മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.222
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.222.1
जनको नरदेवस्तु ज्ञापितः परमर्षिणा ।
पुनरेवानुपप्रच्छ सांपराये भवाभवौ ॥ १२.२२२.१ ॥
പരമ ഋഷിയാൽ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ജനകമഹാരാജാവ്, മരണാനന്തരത്തെക്കുറിച്ച് ഉണ്ടാകലും ഇല്ലായ്മയും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.
12.222.2
भगवन्यदि न प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् ।
एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ १२.२२२.२ ॥
ഭഗവാനേ, മരണശേഷം ആർക്കും ബോധം ഇല്ലെങ്കിൽ, അങ്ങനെയായാൽ അജ്ഞാനം എന്ത് ചെയ്യും, അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനം എന്ത് ചെയ്യും?
12.222.3
सर्वमुच्छेदनिष्ठं स्यात्पश्य चैतद्द्विजोत्तम ।
अप्रमत्तः प्रमत्तो वा किं विशेषं करिष्यति ॥ १२.२२२.३ ॥
ദ്വിജോത്തമാ, എല്ലാം നാശത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു എന്ന് കാണുക. ജാഗരൂകനോ അശ്രദ്ധനോ ആയാലും എന്ത് വ്യത്യാസം വരും?
12.222.4
असंसर्गो हि भूतेषु संसर्गो वा विनाशिषु ।
कस्मै क्रियेत तत्वेन निश्चयः कोऽत्र तत्त्वतः ॥ १२.२२२.४ ॥
ജീവികളിൽ അസംസർഗ്ഗമോ നശ്വരങ്ങളിൽ സംസർഗ്ഗമോ — ആർക്കു വേണ്ടി അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ നിശ്ചയിക്കണം? ഇവിടെ യഥാർത്ഥ നിശ്ചയം ഏത്?
12.222.5
तमसा हि प्रतिच्छन्नं विभ्रान्तमिव चातुरम् ।
पुनः प्रशमयन्वाक्यैः कविः पञ्चशिखोऽब्रवीत् ॥ १२.२२२.५ ॥
ഇരുട്ടിൽ മൂടപ്പെട്ട്, ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ കലങ്ങിയവനെ വീണ്ടും വാക്കുകളാൽ ശാന്തനാക്കിക്കൊണ്ട് കവിയായ പഞ്ചശിഖൻ പറഞ്ഞു.
12.222.6
उच्छेदनिष्ठा नेहास्ति भा निष्ठा न विद्यते ।
अयं ह्यपि समाहारः शरीरेन्द्रियचेतसाम्।
वर्तते पृथगन्योन्यमप्यपाश्रित्य कर्मसु ॥ १२.२२२.६ ॥
ഇവിടെ നാശത്തിൽ ഉറച്ച നിഷ്ഠയില്ല, പ്രകാശത്തിൽ ഉറച്ച നിഷ്ഠയും കാണുന്നില്ല. ഈ സമാഹാരം ശരീരം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ചിത്തം എന്നിവയുടെ കൂടിച്ചേരലാണ്; അവ വെവ്വേറെയാണെങ്കിലും കർമ്മങ്ങളിൽ പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്.
12.222.7
धावतः पञ्च तेषां तु खं वायुर्ज्योतिरम्बु भूः ।
ते स्वभावेन तिष्ठन्ति वियुज्यन्ते स्वभावतः ॥ १२.२२२.७ ॥
ഓടുന്ന (ശരീരത്തിന്റെ) ആ അഞ്ചു: ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി. അവ സ്വഭാവത്താൽ നിലനിൽക്കുന്നു; സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ വേർപിരിയുന്നു.
12.222.8
आकाशो वायुरूष्मा च स्नेहो यश्चापि पार्थिवः ।
एष पञ्चसमाहारः शरीरमपि नैकधा ॥ १२.२२२.८ ॥
ആകാശം, വായു, ഊഷ്മാവ്, സ്നേഹം, പാർത്ഥിവമായതും — ഇതാണ് അഞ്ചിന്റെ സമാഹാരം; ശരീരവും ഒരേ തരത്തിലുള്ളതല്ല.
12.222.9
अहं वाच्यं द्विजानां यद्विशिष्टं बुद्धिरूपवत् ।
वाचामगोचरं नित्यं ज्ञेयमेवं भविष्यति ॥ १२.२२२.९ ॥
ദ്വിജർക്ക് പറയേണ്ടതായ വിശേഷത്തെ — ബുദ്ധിരൂപമായതിനെ — ഞാൻ പറയാം; അത് എപ്പോഴും വാക്കിന് അഗോചരമാണ്; ഇങ്ങനെ അത് അറിയപ്പെടേണ്ടതാകും.
12.222.10
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञानं त्रिविधं ज्ञानमुच्यते ।
ज्ञानमूष्मा च वायुश्च त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १२.२२२.१० ॥
ജ്ഞാനം, ജ്ഞേയം, അതുപോലെ ജ്ഞാനം — ജ്ഞാനം ത്രിവിധമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ജ്ഞാനവും ഊഷ്മാവും വായുവും; കർമ്മസംഗ്രഹം ത്രിവിധം.
12.222.11
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतना मनः ।
प्राणापानौ विकारश्च धातवश्चात्र निःसृताः ॥ १२.२२२.११ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ, സ്വഭാവം, ചേതന, മനസ്സ്, പ്രാണാപാനന്മാർ, വികാരം, ധാതുക്കൾ — ഇവ ഇവിടെനിന്ന് പുറപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
12.222.12
प्राणादयस्तथा स्पर्शा न संबाधगतास्तथा ।
पुत्राधीनं भविष्येत चिन्मात्रः स परः पुमान् ॥ १२.२२२.१२ ॥
പ്രാണൻ മുതലായവയും സ്പർശങ്ങളും ഇടുങ്ങിയ അവസ്ഥയിൽ ഇല്ല; അതുപോലെ പുത്രന്മാർക്ക് അധീനമാകും; ആ പരമപുരുഷൻ കേവലം ചിന്മാത്രനാണ്.
12.222.13
श्रवणं स्पर्शनं जिह्वा दृष्टिर्नासा तथैव च ।
इन्द्रियाणीति पञ्चैते चित्तपूर्वगमा गुणाः ॥ १२.२२२.१३ ॥
ശ്രവണം, സ്പർശനം, നാവ്, ദൃഷ്ടി, മൂക്ക് — ഇവയാണ് അഞ്ച് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ; അവയുടെ ഗുണങ്ങൾ മനസ്സിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
12.222.14
तत्र विज्ञानसंयुक्ता त्रिविधा चेतना ध्रुवा ।
सुखदुःखेति यामाहुरदुःखेत्यसुखेति च ॥ १२.२२२.१४ ॥
അവിടെ വിജ്ഞാനത്തോടു കൂടിയ മൂന്നുവിധമായ ചേതന സ്ഥിരമാണ്; അതിനെ സുഖം, ദുഃഖം എന്നും, ദുഃഖമല്ലാത്തത്, സുഖമല്ലാത്തത് എന്നും പറയുന്നു.
12.222.15
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च मूर्तयः ।
एते ह्यामरणात्पञ्च षङ्गुणा ज्ञानसिद्धये ॥ १२.२२२.१५ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം — ഇവയാണ് മൂർത്ത വിഷയങ്ങൾ; മരണംവരെ ഇവ അഞ്ചും ആറും ഗുണങ്ങളായി ജ്ഞാനസിദ്ധിക്കായുണ്ട്.
12.222.16
तेषु कर्मविसर्गश्च सर्वतत्वार्थनिश्चयः ।
तमाहुः परमं शुक्रं पारे च रजसः प्रभुम् ॥ १२.२२२.१६ ॥
അവയിൽ കർമ്മത്യാഗവും സകല തത്ത്വാർത്ഥങ്ങളുടെയും നിശ്ചയവുമുണ്ട്; അതിനെ പരമവും ശുദ്ധവും രജസ്സിനപ്പുറമുള്ള പ്രഭുവുമെന്ന് പറയുന്നു.
12.222.17
विरागाद्वर्तते तस्मिन्मतो रजसि नित्यगम् ।
तस्मिन्प्रसन्ने संपश्ये द्वुद्धिरित्यव्ययं महत् ॥ १२.२२२.१७ ॥
വൈരാഗ്യത്താൽ അത് അവനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; രജസ്സിൽ നിത്യം സഞ്ചരിക്കുന്നതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു; അവൻ പ്രസന്നനാകുമ്പോൾ പൂർണ്ണമായി കാണണം — ഇത് അവ്യയവും മഹത്തായ ബുദ്ധിയുമാണ്.
12.222.18
इमं गुणसमाहारमात्मभावेन पश्यतः ।
असम्यद्गर्शिनो दुःखमनन्तं नोपशाम्यति ॥ १२.२२२.१८ ॥
ഈ ഗുണസമൂഹത്തെ ആത്മഭാവത്തോടെ കാണുന്നവനും സമ്യക്കായി കാണാത്തവനും അനന്തമായ ദുഃഖം ശമിക്കുന്നില്ല.
12.222.19
तस्मादेतेषु मेधावी न प्रसज्येत बुद्धिमान् ।
अनात्मेति च यद्दृष्टं तन्नाहं न ममेत्यपि।
वर्तते किमधिष्ठाना प्रसक्ता दुःखसंततिः ॥ १२.२२२.१९ ॥
അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാനായ മേധാവി ഇവയിൽ ആസക്തനാകരുത്. 'അനാത്മം' എന്നും 'ഞാനല്ല, എന്റേതല്ല' എന്നും കണ്ടത് ഏത് അടിസ്ഥാനത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു — അതിനാൽ ദുഃഖത്തിന്റെ തുടർച്ച പറ്റിച്ചേരുന്നു?
12.222.20
यत्र सम्यङ्भनो नाम त्यागमात्रमनुत्तमम् ।
शृणु यत्तव मोक्षाय भाष्यमाणं भविष्यति ॥ १२.२२२.२० ॥
'സമ്യക് മനസ്' എന്ന പേരിലുള്ള കേവലം ത്യാഗമാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം — നിന്റെ മോക്ഷത്തിനായി പറയപ്പെടുന്നത് കേൾക്കുക.
12.222.21
त्याग एव हि सर्वेषां युक्तानामपि कर्मणाम् ।
नित्यदुःखविनीतानां श्लेषो दुःखवहो हतः ॥ १२.२२२.२१ ॥
എല്ലാവർക്കും, കർമ്മങ്ങളിൽ യുക്തരായവർക്കും പോലും, ത്യാഗമാണ് (ഉത്തമം). നിത്യദുഃഖത്താൽ വിനീതരായവരുടെ, ദുഃഖം വഹിക്കുന്ന ആസക്തി നശിക്കുന്നു.
12.222.22
द्रव्यत्यागे तु कर्माणि भोगत्यागे व्रतान्यपि ।
सुखत्यागे तपोयोगं सर्वत्यागे समापना ॥ १२.२२२.२२ ॥
ദ്രവ്യത്യാഗത്തിൽ കർമ്മങ്ങളും, ഭോഗത്യാഗത്തിൽ വ്രതങ്ങളും ഉണ്ട്. സുഖത്യാഗത്തിൽ തപോയോഗം, സർവത്യാഗത്തിൽ (മോക്ഷം) പ്രാപിക്കുന്നു.
12.222.23
तस्य मार्गोऽयमद्वैधः सर्वत्यागस्य दर्शितः ।
विप्रहाणाय दुःखस्य दुर्गतिस्त्वन्यथा भवेत् ॥ १२.२२२.२३ ॥
സർവത്യാഗത്തിന്റെ ഈ അദ്വൈത മാർഗം അതിനായി കാണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു — ദുഃഖത്തെ പൂർണമായി വിട്ടുകളയാൻ; അല്ലെങ്കിൽ ദുർഗതി ഉണ്ടാകും.
12.222.24
शेते जरामृत्युभयैर्विमुक्तः ।
क्षीणे पुण्ये विगते च पापे।
तपोनिमित्ते विगते च निष्ठे ।
फले यथाऽऽकाशमलिङ्ग एव ॥ १२.२२२.२४ ॥
വാർധക്യ-മരണ ഭയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി അവൻ കിടക്കുന്നു. പുണ്യം ക്ഷയിക്കുകയും പാപം കഴിയുകയും, തപസ്സിന്റെ കാരണം കഴിയുകയും, നിഷ്ഠ കഴിയുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഫലത്തിൽ ആകാശംപോലെ ലക്ഷണരഹിതനായി (ഇരിക്കുന്നു).
12.222.25
पञ्चज्ञानेन्द्रियाण्युक्त्वा मनःषष्ठानि चेतसि ।
मनःषष्ठानि वक्ष्यामि पञ्चकर्मेन्द्रियाणि तु ॥ १२.२२२.२५ ॥
മനസ്സിനെ ആറാമതാക്കി അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളെ ചിത്തത്തിൽ പറഞ്ഞശേഷം, മനസ്സിനെ ആറാമതാക്കി അഞ്ച് കർമേന്ദ്രിയങ്ങളെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം.
12.222.26
हस्तौ कर्मेन्द्रियं ज्ञेयमथ पादौ गतीन्द्रियम् ।
प्रजनानन्दयोः शेफो निसर्गे पायुरिन्द्रियम् ॥ १२.२२२.२६ ॥
രണ്ടു കൈകൾ കർമേന്ദ്രിയമെന്നറിയണം; രണ്ടു കാലുകൾ ചലനേന്ദ്രിയം. പ്രജനനത്തിലും ആനന്ദത്തിലും ശേഫം; വിസർജനത്തിൽ പായു ഇന്ദ്രിയം.
12.222.27
वाक्च शब्दविशेषार्थं गतिं पञ्चान्वितां विदुः ।
एवमेकादशैतानि बुद्ध्या तूपहतं मनः ॥ १२.२२२.२७ ॥
വാക്ക് ശബ്ദവിശേഷത്തിനായി; അഞ്ചോടുകൂടിയ ഗതി എന്നറിയുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇവ പതിനൊന്ന്; ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സ് ക്ഷോഭിക്കുന്നു.
12.222.28
कर्णौ शब्दश्च चित्तं च त्रयः श्रवणसंग्रहे ।
तथा स्पर्शे तथा रूपे तथैव रसगन्धयोः ॥ १२.२२२.२८ ॥
രണ്ടു ചെവികളും ശബ്ദവും ചിത്തവും—ശ്രവണസംഗ്രഹത്തിൽ ഈ മൂന്നും. അതുപോലെ സ്പർശത്തിലും, അതുപോലെ രൂപത്തിലും, അതുപോലെ രസഗന്ധങ്ങളിലും.
12.222.29
एवं पञ्चत्रिका ह्येते गुणास्तदुपलब्धये ।
येनायं त्रिविधो भावः पर्यायात्समुंपस्थितः ॥ १२.२२२.२९ ॥
ഇങ്ങനെ ഇവ അഞ്ചഞ്ചായ മൂന്ന് ഗുണങ്ങൾ; അവയെ അറിയുന്നതിനായി. അതിനാൽ ഈ ത്രിവിധഭാവം ക്രമത്തിൽ ഉദിക്കുന്നു.
12.222.30
सात्विको राजसश्चापि तामसश्चापि ते त्रयः ।
त्रिविधा वेदना येषु प्रसूताः सर्वसाधनाः ॥ १२.२२२.३० ॥
സാത്ത്വികം, രാജസം, താമസം—ഇവ മൂന്ന്. ഇവയിൽ മൂവിധ വേദനകൾ ഉദിക്കുന്നു; എല്ലാ സാധനങ്ങളും.
12.222.31
प्रहर्षः प्रीतिरानन्दः सुखं संशान्तचित्तता ।
अकुतश्चित्कुतश्चिद्वा चिन्तितः सात्विको गुणः ॥ १२.२२२.३१ ॥
ഹർഷം, പ്രീതി, ആനന്ദം, സുഖം, മനസ്സിന്റെ ശാന്തത — കാരണമില്ലാതെയോ കാരണത്താലോ ഉണ്ടായാലും ഇവയെ സാത്ത്വിക ഗുണമായി കരുതണം.
12.222.32
अतुष्टिः परितापश्च शोको लोभस्तथाऽक्षमा ।
लिङ्गानि रजसस्तानि दृश्यन्ते हेत्वहेतुतः ॥ १२.२२२.३२ ॥
അതൃപ്തി, പരിതാപം, ശോകം, ലോഭം, ക്ഷമയില്ലായ്മ — ഇവ രജോഗുണത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്; കാരണത്തോടെയോ കാരണമില്ലാതെയോ ഇവ കാണപ്പെടുന്നു.
12.222.33
अविवेकस्तथा मोहः प्रमादः स्वप्नतन्द्रिता ।
कथंचिदपि वर्तन्ते विविधास्तामसा गुणाः ॥ १२.२२२.३३ ॥
വിവേകമില്ലായ്മ, മോഹം, അശ്രദ്ധ, ഉറക്കം, മന്ദത — ഇവ വിവിധ താമസ ഗുണങ്ങളാണ്; ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ ഇവ നിലനിൽക്കുന്നു.
12.222.34
तत्र यत्प्रीतिसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
वर्तते सात्विको भाव इत्यपेक्षेत तत्तथा ॥ १२.२२२.३४ ॥
അവയിൽ പ്രീതിയോടു കൂടിയത് ശരീരത്തിലോ മനസ്സിലോ ഉണ്ടാകുന്നുവെങ്കിൽ അത് സാത്ത്വിക ഭാവമാണ്; അങ്ങനെ തന്നെ അതിനെ പരിഗണിക്കണം.
12.222.35
यत्तु सन्तापसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मनः ।
प्रवृत्तं रज इत्येवं ततस्तदपि चिन्तयेत् ॥ १२.२२२.३५ ॥
എന്നാൽ സന്താപത്തോടു കൂടി സ്വന്തത്തിന് അപ്രിയമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് രജോഗുണം; അതിനെയും ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കണം.
12.222.36
अथ यन्मोहसंयुक्तं काये मनसि वा भवेत् ।
अप्रतर्क्यमविज्ञेयं तमस्तदुपधारयेत् ॥ १२.२२२.३६ ॥
ഇനി മോഹത്തോടു കൂടി ശരീരത്തിലോ മനസ്സിലോ ഉണ്ടാകുന്നതും, തർക്കത്തിന് അപ്രാപ്യവും അജ്ഞേയവുമായതും — അതിനെ താമസമെന്ന് തിരിച്ചറിയണം.
12.222.37
श्रोत्रं व्योमाश्रितं भूतं शब्दः श्रोत्रं समाश्रितः ।
नोभयं शब्दविज्ञाने विज्ञानस्तेतरस्य वा ॥ १२.२२२.३७ ॥
ശ്രോത്രം ആകാശത്തിൽ ആശ്രയിച്ച ഭൂതമാണ്; ശബ്ദം ശ്രോത്രത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു. ശബ്ദവിജ്ഞാനത്തിൽ രണ്ടും അല്ല; അറിയുന്നവൻ മറ്റേതിന്റേതാണ്.
12.222.38
एवं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चेति पञ्चमी ।
स्पर्शे रूपे रसे गन्धे तानि चेतो मनश्च तत् ॥ १२.२२२.३८ ॥
അതുപോലെ ത്വക്ക്, രണ്ടു കണ്ണുകൾ, നാക്ക്, മൂക്ക് — അഞ്ചാമത്തേത്; അവ സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം എന്നിവയ്ക്കുള്ളവ; അവയും ചിത്തവും മനസ്സും അതുതന്നെ.
12.222.39
स्वकर्मयुगपद्भावो दशस्वेतेषु तिष्ठति ।
चित्तमेकादशं विद्धि बुद्धिर्द्वादशमी भवेत् ॥ १२.२२२.३९ ॥
സ്വന്തം കർമ്മങ്ങളുടെ ഒരേസമയ പ്രവർത്തനം ഈ പത്തിലും നിലനിൽക്കുന്നു; ചിത്തത്തെ പതിനൊന്നാമതായി അറിയുക; ബുദ്ധി പന്ത്രണ്ടാമത്തേതാകുന്നു.
12.222.40
तेषामयुगपद्भाव उच्छेदो नास्ति तामसः ।
आस्थितो युगपद्भावे व्यवहारः स लौकिकः ॥ १२.२२२.४० ॥
അവയുടെ ഒരേസമയമല്ലാത്ത പ്രവർത്തനം നാശമല്ല; താമസവുമല്ല. ഒരേസമയ പ്രവർത്തനത്തെ ആശ്രയിച്ചുള്ള വ്യവഹാരം അതു ലൗകികം.
12.222.41
इन्द्रियाण्युपसृत्यापि दृष्ट्वा पूर्वं श्रुतागमात् ।
चिन्तयन्ननुपर्येति त्रिभिरेवान्वितो गुणैः ॥ १२.२२२.४१ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സമീപിച്ചും, മുമ്പ് കണ്ടും കേട്ട ശാസ്ത്രത്താലും, ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവനായി അവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
12.222.42
यत्तमोपहतं चित्तमाशुसंचारमध्रुवम् ।
करोत्युपरमं काये तदाहुस्तामसं सुखम् ॥ १२.२२२.४२ ॥
തമസ്സിനാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ട, വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, സ്ഥിരമല്ലാത്ത ചിത്തം ശരീരത്തിൽ വിരാമം ഉണ്ടാക്കുന്നു — അതിനെ താമസസുഖം എന്നു പറയുന്നു.
12.222.43
यद्यदागमसंयुक्तं न कृच्छ्रादुपशाम्यति ।
अथ तत्राप्युपादत्ते तमो व्यक्तमिवानृतम् ॥ १२.२२२.४३ ॥
ആഗമവുമായി ചേർന്നതെന്തും പ്രയാസത്തോടെയേ ശാന്തമാകൂ. പിന്നെ അതിലും അജ്ഞാനം പിടിമുറുക്കുന്നു, വ്യക്തമായ അസത്യമെന്നപോലെ.
12.222.44
एवमेव प्रसङ्ख्यातः स्वकर्मप्रत्ययो गुणः ।
कथंचिद्वर्तते सम्यक्केषांचिद्वा निवर्तते ॥ १२.२२२.४४ ॥
ഇങ്ങനെതന്നെ, സ്വകർമ്മത്താൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഗുണം നന്നായി വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത് ഏതെങ്കിലും വിധത്തിൽ തുടരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ ചിലരിൽ പൂർണ്ണമായി നിന്നുപോകുന്നു.
12.222.45
अहमित्येष वै भावो नान्यत्र प्रतितिष्ठति ।
यस्य भावो दृढो नित्यं स वै विद्वांस्तथेतरः ॥ १२.२२२.४५ ॥
'ഞാൻ' എന്ന ഈ ഭാവമാണ് നിശ്ചയമായും ഉള്ളത്; അത് മറ്റൊന്നിലും ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നില്ല. ആരുടെ ഈ ഭാവം എപ്പോഴും ഉറച്ചിരിക്കുന്നുവോ, അവനാണ് വിദ്വാൻ; മറ്റവൻ അങ്ങനെയല്ല.
12.222.46
देहधर्मस्तथा नित्यं सर्वभूतेषु वै दृढः ।
एतेनैवानुमानेन त्याज्यो धर्मस्तथा ह्यसौ ॥ १२.२२२.४६ ॥
ദേഹധർമ്മവും അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികളിലും എപ്പോഴും ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതേ അനുമാനത്താൽ ആ ധർമ്മവും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.
12.222.47
ज्ञानेन मुच्यते जन्तुर्धर्मात्मा ज्ञानवान्भवेत् ।
धर्मेण धार्यते लोकः सर्वं धर्मे प्रतिष्ठितम् ॥ १२.२२२.४७ ॥
ജ്ഞാനത്താൽ ജീവൻ മോചിതനാകുന്നു; ധർമ്മാത്മാവ് ജ്ഞാനവാനാകട്ടെ. ധർമ്മത്താൽ ലോകം താങ്ങപ്പെടുന്നു; എല്ലാം ധർമ്മത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.
12.222.48
सर्वार्थजनकश्चैव धर्मः सर्वस्य कारणम् ।
सर्वो हि दृश्यते लोके न सर्वार्थः कथंचन ॥ १२.२२२.४८ ॥
ധർമ്മമാണ് എല്ലാ പുരുഷാർത്ഥങ്ങളെയും ജനിപ്പിക്കുന്നത്; എല്ലാറ്റിന്റെയും കാരണം. ലോകത്തിൽ എല്ലാം കാണപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ എല്ലാ പ്രയോജനങ്ങളും ഒരു വിധത്തിലും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
12.222.49
सर्वत्यागे कृते तस्मात्परमात्मा प्रसीदति ।
व्यक्तादव्यक्तमतुलं लोकेषु परिवर्तते ॥ १२.२२२.४९ ॥
എല്ലാം ത്യജിക്കുമ്പോൾ പരമാത്മാവ് പ്രസന്നനാകുന്നു. വ്യക്തത്തിൽ നിന്ന് അവ്യക്തത്തിലേക്ക്, അതുല്യമായ രീതിയിൽ, ലോകങ്ങളിൽ അവൻ പരിവർത്തനം ചെയ്യുന്നു.
12.222.50
एतदाहुः समाहारं क्षेत्रमध्यात्मचिन्तकाः ।
स्थितो मनसि यो भावः स वै क्षेत्रज्ञ उच्यते ॥ १२.२२२.५० ॥
ആധ്യാത്മ ചിന്തകർ ഇതിനെ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സമാഹാരം എന്ന് വിളിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഏതു ഭാവമോ അതാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
12.222.51
एवं सति क उच्छेदः शाश्वतो वा कथं भवेत् ।
स्वभावाद्वर्तमानेषु सर्वभूतेषु हेतुषु ॥ १२.२२२.५१ ॥
അങ്ങനെയെങ്കിൽ നാശം എന്താണ്, അല്ലെങ്കിൽ ശാശ്വതത എങ്ങനെയാകും? സ്വഭാവത്താൽ നിലനിൽക്കുന്ന സർവ്വ ഭൂതങ്ങളിലും, കാരണങ്ങളിലും.
12.222.52
यथार्णवगता नद्यो व्यक्तीर्जहति नाम च ।
नतु स्वतां नियच्छन्ति तादृशः सत्वसंक्षयः ॥ १२.२२२.५२ ॥
സമുദ്രത്തിൽ ചേർന്ന നദികൾ തങ്ങളുടെ രൂപവും പേരും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, പക്ഷേ സ്വത്വം നിലനിർത്തുന്നില്ല; ജീവികളുടെ ലയവും അങ്ങനെ തന്നെ.
12.222.53
एवं सति कुतः संज्ञा प्रेत्यभावे पुनर्भवेत् ।
प्रतिसंमिश्रिते जीवे गृह्यमाणे च सर्वतः ॥ १२.२२२.५३ ॥
അങ്ങനെയെങ്കിൽ മരണശേഷം പുനർജന്മം എന്ന പേര് എങ്ങനെ വരും? ജീവൻ വീണ്ടും ചേർന്ന് എല്ലാ വശത്തുനിന്നും ഗ്രഹിക്കപ്പെടുമ്പോൾ.
12.222.54
इमां च यो वेद विमोक्षबुद्धि ।
मात्मानमन्विच्छति चाप्रमत्तः।
न लिप्यते कर्मफलैरनिष्टैः ।
पत्रं बिसस्येव जलेन सिक्तम् ॥ १२.२२२.५४ ॥
ഈ വിമോക്ഷബുദ്ധി അറിഞ്ഞ്, ജാഗ്രതയോടെ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കുന്നവൻ അനിഷ്ട കർമഫലങ്ങളാൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല; താമരത്തണ്ടിന്റെ ഇല വെള്ളത്താൽ തളിക്കപ്പെട്ടാലും നനയാത്തതുപോലെ.
12.222.55
दृढैर्हि पाशैर्बहुभिर्विमुक्तः ।
प्रजानिमित्तैरपि दैवतैश्च।
यदा ह्यसौ सुखदुःखे जहाति ।
मुक्तस्तदाग्र्यां गतिमेत्यलिङ्गः ॥ १२.२२२.५५ ॥
ദൃഢമായ അനേകം പാശങ്ങളിൽനിന്നും ജീവികളാലും ദേവന്മാരാലും ഉണ്ടാകുന്ന ബന്ധനങ്ങളിൽനിന്നും വിമുക്തനായവൻ സുഖദുഃഖങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ, മുക്തനായി ലിംഗരഹിതനായി ഉത്കൃഷ്ടമായ ഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.222.56
मास्थाय पश्यन्ति महत्यसक्ताः ॥ १२.२२२.५६ ॥
അനാസക്തരായവർ മഹത്തിനെ ആശ്രയിച്ച് കാണുന്നു.
12.222.57
यथोर्णनाभिः परिवर्तमान ।
स्तन्तुक्षये तिष्ठति पात्यमानः।
तथा विमुक्तः प्रजहाति दुःखं ।
बिध्वंसते लोष्ठ इवाद्रिमृच्छन् ॥ १२.२२२.५७ ॥
ചിലന്തി കറങ്ങിക്കറങ്ങി തന്റെ നൂൽ തീരുമ്പോൾ തൂങ്ങി നിൽക്കുന്നതുപോലെ, വിമുക്തൻ ദുഃഖത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; പാറയിൽ തട്ടിയ മൺകട്ട തകരുന്നതുപോലെ അത് നശിക്കുന്നു.
12.222.58
यथा रुरुः शृङ्गमथो पुराणं ।
हित्वा त्वचं वाऽप्युरगो यथा च।
विहाय गच्छत्यनवेक्षमाण ।
स्तथा विमुक्तो विजहाति दुःखम् ॥ १२.२२२.५८ ॥
രുരു മാൻ തന്റെ പഴയ കൊമ്പും പാമ്പ് തന്റെ തൊലിയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ പോകുന്നതുപോലെ, വിമുക്തൻ ദുഃഖത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
12.222.59
द्रुमं यथावाऽप्युदकै पतन्त ।
मुत्सृज्य पक्षी निपतत्यसक्तः।
तथा ह्यसौ सुखदुःखे विहाय ।
मुक्तः पराद्धर्यां गतिमेत्यलिङ्गः ॥ १२.२२२.५९ ॥
വെള്ളത്താൽ വീണുപോകുന്ന മരത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് പക്ഷി അനാസക്തമായി ഇറങ്ങുന്നതുപോലെ, അവൻ സുഖദുഃഖങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് മുക്തനായി ലിംഗരഹിതനായി പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
12.222.60
ह्यहं तदन्तर्ह्यहमेव भोक्ता ॥ १२.२२२.६० ॥
ഞാൻ അതാണ്; ഉള്ളിൽ ഞാൻ തന്നെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നവൻ.
12.222.61
अपिच भवति मैथिलेन गीतं ।
नगरमुपाहितमग्निनाऽभिवीक्ष्य।
न खलु मम तुषोऽपि दह्यतेऽत्र ।
स्वयमिदमाह किल स्म भूमिपालः ॥ १२.२२२.६१ ॥
കൂടാതെ, മിഥിലയിലെ രാജാവ് പാടി: നഗരം തീയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു കത്തുന്നത് കണ്ടാലും, ഇവിടെ എന്റെ ഉമിയും കത്തുന്നില്ല — ഇത് ആ രാജാവുതന്നെ പറഞ്ഞു.
12.222.62
इदममृतपदं विदेहराजा ।
स्वयमिह पञ्चशिखेन भाष्यमाणम्।
निखिलमभिसमीक्ष्य निश्चितार्थः ।
परमसुखी विजहार वीतशोकः ॥ १२.२२२.६२ ॥
വിദേഹരാജാവ്, ഇവിടെ പഞ്ചശിഖൻ പറഞ്ഞ ഈ അമൃതപദം പൂർണ്ണമായി പരിശോധിച്ച്, ഉറച്ച ലക്ഷ്യത്തോടെ, ശോകമില്ലാതെ, പരമസുഖത്തോടെ വിഹരിച്ചു.
12.222.63
इमं हि यः पठति विमोक्षनिश्चयं ।
महीपते सततमवेक्षते तथा।
उपद्रवान्नानुभवत्यदुःखितः ।
प्रमुच्यते कपिलमिवैत्य मैथिलः ॥ १२.२२२.६३ ॥
ഹേ മഹീപതേ, ഈ മോക്ഷനിശ്ചയം വായിക്കുകയും നിരന്തരം അതിനെ ധ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ ദുഃഖിതനാകാതെ ഉപദ്രവങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നില്ല; മൈഥിലൻ കപിലനെ സമീപിച്ച് മോചിതനായതുപോലെ അവനും മോചിതനാകുന്നു.