উপনিষদ · Chāndogya 6.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 6.8.1
उद्दालको हारुणिः श्वेतकेतुं पुत्रमुवाच स्वप्नान्तं मे सोम्य विजानीहीति यत्रैतत्पुरुषः स्वपिति नाम सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति तस्मादेनँ स्वपितीत्याचक्षते स्वँह्यपीतो भवति ॥ ६.८.१ ॥
অরুণের পুত্র উদ্দালক তাঁর পুত্র শ্বেতকেতুকে বললেন: হে সৌম্য, স্বপ্নাবস্থার শেষ আমার কাছ থেকে জেনে নাও। এই পুরুষ যখন ঘুমায়, হে সৌম্য, তখন সে সতের সঙ্গে মিলিত হয়, নিজের মধ্যে লীন হয়; তাই লোকে বলে 'সে ঘুমাচ্ছে', কারণ সে নিজের মধ্যে লীন হয়।
Chāndogya 6.8.2
स यथा शकुनिः सूत्रेण प्रबद्धो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा बन्धनमेवोपश्रयत एवमेव खलु सोम्य तन्मनो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा प्राणमेवोपश्रयते प्राणबन्धनँ हि सोम्य मन इति ॥ ६.८.२ ॥
সুতোয় বাঁধা পাখি এক দিক থেকে অন্য দিকে উড়েও অন্য আশ্রয় না পেয়ে তার বন্ধনেই ফিরে আসে; হে সৌম্য, সেভাবেই সেই মন দিকে দিকে উড়েও অন্য আশ্রয় না পেয়ে প্রাণকেই আশ্রয় করে; কারণ হে সৌম্য, মন প্রাণের বন্ধনে আবদ্ধ।
Chāndogya 6.8.3
अशनापिपासे मे सोम्य विजानीहीति यत्रैतत्पुरुषोऽशिशिषति नामाप एव तदशितं नयन्ते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तदप आचक्षतेऽशनायेति तत्रितच्छुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.३ ॥
হে সৌম্য, ক্ষুধা ও তৃষ্ণাকে জানো। যখন মানুষ খেতে ইচ্ছা করে, তখন জলই খাওয়া বস্তুকে বহন করে নিয়ে যায়। যেমন গরুকে চালনাকারী, ঘোড়াকে চালনাকারী, মানুষকে চালনাকারী বলা হয়, তেমনি সেই জলকে 'ক্ষুধাকে চালনাকারী' বলা হয়। এখানে এই অঙ্কুর উপরে উঠেছে; হে সৌম্য, জানো যে এর মূল থাকবে না।
Chāndogya 6.8.4
तस्य क्व मूलँ स्यादन्यत्रान्नादेवमेव खलु सोम्यान्नेन शुङ्गेनापो मूलमन्विच्छाद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजोमूलमन्विच्छ तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलमन्विच्छ सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः ॥ ६.८.४ ॥
তার মূল অন্ন ছাড়া আর কোথায় হবে? এভাবেই, হে সৌম্য, অন্নরূপ অঙ্কুরের দ্বারা জলের মূল অন্বেষণ করো; জলরূপ অঙ্কুরের দ্বারা, হে সৌম্য, তেজের মূল অন্বেষণ করো; তেজরূপ অঙ্কুরের দ্বারা, হে সৌম্য, সতের মূল অন্বেষণ করো। হে সৌম্য, এই সমস্ত প্রজা সৎকে মূল, সৎকে আশ্রয় ও সৎকে প্রতিষ্ঠা করে আছে।
Chāndogya 6.8.5
अथ यत्रैतत्पुरुषः पिपासति नाम तेज एव तत्पीतं नयते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तत्तेज आचष्ट उदन्येति तत्रैतदेव शुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.५ ॥
তারপর, যখন মানুষ তৃষ্ণার্ত হয়, তখন তেজই পান করা বস্তুকে বহন করে নিয়ে যায়। যেমন গরুকে চালনাকারী, ঘোড়াকে চালনাকারী, মানুষকে চালনাকারী বলা হয়, তেমনি সেই তেজকে 'তৃষ্ণাকে চালনাকারী' (উদন্যা) বলা হয়। এখানে এই অঙ্কুর উপরে উঠেছে; হে সৌম্য, জানো যে এর মূল থাকবে না।
Chāndogya 6.8.6
तस्य क्व मूलँ स्यादन्यत्राद्भ्य्ऽद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजो मूलमन्विच्छ तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलमन्विच्छ सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठा यथा नु खलु सोम्येमास्तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत्त्रिवृदेकैका भवति तदुक्तं पुरस्तादेव भवत्यस्य सोम्य पुरुषस्य प्रयतो वाङ्मनसि सम्पद्यते मनः प्राणे प्राणस्तेजसि तेजः परस्यां देवतायाम् ॥ ६.८.६ ॥
তার মূল জল ছাড়া আর কোথায় হবে? হে সৌম্য, জলরূপ অঙ্কুরের দ্বারা তেজের মূল অন্বেষণ করো; তেজরূপ অঙ্কুরের দ্বারা, হে সৌম্য, সতের মূল অন্বেষণ করো। হে সৌম্য, এই সমস্ত প্রজা সৎকে মূল, সৎকে আশ্রয় ও সৎকে প্রতিষ্ঠা করে আছে। হে সৌম্য, যেমন এই তিন দেবতা পুরুষকে লাভ করে প্রত্যেকে ত্রিবৃৎ (তিনভাগ-বিশিষ্ট) হয়, তেমনই আগে বলা হয়েছে। এই পুরুষের মৃত্যুকালে বাক্ মনে লীন হয়, মন প্রাণে, প্রাণ তেজে, তেজ পরম দেবতায় লীন হয়।
Chāndogya 6.8.7
स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदँ सर्वं तत्सत्यँ स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो इति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ६.८.७ ॥
এই যে সূক্ষ্ম, তাতেই এই সমস্তের সার; তা-ই সত্য, তা-ই আত্মা; হে শ্বেতকেতু, তুমিই তা। ভগবান আমাকে আবার বুঝিয়ে দিন, সে বলল। তথাস্তু, হে সৌম্য, তিনি বললেন।