Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

उपनिषद् · Chāndogya 7.15

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

Chāndogya 7.15.1

प्राणो वा आशाया भूयान्यथा वा अरा नाभौ समर्पिता एवमस्मिन्प्राणे सर्वँ समर्पितं प्राणः प्राणेन याति प्राणः प्राणं ददाति प्राणाय ददाति प्राणो ह पिता प्राणो माता प्राणो भ्राता प्राणः स्वसा प्राण आचार्यः प्राणो ब्राह्मणः ॥ ७.१५.१ ॥

प्राण आशा से भी बड़ा है। जैसे रथ के पहिए की तीलियाँ नाभि में जुड़ी रहती हैं, वैसे ही इस प्राण में सब कुछ जुड़ा है। प्राण प्राण से चलता है, प्राण प्राण को देता है, प्राण को ही देता है। प्राण ही पिता है, प्राण ही माता है, प्राण ही भाई है, प्राण ही बहन है, प्राण ही आचार्य है, प्राण ही ब्राह्मण है।

Chāndogya 7.15.2

स यदि पितरं वा मातरं वा भ्रातरं वा स्वसारं वाचार्यं वा ब्राह्मणं वा किञ्चिद्भृशमिव प्रत्याह धिक्त्वास्त्वित्येवैनमाहुः पितृहा वै त्वमसि मातृहा वै त्वमसि भ्रातृहा वै त्वमसि स्वसृहा वै त्वमस्याचार्यहा वै त्वमसि ब्राह्मणहा वै त्वमसीति ॥ ७.१५.२ ॥

यदि वह पिता, माता, भाई, बहन, आचार्य या ब्राह्मण से कुछ अत्यंत कठोरता से बोले, तो लोग उससे कहते हैं: 'तुम्हें धिक्कार, ऐसा ही हो।' 'तुम निश्चय ही पितृहन्ता हो, तुम निश्चय ही मातृहन्ता हो, तुम निश्चय ही भ्रातृहन्ता हो, तुम निश्चय ही बहनहन्ता हो, तुम निश्चय ही आचार्यहन्ता हो, तुम निश्चय ही ब्राह्मणहन्ता हो।'

Chāndogya 7.15.3

अथ यद्यप्येनानुत्क्रान्तप्राणाञ्छूलेन समासं व्यतिषंदहेन्नैवैनं ब्रूयुः पितृहासीति न मातृहासीति न भ्रातृहासीति न स्वसृहासीति नाचार्यहासीति न ब्राह्मणहासीति ॥ ७.१५.३ ॥

और यदि किसी के प्राण निकल गए हों और उसे शूल पर चढ़ाकर पूरा जला दिया जाए, तब भी लोग उससे यह नहीं कहेंगे कि 'तुम पितृहन्ता हो', न 'मातृहन्ता हो', न 'भ्रातृहन्ता हो', न 'बहनहन्ता हो', न 'आचार्यहन्ता हो', न 'ब्राह्मणहन्ता हो'।

Chāndogya 7.15.4

प्राणो ह्येवैतानि सर्वाणि भवति स वा एष एवं पश्यन्नेवं मन्वान एवं विजानन्नतिवादी भवति तं चेद्ब्रूयुरतिवाद्यसीत्यतिवाद्यस्मीति ब्रूयान्नापह्नुवीत ॥ ७.१५.४ ॥

प्राण ही निश्चय ही ये सब बन जाता है। वह इस प्रकार देखता हुआ, इस प्रकार मनन करता हुआ, इस प्रकार जानता हुआ, अतिवादी (निर्भीक वक्ता) हो जाता है। यदि लोग उससे कहें, 'तुम अतिवादी हो', तो उसे कहना चाहिए, 'मैं अतिवादी हूँ'; उसे छिपाना नहीं चाहिए।