उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.1.1
उषा वा अश्वस्य मेध्यस्य शिरः ।
सूर्यश्चक्षुर्वातः प्राणो व्यात्तमग्निर्वैश्वानरः संवत्सर आत्माश्वस्य मेध्यस्य ।
द्यौः पृष्ठमन्तरिक्षमुदरं पृथिवी पाजस्यं दिशः पार्श्वे अवान्तरदिशः पर्शव ऋतवोऽङ्गानि मासाश्चार्धमासाश्च पर्वाण्यहोरात्राणि प्रतिष्ठा नक्षत्राण्यस्थीनि नभो मांसानि ।
ऊवध्यं सिकताः सिन्धवो गुदा यकृच्च क्लोमानश्च पर्वता ओषधयश्च वनस्पतयश्च लोमानि ।
उद्यन् पूर्वार्धो निम्लोचञ्जघनार्धः ।
यद्विजृम्भते तद्विद्योतते ।
यद्विधूनुते तत्स्तनयति ।
यन्मेहति तद्वर्षति ।
वागेवास्य वाक् ॥ १.१.१ ॥
उषा खरोखर या पवित्र अश्वाचे मस्तक आहे. सूर्य त्याचा डोळा, वायू प्राण, उघडे तोंड वैश्वानर अग्नी, संवत्सर या पवित्र अश्वाचा आत्मा आहे. द्युलोक त्याची पाठ, अंतरिक्ष उदर, पृथ्वी छातीचा आधार, दिशा बाजू, उपदिशा बरगड्या, ऋतू अवयव, मास आणि अर्धमास सांधे, दिवस व रात्र आधार, नक्षत्रे हाडे, आकाश मांस आहे. खालचे उदर वाळू, नद्या आतडी, यकृत व फुफ्फुसे पर्वत, औषधी व वनस्पती केस आहेत. तो उगवतो तेव्हा पुढील भाग, मावळतो तेव्हा मागील भाग. तो जांभई देतो तेव्हा वीज चमकते, स्वतःला झटकतो तेव्हा गर्जना होते, लघवी करतो तेव्हा पाऊस पडतो. वाणीच त्याची वाणी आहे.
Bṛhadāraṇyaka 1.1.2
अहर्वा अश्वं पुरस्तान्महिमान्वजायत ।
तस्य पूर्वे समुद्रे योनिः ।
रात्रिरेनं पश्चान्महिमान्वजायत ।
तस्यापरे समुद्रे योनिर् ।
एतौ वा अश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुः ।
हयो भूत्वा देवानवहद्वाजी गन्धर्वानर्वासुरानश्वो मनुष्यान् ।
समुद्र एवास्य बन्धुः समुद्रो योनिः ॥ १.१.२ ॥
दिवस खरोखर या अश्वासमोर महिम्यासह जन्मला. त्याचे उगमस्थान पूर्वेकडील समुद्रात आहे. रात्र त्याच्या मागे महिम्यासह जन्मली; तिचे उगमस्थान पश्चिमेकडील समुद्रात आहे. हे दोन्ही महिमा खरोखर अश्वाच्या दोन्ही बाजूंना उत्पन्न झाले. हय होऊन तो देवांना, वाजी होऊन गंधर्वांना, वेगवान अर्वा होऊन असुरांना आणि अश्व होऊन मानवांना वाहून नेतो. समुद्रच त्याचा बंधू आहे, समुद्रच त्याचे उगमस्थान आहे.