ऋग्वेद · सूक्त 1.163
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.163.1
यदक्र॑न्दः प्रथ॒मं जाय॑मान उ॒द्यन्त्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् ।
श्ये॒नस्य॑ प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उ॑प॒स्तुत्यं॒ महि॑ जा॒तं ते॑ अर्वन् ॥
हे अश्वा, तू प्रथम जन्मलास आणि समुद्रातून किंवा ढगातून उदित होताना ओरडलास; तुझा महान जन्म स्तुतीस पात्र आहे. तुझे पंख ससाण्याचे आणि बाहू हरिणाचे आहेत.
1.163.2
य॒मेन॑ द॒त्तं त्रि॒त ए॑नमायुन॒गिन्द्र॑ एणं प्रथ॒मो अध्य॑तिष्ठत् ।
ग॒न्ध॒र्वो अ॑स्य रश॒नाम॑गृभ्णा॒त्सूरा॒दश्वं॑ वसवो॒ निर॑तष्ट ॥
यमाने दिलेल्या याला त्रिताने जुंपले; प्रथम इंद्र त्यावर आरूढ झाला. गंधर्वाने त्याची लगाम धरली; हे वसूंनो, सूर्यापासून तुम्ही अश्व घडवलात.
1.163.3
असि॑ य॒मो अस्या॑दि॒त्यो अ॑र्व॒न्नसि॑ त्रि॒तो गुह्ये॑न व्र॒तेन॑ ।
असि॒ सोमे॑न स॒मया॒ विपृ॑क्त आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि ॥
तू यम आहेस, तू आदित्य आहेस, हे अश्वा; तू त्रित आहेस, गुह्य व्रताने युक्त. सोमासह जोडलेला आणि मुक्त झालेला तू आहेस; स्वर्गात तुझी तीन बंधने आहेत असे ते म्हणतात.
1.163.4
त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒ त्रीण्य॒प्सु त्रीण्य॒न्तः स॑मु॒द्रे ।
उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्च्छन्त्स्यर्व॒न्यत्रा॑ त आ॒हुः प॑र॒मं ज॒नित्र॑म् ॥
तुझी तीन बंधने स्वर्गात, तीन पाण्यात, तीन समुद्राच्या आत आहेत असे म्हणतात. माझी (स्तुती) वरुणाने ऐकावी तसे, हे अश्वा, जिथे तुझे परम जन्मस्थान आहे असे म्हटले जाते तिथे.
1.163.5
इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फानां॑ सनि॒तुर्नि॒धाना॑ ।
अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒ या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति गो॒पाः ॥
हे बलवान अश्वा, ही तुझी शुद्धीकरणाची कर्मे आहेत; ही दात्याच्या खुरांची पात्रे आहेत. येथे मी तुझे सुंदर लगाम पाहिले; ऋताचे रक्षक गोपाल त्यांचे रक्षण करतात.
1.163.6
आ॒त्मानं॑ ते॒ मन॑सा॒राद॑जानाम॒वो दि॒वा प॒तय॑न्तं पतं॒गम् ।
शिरो॑ अपश्यं प॒थिभिः॑ सु॒गेभि॑ररे॒णुभि॒र्जेह॑मानं पत॒त्रि ॥
तुझा आत्मा मी मनाने दुरून ओळखला, दिवसा खालून उडणाऱ्या पक्ष्यासारखा. तुझे डोके मी पाहिले; सुलभ मार्गांवर, धुळीविरहित वाटांवर उडी मारणाऱ्या पंखधारीसारखे.
1.163.7
अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्यं॒ जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः ।
य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒ळादिद्ग्रसि॑ष्ठ॒ ओष॑धीरजीगः ॥
येथे मी तुझे सर्वोत्तम रूप पाहिले, जेव्हा तू कुरणभूमीत जिंकण्याच्या इच्छेने धावत होतास. जेव्हा मर्त्य मानव तुझा भोग खातो, तेव्हा तू अत्यंत भुकेला होऊन औषधी गिळतोस.
1.163.8
अनु॑ त्वा॒ रथो॒ अनु॒ मर्यो॑ अर्व॒न्ननु॒ गावोऽनु॒ भगः॑ क॒नीना॑म् ।
अनु॒ व्राता॑स॒स्तव॑ स॒ख्यमी॑यु॒रनु॑ दे॒वा म॑मिरे वी॒र्यं॑ ते ॥
तुझ्या मागे रथ गेला, तुझ्या मागे मर्य, हे अर्वन्, तुझ्या मागे गायी गेल्या, कन्यांचे भाग्यही तुझ्या मागे आले. तुझ्या मैत्रीकडे तुकड्या आल्या, देवांनी तुझ्या वीर्याची स्तुती केली.
1.163.9
हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् ।
दे॒वा इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न्यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत् ॥
सोन्याची शिंगे, लोखंडी पाय, मनासारखा वेगवान हा (अश्व) होता; त्याच्या मागे इंद्र होता. देव याच्या हविर्भोजनाच्या उत्सवाला आले; ज्याने प्रथम अर्वनवर आरोहण केले.
1.163.10
ई॒र्मान्ता॑सः॒ सिलि॑कमध्यमासः॒ सं शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्याः॑ ।
हं॒सा इ॑व श्रेणि॒शो य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्यमज्म॒मश्वाः॑ ॥
हलणाऱ्या आयाळाचे, रुपेरी मध्यभागाचे, वीर, दिव्य, वेगवान घोडे एकत्र चालतात; हंस रांगेत जसे प्रयत्न करतात, तसेच घोडे दिव्य मार्गावर धावतात तेव्हा.
1.163.11
तव॒ शरी॑रं पतयि॒ष्ण्व॑र्व॒न्तव॑ चि॒त्तं वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् ।
तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रार॑ण्येषु॒ जर्भु॑राणा चरन्ति ॥
तुझे शरीर उडणारे आहे, हे अर्वन्; तुझे मन वाऱ्याप्रमाणे कंपित व वेगवान आहे. तुझी शिंगे अनेक ठिकाणी स्थिर आहेत; ती अरण्यात ओरडत धावत चालतात.
1.163.12
उप॒ प्रागा॒च्छस॑नं वा॒ज्यर्वा॑ देव॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ दीध्या॑नः ।
अ॒जः पु॒रो नी॑यते॒ नाभि॑र॒स्यानु॑ प॒श्चात्क॒वयो॑ यन्ति रे॒भाः ॥
बलवान अर्वन आपल्या आज्ञेसह पुढे आला; मनाने देवांकडे तेजस्वी होऊन. अजन्मा पुढे नेला जातो; त्याच्या नाभीच्या (केंद्राच्या) मागे कवी गात चालतात.
1.163.13
उप॒ प्रागा॑त्पर॒मं यत्स॒धस्थ॒मर्वाँ॒ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ।
अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथा शा॑स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि ॥
घोडा आपल्या परम स्थानी पोहोचला, पिता व माता यांच्याकडे, तेव्हा आज अत्यंत प्रिय होऊन तू देवांकडे जा; मग तो दानशील यजमानाला इष्ट धन प्रदान करतो.