारखे.
6.99.29
गवाक्षितमिवाकाशं बभूव शरवृष्टिभिः।
महावेगैः सुतीक्ष्णाग्रैर्गृध्रपत्रैः सुवाजितैः ॥ ६.९९.२९ ॥
बाणांच्या वर्षावाने आकाश झरोक्यांसारखे भरले; वेगवान, अति तीक्ष्ण टोकांचे, गिधाडांच्या पंखांनी सुसज्ज बाणांनी.
6.99.30
शरान्धकारमाकाशं चक्रतुः परमं तदा।
गतेऽस्तं तपने चापि महामेघाविवोत्थितौ ॥ ६.९९.३० ॥
तेव्हा त्या दोघांनी आकाश बाणांच्या दाट अंधाराने भरून टाकले; सूर्य मावळल्यावर उठलेल्या दोन महामेघांसारखे.
6.99.31
तयोरभून्महायुद्धमन्योन्यवधकांक्षिणोः।
अनासाद्यमचिन्त्यं च वृत्रवासवयोरिव ॥ ६.९९.३१ ॥
एकमेकांचा वध करण्याची इच्छा बाळगणाऱ्या त्या दोघांमध्ये महायुद्ध सुरू झाले; वृत्र आणि वासव (इंद्र) यांच्या युद्धासारखे ते अतुलनीय व अकल्पनीय होते.
6.99.32
उभौ हि परमेष्वासावुभौ युद्धविशारदौ।
उभावस्त्रविदां मुख्यावुभौ युद्धे विचेरतुः ॥ ६.९९.३२ ॥
दोघेही परम धनुर्धर होते, दोघेही युद्धकुशल होते, दोघेही अस्त्रज्ञांत श्रेष्ठ होते; दोघेही युद्धात संचार करीत होते.
6.99.33
उभौ हि येन व्रजतस्तेन तेन शरोर्मयः।
ऊर्मयो वायुना विद्धा जग्मुः सागरयोरिव ॥ ६.९९.३३ ॥
दोघे जिकडे जात तिकडे बाणांच्या लाटा उसळत होत्या; वाऱ्याने आदळलेल्या दोन समुद्रांच्या लाटांसारख्या त्या धावत होत्या.
6.99.34
ततः संसक्तहस्तस्तु रावणो लोकरावणः।
नाराचमालां रामस्य ललाटे प्रत्यमुञ्चत ॥ ६.९९.३४ ॥
तेव्हा जगाला भयभीत करणाऱ्या रावणाने हातात बाण सज्ज करून रामाच्या कपाळावर लोखंडी बाणांची माळ सोडली.
6.99.35
रौद्रचापप्रयुक्तां तां नीलोत्पलदलप्रभाम्।
शिरसाधारयद् रामो न व्यथामभ्यपद्यत ॥ ६.९९.३५ ॥
भयंकर धनुष्यातून सोडलेली, नीलकमलाच्या पाकळ्यांसारख्या तेजाची ती माळ रामाने मस्तकावर धारण केली; त्यांना कोणतीही वेदना झाली नाही.
6.99.36
अथ मन्त्रानपि जपन् रौद्रमस्त्रमुदीरयन्।
शरान् भूयः समादाय रामः क्रोधसमन्वितः ॥ ६.९९.३६ ॥
मग रामाने मंत्रांचा जप करीत भयंकर अस्त्राचे आवाहन केले आणि क्रोधाने भरून पुन्हा बाण हाती घेतले.
6.99.37
मुमोच च महातेजाश्चापमायम्य वीर्यवान्।
तान् शरान् राक्षसेन्द्राय चिक्षेपाच्छिन्नसायकः ॥ ६.९९.३७ ॥
महातेजस्वी आणि पराक्रमी राम धनुष्य ओढून ते बाण सोडले; अखंड बाण राक्षसराजावर चालवले.
6.99.38
ते महामेघसंकाशे कवचे पतिताः शराः।
अवध्ये राक्षसेन्द्रस्य न व्यथां जनयंस्तदा ॥ ६.९९.३८ ॥
महामेघासारख्या कवचावर पडलेले ते बाण अवध्य राक्षसेंद्राला तेव्हा वेदना देऊ शकले नाहीत.
6.99.39
पुनरेवाथ तं रामो रथस्थं राक्षसाधिपम्।
ललाटे परमास्त्रेण सर्वास्त्रकुशलोऽभिनत् ॥ ६.९९.३९ ॥
मग सर्व अस्त्रांत कुशल राम रथावर उभ्या असलेल्या त्या राक्षसाधिपाच्या कपाळावर परम अस्त्राने प्रहार केला.
6.99.40
ते भित्त्वा बाणरूपाणि पञ्चशीर्षा इवोरगाः।
श्वसन्तो विविशुर्भूमिं रावणप्रतिकूलिताः ॥ ६.९९.४० ॥
बाणरूप ते सर्प पाच फणांच्या नागांसारखे फुत्कारत, रावणाने प्रतिकार केल्याने, छेदून पृथ्वीत शिरले.
6.99.41
निहत्य राघवस्यास्त्रं रावणः क्रोधमूर्च्छितः।
आसुरं सुमहाघोरमस्त्रं प्रादुश्चकार सः ॥ ६.९९.४१ ॥
राघवाचे अस्त्र नष्ट करून क्रोधाने मूर्च्छित झालेल्या रावणाने अतिभयंकर आसुर अस्त्र प्रकट केले.
6.99.42
सिंहव्याघ्रमुखांश्चापि कङ्ककोकमुखानपि।
गृध्रश्येनमुखांश्चापि शृगालवदनांस्तथा ॥ ६.९९.४२ ॥
सिंह व वाघाची तोंडे असलेले, बगळा व कोक यांची तोंडे असलेले, गिधाड व ससाण्याची तोंडे असलेले, तसेच कोल्ह्याची तोंडे असलेले (प्रकट झाले).
6.99.43
ईहामृगमुखांश्चापि व्यादितास्यान् भयावहान्।
पञ्चास्याँल्लेलिहानांश्च ससर्ज निशितान् शरान् ॥ ६.९९.४३ ॥
लांडग्याची तोंडे असलेले, उघड्या तोंडांचे भयंकर, पाच तोंडांचे आणि जीभ चाटणारे तीक्ष्ण बाण त्याने सोडले.
6.99.44
शरान् खरमुखांश्चान्यान् वराहमुखसंश्रितान्।
श्वानकुक्कुटवक्त्रांश्च मकराशीविषाननान् ॥ ६.९९.४४ ॥
गाढवाची तोंडे असलेले, डुकराचे तोंड धारण करणारे, कुत्रा आणि कोंबड्याची तोंडे असलेले, तसेच मगर व सापाची तोंडे असलेले इतर बाण त्याने सोडले.
6.99.45
एतांश्चान्यांश्च मायाभिः ससर्ज निशिताञ्छरान्।
रामं प्रति महातेजाः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ ६.९९.४५ ॥
हे आणि इतरही मायेने त्या महातेजस्वीने रामावर तीक्ष्ण बाण सोडले; क्रोधाने सापासारखा फुत्कारत.
6.99.46
आसुरेण समाविष्टः सोऽस्त्रेण रघुपुङ्गवः।
ससर्जास्त्रं महोत्साहं पावकं पावकोपमः ॥ ६.९९.४६ ॥
असुरास्त्राने व्यापलेला तो रघुश्रेष्ठ, अग्नीसारखा, मोठ्या उत्साहाने पावकास्त्र सोडता झाला.
6.99.47
अग्निदीप्तमुखान् बाणांस्तत्र सूर्यमुखानपि।
चन्द्रार्धचन्द्रवक्त्रांश्च धूमकेतुमुखानपि।
ग्रहनक्षत्रवर्णांश्च महोल्कामुखसंस्थितान् ॥ ६.९९.४७ ॥
तेथे अग्नीसारखी तेजस्वी तोंडे असलेले बाण, सूर्यमुखी, चंद्र व अर्धचंद्रमुखी, धूमकेतूमुखी, ग्रहनक्षत्रांच्या वर्णाचे आणि महाउल्कांच्या मुखांवर स्थित बाण त्याने सोडले.
6.99.48
विद्युज्जिह्वोपमांश्चापि ससर्ज विविधाञ्छरान्।
ते रावणशरा घोरा राघवास्त्रसमाहताः ॥ ६.९९.४८ ॥
वीजेच्या जिभेसारखे आणि विविध प्रकारचे बाण त्याने सोडले; ते रावणाचे भयंकर बाण राघवाच्या अस्त्रांनी आहत झाले.
6.99.49
विलयं जग्मुराकाशे जघ्नुश्चैव सहस्रशः।
तदस्त्रं निहतं दृष्ट्वा रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ ६.९९.४९ ॥
आकाशात ते सर्व विलीन झाले; हजारोंनी त्यांनी प्रहार केला. अक्लिष्टकर्मा रामाने ते अस्त्र नष्ट केलेले पाहून (ते विलीन झाले).
6.99.50
हृष्टा नेदुस्ततः सर्वे कपयः कामरूपिणः।
सुग्रीवाभिमुखा वीराः सम्परिक्षिप्य राघवम् ॥ ६.९९.५० ॥
तेव्हा आनंदित झालेल्या सर्व कामरूपी वानरांनी, सुग्रीवासमोर उभ्या असलेल्या वीरांनी राघवाला सर्वतोपरी वेढून गर्जना केली.
6.99.51
ततस्तदस्त्रं विनिहत्य राघवः
प्रसह्य तद् रावणबाहुनिःसृतम्।
मुदान्वितो दाशरथिर्महात्मा
विनेदुरुच्चैर्मुदिताः कपीश्वराः ॥ ६.९९.५१ ॥
तेव्हा रावणाच्या बाहूतून सोडलेले ते अस्त्र राघवाने बलपूर्वक पूर्णपणे नष्ट केले. आनंदाने भरलेले महात्मा दाशरथी (राम), आनंदित कपीश्वर मोठ्याने गर्जले.