Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Aitareya 1.1

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Aitareya 1.1.1

आत्मा वा इदमेक एवाग्र आसीन्नान्यत्किञ्चचन । स ईक्षत लोकान्नु सृजा इति ॥ १.१.१ ॥

आरंभ में यह केवल आत्मा ही था, दूसरा कुछ भी नहीं था। उसने विचार किया, "अब मैं लोकों की सृष्टि करूँ।"

Aitareya 1.1.2

स इमाँल्लोकानसृजत । अम्भो मरीचीर्मापोऽदोऽम्भः परेण दिवं द्यौः प्रतिष्ठाऽन्तरिक्षं मरीचयः । पृथिवी मरो या अधस्तात्त आपः ॥ १.१.२ ॥

उसने इन लोकों की सृष्टि की: अंभ (ऊपर का जल), मरीचि (प्रकाश-किरणें), मरा और अंभ — जो स्वर्ग से परे है, वह द्यौ है, उसका आधार अंतरिक्ष है; मरीचियाँ अंतरिक्ष हैं; पृथ्वी मरा है; और जो नीचे हैं, वे आप (जल) हैं।

Aitareya 1.1.3

स ईक्षतेमे नु लोका लोकपालान्नु सृजा इति ॥ सोऽद्भ्य एव पुरुषं समुद्धृत्यामूर्छयत् ॥ १.१.३ ॥

उसने विचार किया, "अब इन लोकों के लिए लोकपालों की सृष्टि करूँ।" तब उसने जल से ही एक पुरुष को निकालकर उसे आकार दिया।

Aitareya 1.1.4

तमभ्यतपत्तस्याभितप्तस्य मुखं निरभिद्यत यथाऽण्डं मुखाद्वाग्वाचोऽग्निर्नासिके निरभिद्येतं नासिकाभ्यां प्राणः । प्राणाद्वायुरक्षिणी निरभिद्येतमक्षिभ्यां चक्षुश्चक्षुष आदित्यः कर्णौ निरभिद्येतां कर्णाभ्यां श्रोत्रं श्रोत्रद्दिशस्त्वङ्निरभिद्यत त्वचो लोमानि लोमभ्य ओषधिवनस्पतयो हृदयं निरभिद्यत हृदयान्मनो मनसश्चन्द्रमा नाभिर्निरभिद्यत नाभ्या अपानोऽपानान्मृत्युः शिश्नं निरभिद्यत शिश्नाद्रेतो रेतस आपः ॥ १.१.४ ॥

उसने उस पर तप किया। तपे हुए उसके मुख से, जैसे अंडा फूटता है, मुख फूट निकला; मुख से वाणी, वाणी से अग्नि। दोनों नासिकाएँ फूटीं; नासिकाओं से प्राण, प्राण से वायु। दोनों नेत्र फूटे; नेत्रों से चक्षु, चक्षु से आदित्य। दोनों कान फूटे; कानों से श्रोत्र, श्रोत्र से दिशाएँ। त्वचा फूटी; त्वचा से रोम, रोमों से औषधि और वनस्पतियाँ। हृदय फूटा; हृदय से मन, मन से चंद्रमा। नाभि फूटी; नाभि से अपान, अपान से मृत्यु। शिश्न फूटा; शिश्न से रेतस्, रेतस् से आप (जल)।