ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Bṛhadāraṇyaka 3.7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.7.1
(उद्दालकब्राह्मणं, अन्तर्यामिब्राह्मणं वा सृष्टिप्रवेशब्राह्मणम्)
अथैनमुद्दालक आरुणिः पप्रच्छ याज्ञवल्क्येति होवाच ।
मद्रेष्ववसाम पतञ्चलस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानाः ।
तस्यासीद्भार्या गन्धर्वगृहीता ।
तमपृच्छाम कोऽसीति ।
सोऽब्रवीत्कबन्ध आथर्वण इति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च वेत्थ नु त्वं काप्य तत्सूत्रं यस्मिन्नयं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्तीति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तद्भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणं य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतान्यन्तरो यमयति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलः काप्यो नाहं तं भगवन् वेदेति ।
सोऽब्रवीत्पतञ्चलं काप्यं याज्ञिकांश्च ।
यो वै तत्काप्य सूत्रं विद्यात्तं चान्तर्यामिणमिति स ब्रह्मवित्स लोकवित्स देववित्स वेदवित्स आत्मवित्स सर्ववित् ।
इति तेभ्योऽब्रवीत् ।
तदहं वेद ।
तच्चेत्त्वं याज्ञवल्क्य सूत्रमविद्वांस्तं चान्तर्यामिणं ब्रह्मगवीरुदजसे मूर्धा ते विपतिष्यति ।
वेद वा अहं गौतम तत्सूत्रं तं चान्तर्यामिणमिति ।
यो वा इदं कश्च ब्रूयाद्वेद वेदेति यथा वेत्थ तथा ब्रूहीति ॥ ३.७.१ ॥
ਇੱਥੇ ਉੱਦਾਲਕ ਆਰੁਣਿ ਨੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਸੀਂ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਤੰਚਲ ਕਾਪ੍ਯ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗੰਧਰਵ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਉਹ ਬੋਲਿਆ: ਮੈਂ ਆਥਰਵਣ ਕਬੰਧ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਪਤੰਚਲ ਕਾਪ੍ਯ ਅਤੇ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਾਪ੍ਯ, ਜਿਸ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੋਕ, ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਰੋਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਧਾਗਾ ਕੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਪਤੰਚਲ ਕਾਪ੍ਯ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕਾਪ੍ਯ, ਇਸ ਲੋਕ, ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤਰ੍ਯਾਮੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ? ਪਤੰਚਲ ਕਾਪ੍ਯ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਉਸ ਕਾਪ੍ਯ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਤਰ੍ਯਾਮੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ, ਲੋਕਗਿਆਨੀ, ਦੇਵਗਿਆਨੀ, ਵੇਦਗਿਆਨੀ, ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਸ ਧਾਗੇ ਅਤੇ ਅੰਤਰ੍ਯਾਮੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਜਾਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਹਾਂਕੇਂਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਗੌਤਮ, ਉਹ ਧਾਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰ੍ਯਾਮੀ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.2
स होवाच वायुर्वै गौतम तत्सूत्रम् ।
वायुना वै गौतम सूत्रेणायं च लोकः परश्च लोकः सर्वाणि च भूतानि संदृब्धानि भवन्ति ।
तस्माद्वै गौतम पुरुषं प्रेतमाहुर्व्यस्रंसिषतास्याङ्गानीति ।
वायुना हि गौतम सूत्रेण सम्दृब्धानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ।
अन्तर्यामिणं ब्रूहीति ॥ ३.७.२ ॥
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗੌਤਮ, ਵਾਯੂ ਹੀ ਉਹ ਧਾਗਾ ਹੈ। ਹੇ ਗੌਤਮ, ਵਾਯੂ ਰੂਪੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ, ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਰੋਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਗੌਤਮ, ਵਾਯੂ ਰੂਪੀ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਜ੍ਞਵਲਕ੍ਯ, ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.3
यः पृथिव्यां तिष्ठन् पृथिव्या अन्तरो यं पृथिवी न वेद यस्य पृथिवी शरीरं यः पृथिवीमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.३ ॥
ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.4
योऽप्सु तिष्ठन्नद्भ्योऽन्तरो यमापो न विदुर्यस्यापः शरीरं योऽपोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.४ ॥
ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਪਾਣੀ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.5
योऽग्नौ तिष्ठन्नग्नेरन्तरो यमग्निर्न वेद यस्याग्निः शरीरं योऽग्निमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.५ ॥
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਅੱਗ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.6
योऽन्तरिक्षे तिष्ठन्नन्तरिक्षादन्तरो यमन्तरिक्षं न वेद यस्यान्तरिक्षं शरीरं योऽन्तरिक्षमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.६ ॥
ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.7
यो वायौ तिष्ठन् वायोरन्तरो यं वायुर्न वेद यस्य वायुः शरीरं यो वायुमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.७ ॥
ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਹਵਾ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.8
यो दिवि तिष्ठन् दिवोऽन्तरो यं द्यौर्न वेद यस्य द्यौः शरीरं यो दिवमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.८ ॥
ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.9
य आदित्ये तिष्ठन्नादित्यादन्तरो यमादित्यो न वेद यस्यादित्यः शरीरं य आदित्यमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.९ ॥
ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.10
यो दिक्षु तिष्ठन् दिग्भ्योऽन्तरो यं दिशो न विदुर्यस्य दिशः शरीरं यो दिशोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१० ॥
ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.11
यश्चन्द्रतारके तिष्ठञ्चन्द्रतारकादन्तरो यं चन्द्रतारकं न वेद यस्य चन्द्रतारकं शरीरं यश्चन्द्रतारकमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.११ ॥
ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਚੰਦਰਮਾ-ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ-ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਚੰਦਰਮਾ-ਤਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.12
य आकाशे तिष्ठन्नाकाशादन्तरो यमाकाशो न वेद यस्याकाशः शरीरं य आकाशमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१२ ॥
ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਆਕਾਸ਼ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.13
यस्तमसि तिष्ठंस्तमसोऽन्तरो यं तमो न वेद यस्य तमः शरीरं यस्तमोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१३ ॥
ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਹਨੇਰਾ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.14
यस्तेजसि तिष्ठंस्तेजसोऽन्तरो यं तेजो न वेद यस्य तेजः शरीरं यस्तेजोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१४ ॥
ਜੋ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇਜ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.15
अथाधिभूतम् ।
यः सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन् सर्वेभ्यो भूतेभ्योऽन्तरो यं सर्वाणि भूतानि न विदुर्यस्य सर्वाणि भुतानि शरीरं यः सर्वाणि भूतान्यन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
इत्यधिभूतम् ॥ ३.७.१५ ॥
ਹੁਣ ਅਧਿਭੂਤ (ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ): ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਭੂਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.16
अथाध्यात्मम् । यः प्राणे तिष्ठन् प्राणादन्तरो यं प्राणो न वेद यस्य प्राणः शरीरं यः प्राणमन्तरो यमयति एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१६ ॥
ਹੁਣ ਅਧਿਆਤਮ ਬਾਰੇ: ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.17
यो वाचि तिष्ठन् वाचोऽन्तरो यं वाङ्न वेद यस्य वाक्शरीरं यो वाचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१७ ॥
ਜੋ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.18
यश्चक्षुषि तिष्ठञ्चक्षुषोऽन्तरो यं चक्षुर्न वेद यस्य चक्षुः शरीरं यश्चक्षुरन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१८ ॥
ਜੋ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅੱਖ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.19
यः श्रोत्रे तिष्ठञ्छ्रोत्रादन्तरो यं श्रोत्रं न वेद यस्य श्रोत्रं शरीरं यः श्रोत्रमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.१९ ॥
ਜੋ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕੰਨ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.20
यो मनसि तिष्ठन्मनसोऽन्तरो यं मनो न वेद यस्य मनः शरीरं यो मनोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२० ॥
ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਮਨ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮਰ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.21
यस्त्वचि तिष्ठंस्त्वचोऽन्तरो यं त्वङ्न वेद यस्य त्वक्शरीरं यस्त्वचमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२१ ॥
ਜੋ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਚਮੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਚਮੜੀ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮਰ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.22
यो विज्ञाने तिष्ठन् विज्ञानादन्तरो यं विज्ञानं न वेद यस्य विज्ञानं शरीरं यो विज्ञानमन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ॥ ३.७.२२ ॥
ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮਰ।
Bṛhadāraṇyaka 3.7.23
यो रेतसि तिष्ठं रेतसोऽन्तरो यं रेतो न वेद यस्य रेतः शरीरं यो रेतोऽन्तरो यमयत्येष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अदृष्टो द्रष्टाश्रुतः श्रोतामतो मन्ताविज्ञतो विज्ञाता ।
नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा नान्योऽतोऽस्ति श्रोता नान्योऽतोऽस्ति मन्ता नान्योऽतोऽस्ति विज्ञाता ।
एष त आत्मान्तर्याम्यमृतः ।
अतोऽन्यदार्तम् ।
ततो होद्दालक आरुणिरुपरराम ॥ ३.७.२३ ॥
ਜੋ ਰੇਤਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰੇਤਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੇਤਸ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਰੇਤਸ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਤਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮਰ। ਉਹ ਅਣਦਿੱਠਾ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ, ਅਣਸੁਣਿਆ ਸ੍ਰੋਤਾ, ਅਣਚਿੰਤਿਆ ਮੰਤਾ, ਅਣਜਾਣਿਆ ਵਿਗਿਆਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਨਹੀਂ, ਸ੍ਰੋਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਵਿਗਿਆਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਅਮਰ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਦੁੱਖਮਈ ਹੈ। ਤਦ ਉੱਦਾਲਕ ਆਰੁਣਿ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ।