ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 2.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 2.2.1
(सर्वान्नब्राह्मणं वा शिशुब्राह्मणम्)
यो ह वै शिशुं साधानं सप्रत्याधानं सस्थूणं सदामं वेद सप्त ह द्विषतो भ्रातृव्यानवरुणद्धि ।
अयं वाव शिशुर्योऽयं मध्यमः प्राणः ।
तस्येदमेवाधानमिदं प्रत्याधानं प्राणः स्थूणान्नं दाम ॥ २.२.१ ॥
સર્વાન્નબ્રાહ્મણ અથવા શિશુબ્રાહ્મણ. જે શિશુને તેના બંધન, પ્રતિબંધન, સ્તંભ અને દોરી સહિત જાણે છે, તે પોતાના દ્વેષી શત્રુઓને સાત રીતે રોકે છે. આ શિશુ ખરેખર આ મધ્ય પ્રાણ છે. તેનું બંધન આ જ છે, તેનું પ્રતિબંધન આ પ્રાણ છે; સ્તંભ અન્ન છે, દોરી પણ તે જ.
Bṛhadāraṇyaka 2.2.2
तमेताः सप्ताक्षितय उपतिष्ठन्ते ।
तद्या इमा अक्षंल्लोहिन्यो राजयस्ताभिरेनं रुद्रोऽन्वायत्तः ।
अथ या अक्षन्नापस्ताभिः पर्जन्यः ।
या कनीनका तयादित्यः ।
यत्कृष्णं तेनाग्निर् ।
यच्छुक्लं तेनेन्द्रः ।
अधरयैनं वर्तन्या पृथिव्यन्वायत्ता ।
द्यौरुत्तरया ।
नास्यान्नं क्षीयते य एवं वेद ॥ २.२.२ ॥
આ સાત અક્ષિતિઓ તેની પાસે ઊભી રહે છે. આંખની આ લાલ રેખાઓથી રુદ્ર તેની સાથે બંધાયેલો છે. પછી આંખના પાણીથી પર્જન્ય. કીકીથી આદિત્ય. કાળાથી અગ્નિ. સફેદથી ઇન્દ્ર. નીચેની પાંપણથી પૃથ્વી અને ઉપરની પાંપણથી દ્યુલોક તેની સાથે બંધાયેલાં છે. જે આ રીતે જાણે છે તેનું અન્ન ક્ષીણ થતું નથી.
Bṛhadāraṇyaka 2.2.3
तदेष श्लोको भवति
अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नस्तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपम् ।
तस्यासत ऋषयः सप्त तीरे वागष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति ।
अर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्न इति ।
इदं तच्छरीर एष ह्यर्वाग्बिलश्चमस ऊर्ध्वबुध्नः ।
तस्मिन् यशो निहितं विश्वरूपमिति ।
प्राणा वै यशो विश्वरूपम् ।
प्राणानेतदाह ।
तस्यासत ऋषयः सप्त तीर इति ।
प्राणा वा ऋषयः ।
प्राणाणेतदाह ।
वागष्टमी ब्रह्मणा संविदानेति ।
वाग्घ्यष्टमी ब्रह्मणा संवित्ते ॥ २.२.३ ॥
આ વિષય પર એક શ્લોક: નીચે છિદ્ર અને ઉપર તળિયાવાળો ચમસ; તેમાં સર્વરૂપ યશ મૂકેલું છે. તેના કાંઠે સાત ઋષિઓ બેસે છે; આઠમી વાક્ બ્રહ્મ સાથે સંમત છે. 'નીચે છિદ્ર, ઉપર તળિયાવાળો ચમસ' — આ શરીર છે, કારણ કે આ જ એ ચમસ છે. 'તેમાં સર્વરૂપ યશ મૂકેલું છે' — પ્રાણો જ યશ અને સર્વરૂપ છે; તેથી પ્રાણોનો ઉલ્લેખ કર્યો. 'તેના કાંઠે સાત ઋષિ' — પ્રાણો જ ઋષિ છે; તેથી પ્રાણોનો ઉલ્લેખ કર્યો. 'આઠમી વાક્ બ્રહ્મ સાથે સંમત' — વાક્ આઠમી છે, તે બ્રહ્મ સાથે સંમત છે.
Bṛhadāraṇyaka 2.2.4
इमावेव गोतमभरद्वाजौ ।
अयमेव गोतमोऽयं भरद्वाजः ।
इमावेव विश्वामित्रजमदग्नी ।
अयमेव विश्वामित्रोऽयं जमदग्निः ।
इमावेव वसिष्ठकश्यपौ ।
अयमेव वसिष्ठोऽयं कश्यपः ।
वागेवात्रिः ।
वाचा ह्यन्नमद्यते ।
अत्तिर्ह वै नामैतद्यदौत्रिरिति ।
सर्वस्यात्ता भवति ।
सर्वमस्यान्नं भवति य एवं वेद ॥ २.२.४ ॥
આ બંને જ ગૌતમ અને ભરદ્વાજ છે. આ જ ગૌતમ, આ જ ભરદ્વાજ. આ બંને જ વિશ્વામિત્ર અને જમદગ્નિ છે. આ જ વિશ્વામિત્ર, આ જ જમદગ્નિ. આ બંને જ વસિષ્ઠ અને કશ્યપ છે. આ જ વસિષ્ઠ, આ જ કશ્યપ. વાક્ જ અત્રિ છે. વાણીથી જ અન્ન ખવાય છે. 'અત્તિ' એ જ આ નામ છે, જે 'ઔત્રિ' કહેવાય છે. તે સર્વનો ભક્ષક થાય છે. જે આ રીતે જાણે છે, તેનું સર્વ અન્ન થાય છે.