उपनिषदे · Chāndogya 6.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Chāndogya 6.8.1
उद्दालको हारुणिः श्वेतकेतुं पुत्रमुवाच स्वप्नान्तं मे सोम्य विजानीहीति यत्रैतत्पुरुषः स्वपिति नाम सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति तस्मादेनँ स्वपितीत्याचक्षते स्वँह्यपीतो भवति ॥ ६.८.१ ॥
अरुणाचा पुत्र उद्दालक आपला पुत्र श्वेतकेतू याला म्हणाला: हे सोम्य, स्वप्नावस्थेचा शेवट माझ्याकडून जाण. हा पुरुष जेव्हा झोपतो, हे सोम्य, तेव्हा तो सत्शी ऐक्य पावतो, स्वतःमध्ये विलीन होतो; म्हणून लोक म्हणतात 'तो झोपतो', कारण तो स्वतःमध्ये विलीन होतो.
Chāndogya 6.8.2
स यथा शकुनिः सूत्रेण प्रबद्धो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा बन्धनमेवोपश्रयत एवमेव खलु सोम्य तन्मनो दिशं दिशं पतित्वान्यत्रायतनमलब्ध्वा प्राणमेवोपश्रयते प्राणबन्धनँ हि सोम्य मन इति ॥ ६.८.२ ॥
धाग्याने बांधलेला पक्षी एका दिशेकडून दुसऱ्या दिशेकडे उडाला तरी दुसरे आश्रयस्थान न मिळाल्याने आपल्या बंधनाकडेच परत येतो; हे सोम्य, तसेच ते मन दिशोदिशा उडते, पण दुसरे आश्रयस्थान न मिळाल्याने प्राणाचाच आश्रय घेते, कारण हे सोम्य, मन प्राणाच्या बंधनात आहे.
Chāndogya 6.8.3
अशनापिपासे मे सोम्य विजानीहीति यत्रैतत्पुरुषोऽशिशिषति नामाप एव तदशितं नयन्ते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तदप आचक्षतेऽशनायेति तत्रितच्छुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.३ ॥
हे सौम्या, भूक आणि तहान यांना जाण. जेव्हा माणूस खाण्याची इच्छा करतो, तेव्हा पाणीच खाल्लेल्या गोष्टीला वाहून नेते. गाईला नेणारा, घोड्याला नेणारा, माणसाला नेणारा या प्रमाणे त्या पाण्याला 'भूक नेणारे' म्हटले जाते. येथे हा अंकुर वर उगवला आहे; हे सौम्या, हे मूळ नसलेले होणार नाही असे जाण.
Chāndogya 6.8.4
तस्य क्व मूलँ स्यादन्यत्रान्नादेवमेव खलु सोम्यान्नेन शुङ्गेनापो मूलमन्विच्छाद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजोमूलमन्विच्छ तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलमन्विच्छ सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठाः ॥ ६.८.४ ॥
त्याचे मूळ अन्नाशिवाय दुसरीकडे कुठे असेल? त्याचप्रमाणे, हे सौम्या, अन्नरूप अंकुराद्वारे पाण्याचे मूळ शोध; पाणीरूप अंकुराद्वारे, हे सौम्या, तेजाचे मूळ शोध; तेजरूप अंकुराद्वारे, हे सौम्या, सत्याचे मूळ शोध. हे सौम्या, या सर्व प्रजा सत् हेच मूळ, सत् हेच आश्रय आणि सत् हीच प्रतिष्ठा असलेल्या आहेत.
Chāndogya 6.8.5
अथ यत्रैतत्पुरुषः पिपासति नाम तेज एव तत्पीतं नयते तद्यथा गोनायोऽश्वनायः पुरुषनाय इत्येवं तत्तेज आचष्ट उदन्येति तत्रैतदेव शुङ्गमुत्पतितँ सोम्य विजानीहि नेदममूलं भविष्यतीति ॥ ६.८.५ ॥
मग, जेव्हा माणसाला तहान लागते, तेव्हा तेजच प्याल्लेल्या गोष्टीला वाहून नेते. गाईला नेणारा, घोड्याला नेणारा, माणसाला नेणारा या प्रमाणे त्या तेजाला 'तहान नेणारे' (उदन्या) म्हटले जाते. येथे हा अंकुर वर उगवला आहे; हे सौम्या, हे मूळ नसलेले होणार नाही असे जाण.
Chāndogya 6.8.6
तस्य क्व मूलँ स्यादन्यत्राद्भ्य्ऽद्भिः सोम्य शुङ्गेन तेजो मूलमन्विच्छ तेजसा सोम्य शुङ्गेन सन्मूलमन्विच्छ सन्मूलाः सोम्येमाः सर्वाः प्रजाः सदायतनाः सत्प्रतिष्ठा यथा नु खलु सोम्येमास्तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत्त्रिवृदेकैका भवति तदुक्तं पुरस्तादेव भवत्यस्य सोम्य पुरुषस्य प्रयतो वाङ्मनसि सम्पद्यते मनः प्राणे प्राणस्तेजसि तेजः परस्यां देवतायाम् ॥ ६.८.६ ॥
त्याचे मूळ पाण्याशिवाय दुसरीकडे कुठे असेल? हे सौम्या, पाणीरूप अंकुराद्वारे तेजाचे मूळ शोध; तेजरूप अंकुराद्वारे, हे सौम्या, सत्याचे मूळ शोध. हे सौम्या, या सर्व प्रजा सत् हेच मूळ, सत् हेच आश्रय आणि सत् हीच प्रतिष्ठा असलेल्या आहेत. हे सौम्या, ज्याप्रमाणे या तीन देवता पुरुषाला प्राप्त होऊन प्रत्येक त्रिवृत् (तीन-तीन भागांची) होते, तसे पूर्वी सांगितले आहे. या पुरुषाच्या मरणसमयी त्याची वाणी मनात विलीन होते, मन प्राणात, प्राण तेजात आणि तेज परम देवतेत विलीन होते.
Chāndogya 6.8.7
स य एषोऽणिमैतदात्म्यमिदँ सर्वं तत्सत्यँ स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो इति भूय एव मा भगवान्विज्ञापयत्विति तथा सोम्येति होवाच ॥ ६.८.७ ॥
हे सूक्ष्म तत्त्व हेच्या सर्वांचे सार आहे; तेच सत्य, तोच आत्मा; हे श्वेतकेतो, तूच तो आहेस. पूज्य गुरूंनी मला पुन्हा समजावून सांगावे, असे तो म्हणाला. तसेच होवो, हे सौम्या, असे तो बोलला.