उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 3.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.4.1
(उषस्तब्राह्मणं वा निर्गुणात्मविद्याब्राह्मणम्)
अथ हैनमुषस्तश्चाक्रायणः पप्रच्छ ।
याज्ञवल्क्येति होवाच यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस्तं मे व्याचक्ष्वेति ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ।
यः प्राणेन प्राणिति स त आत्मा सर्वान्तरः ।
योऽपानेनापानिति स त आत्मा सर्वान्तरः ।
यो व्यानेन व्यनिति स त आत्मा सर्वान्तरः ।
य उदानेनोदनिति स त आत्मा सर्वान्तरः ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ॥ ३.४.१ ॥
तेव्हा उषस्त चाक्रायण यांनी त्यांना विचारले. तो म्हणाला: “हे याज्ञवल्क्य, जे साक्षात व अपरोक्ष ब्रह्म, जो सर्वांच्या आतील आत्मा, तो मला स्पष्ट करून सांगा.” (याज्ञवल्क्य म्हणाले:) “हाच तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. प्राणाने श्वास घेणारा तो तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. अपानाने श्वास सोडणारा तो तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. व्यानाने हालचाल करणारा तो तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. उदानाने वर जाणारा तो तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. हाच तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे.”
Bṛhadāraṇyaka 3.4.2
स होवाचोषस्तश्चाक्रायणः यथा वै ब्रूयादसौ गौरसावश्व इत्येवमेवैतद्व्यपदिष्टं भवति ।
यदेव साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म य आत्मा सर्वान्तरस्तं मे व्याचक्ष्वेति ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ।
कतमो याज्ञवल्क्य सर्वान्तरः ।
न दृष्टेर्द्रष्टारं पश्येः ।
न श्रुतेः श्रोतारं शृणुयाः ।
न मतेर्मन्तारं मन्वीथा ।
न विज्ञातेर्विज्ञातारं विजानीयाः ।
एष त आत्मा सर्वान्तरः ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो होषस्तश्चाक्रायण उपरराम ॥ ३.४.२ ॥
उषस्त चाक्रायण म्हणाला: “एखादा म्हणतो ‘ही गाय आहे, तो घोडा आहे’, तसेच हे सांगितले गेले. साक्षात व अपरोक्ष असे जे ब्रह्म, सर्वांच्या आतील जो आत्मा, तो मला स्पष्ट करून सांगा.” (याज्ञवल्क्य म्हणाले:) “हाच तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. हे याज्ञवल्क्य, सर्वांच्या आत कोण आहे? दर्शनाच्या द्रष्ट्याला तू पाहू शकत नाहीस. श्रवणाच्या श्रोत्याला तू ऐकू शकत नाहीस. मननाच्या मंत्याला तू मनन करू शकत नाहीस. विज्ञानाच्या विज्ञात्याला तू जाणू शकत नाहीस. हाच तुझा आत्मा, जो सर्वांच्या आत आहे. याहून वेगळे सर्व दुःखच आहे.” तेव्हा उषस्त चाक्रायण गप्प बसला.