ଭଗବଦ୍ ଗୀତା भगवद्गीता

ଏହା କ'ଣ

ଭଗବଦ୍ ଗୀତା, ଅର୍ଥାତ୍ "ଭଗବାନଙ୍କ ଗୀତ", ୧୮ଟି ଅଧ୍ୟାୟରେ 700 ଶ୍ଳୋକର ଏକ ସଂବାଦ। ଏହା ମହାଭାରତର ଅଂଶ, ତାହାର ଷଷ୍ଠ ପର୍ବରେ ଅଛି। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧନୁର୍ଦ୍ଧର ଅର୍ଜୁନ ବିପକ୍ଷ ସେନାରେ ନିଜର ଗୁରୁ, ଭାଇ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମନା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସାରଥି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ସନ୍ଦେହର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ସମଗ୍ର କଥୋପକଥନକୁ ଅନ୍ଧ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ସଞ୍ଜୟ ଶୁଣାନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଦୂରରୁ ଏହାକୁ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଏହା କିପରି ସଜ୍ଜିତ

ଗୀତା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ (ଅଧ୍ୟାୟ 1)। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅଧ୍ୟାୟ 2ରେ ଅମର ଆତ୍ମା ଓ ସ୍ଥିର ପ୍ରଜ୍ଞାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଅଧ୍ୟାୟ 3ରୁ 6 କର୍ମ ଓ ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ, ଅଧ୍ୟାୟ 7ରୁ 12 ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଓ ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ — ଯେଉଁଥିରେ ଅଧ୍ୟାୟ 11ର ବିଶ୍ୱରୂପ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଅଛି — ଏବଂ ଅଧ୍ୟାୟ 13ରୁ 18 ପ୍ରକୃତି, ତିନି ଗୁଣ ଓ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ କହେ। ଭାଷ୍ୟକାରମାନେ ପ୍ରାୟ ଏହାକୁ ଛଅ ଛଅ ଅଧ୍ୟାୟର ତିନୋଟି ଭାଗ ଭାବେ ପଢ଼ନ୍ତି। ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟ ସବୁକିଛିକୁ ଏକାଠି କରେ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନ କର୍ମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ।

ଏହା କ'ଣ ଶିଖାଏ

ଆତ୍ମା ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ, ଶରୀର ମରିଲେ ମଧ୍ୟ ମରେ ନାହିଁ (2.20)। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ (ସ୍ୱଧର୍ମ) ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିର ବଶ ନ ହୋଇ (2.47), ସଫଳତା ଓ ବିଫଳତାରେ ସମାନ ମନ ରଖି (2.48)। ଗୀତା ଅନେକ ମାର୍ଗର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯାହା ଏକତ୍ର ମିଳେ: ନିଷ୍କାମ କର୍ମ (କର୍ମଯୋଗ), ଜ୍ଞାନ (ଜ୍ଞାନଯୋଗ), ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି (ଭକ୍ତିଯୋଗ)। ଏହା ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତିକୁ ରଙ୍ଗାଉଥିବା ତିନି ଗୁଣର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଶରଣାଗତିର ଏକ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ (18.66)।

ଆପଣଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ହୋଇପାରେ

ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଜାଣୁନାହୁଁ କ'ଣ କରିବା, କିମ୍ବା ଜାଣିଥାଉ କିନ୍ତୁ ଭୟ କରୁ, ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୀତା ଆମ ସହିତ କଥା ହୁଏ। ଏହା ଆମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯତ୍ନର ସହିତ କାମ କରିବାକୁ କହେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଫଳକୁ ଆମେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁନାହୁଁ ସେ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ କହେ। ଏହା ସ୍ଥିର ପ୍ରଜ୍ଞା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ (2.56), ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ବିଚଳିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଓ ସୁଖ ପାଇଁ ଲାଳାୟିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ମନ ଆମର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ ହୋଇପାରେ (6.5)। ଏହା ଆମକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଠାରେ ସେହି ଏକା ଈଶ୍ୱରୀୟ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ (6.29) ଏବଂ ଦୟାଳୁ ଓ ଘୃଣାମୁକ୍ତ ହେବାକୁ କହେ (12.13)। ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଜୀବନର ସବୁ ସ୍ତରର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଏହାର ଗୋଟିଏ ଶ୍ଳୋକ ପଢ଼ିଆସିଛନ୍ତି; ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ପ୍ରତିଦିନ ଏହାର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଥିଲେ।

କେଉଁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରିବେ

ଅଧ୍ୟାୟ 2ରୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ, ବିଶେଷକରି ଶ୍ଳୋକ 11ରୁ 72, ଯେଉଁଥିରେ ଉପଦେଶର ମୂଳ ସାର ଅଛି। ତା'ପରେ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ 3, ଧ୍ୟାନ ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟାୟ 6, ଭକ୍ତି ବିଷୟରେ ଛୋଟ ଅଧ୍ୟାୟ 12, ଏବଂ ଉପସଂହାର ଅଧ୍ୟାୟ 18 ପଢ଼ନ୍ତୁ। ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ଭାଷ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଳୋକ ପଢ଼ିବା ଗୀତା ସହିତ ଜୀବନ ବିତାଇବାର ଏକ ପୁରାତନ ଓ ସମ୍ମାନିତ ଉପାୟ।

ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ସମୟକାଳ

ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସ ମହାଭାରତ ଏବଂ ତା' ଭିତରେ ଥିବା ଗୀତା ରଚନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହାଯୁଦ୍ଧର ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହି ବାଣୀ କହିଥିଲେ। ଅଧିକାଂଶ ଐତିହାସିକ ଗୀତାର ରଚନାକୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଶେଷ କିଛି ଶତାବ୍ଦୀରେ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତି। ସବୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମହାନ୍ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଯେପରିକି ଶଙ୍କର, ରାମାନୁଜ ଓ ମଧ୍ୱ, ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହା ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଭାଷାରେ ଅନୂଦିତ ହୋଇଛି।

ଆରମ୍ଭ କରିବା ପାଇଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ

• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 2.20: ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ ଓ କେବେ ମରେ ନାହିଁ।
• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 2.47: ତୁମର ଅଧିକାର କେବଳ କର୍ମରେ, କେବେ ବି ତାହାର ଫଳରେ ନୁହେଁ।
• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 2.56: ସ୍ଥିର ପ୍ରଜ୍ଞା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 6.5: ନିଜେ ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କର: ମନ ବନ୍ଧୁ ଓ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ।
• ଭଗବଦ୍ ଗୀତା 18.66: ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଶରଣାଗତିର ଶେଷ ଆହ୍ୱାନ।