ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.1.1
उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः ।
सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः संवत्सर आत्माश्वस्य मेध्यस्य ।
द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरं पृथिवी पाजस्यं दिशः पार्श्वे अवान्तरदिशः पर्शव ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसानि ।
ऊवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमानि ।
उद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचञ्जघनार्धः ।
यद्विजृम्भते तद्विद्योतते ।
यद्विधूनुते तत्स्तनयति ।
यन्मेहति तद्वर्षति ।
वागेवास्य वाक् ॥ १.१.१ ॥
ઉષા ખરેખર આ પવિત્ર અશ્વનું મસ્તક છે. સૂર્ય તેની આંખ, વાયુ પ્રાણ, ખુલ્લું મુખ વૈશ્વાનર અગ્નિ, સંવત્સર આ પવિત્ર અશ્વનો આત્મા છે. દ્યુલોક તેની પીઠ, અંતરિક્ષ ઉદર, પૃથ્વી છાતીનો આધાર, દિશાઓ બાજુઓ, ઉપદિશાઓ પાંસળીઓ, ઋતુઓ અંગો, મહિનાઓ અને પખવાડિયાં સાંધા, દિવસ અને રાત આધાર, નક્ષત્રો હાડકાં, આકાશ માંસ છે. નીચલું પેટ રેતી, નદીઓ આંતરડાં, યકૃત અને ફેફસાં પર્વતો, ઔષધિઓ અને વનસ્પતિઓ રોમ છે. તે ઊગે ત્યારે આગળનો ભાગ, આથમે ત્યારે પાછળનો ભાગ. તે બગાસું ખાય ત્યારે વીજળી ચમકે, પોતાને ઝાટકે ત્યારે ગર્જના થાય, મૂત્ર કરે ત્યારે વરસાદ પડે. વાણી જ તેની વાણી છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.1.2
अहर्वा अश्वं पुरस्तान्महिमान्वजायत ।
तस्य पूर्वे समुद्रे योनिः ।
रात्रिरेनं पश्चान्महिमान्वजायत ।
तस्यापरे समुद्रे योनिर् ।
एतौ वा अश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुः ।
हयो भूत्वा देवानवहद्वाजी गन्धर्वानर्वासुरानश्वो मनुष्यान् ।
समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः ॥ १.१.२ ॥
દિવસ ખરેખર આ અશ્વની આગળ મહિમા સાથે જન્મ્યો. તેનું મૂળ પૂર્વ સમુદ્રમાં છે. રાત્રિ તેની પાછળ મહિમા સાથે જન્મી; તેનું મૂળ પશ્ચિમ સમુદ્રમાં છે. આ બે મહિમાઓ ખરેખર અશ્વની બંને બાજુએ ઉત્પન્ન થઈ. હય બનીને તે દેવોને, વાજી બનીને ગંધર્વોને, વેગવાન અર્વા બનીને અસુરોને અને અશ્વ બનીને મનુષ્યોને વહન કરે છે. સમુદ્ર જ તેનો બંધુ છે, સમુદ્ર જ તેનું મૂળ છે.